Για το αφήγημα Ανατολικά της Αττάλειας - Βόρεια της Λευκωσίας του Μάριου Μιχαηλίδη.
Της Νένας Κοκκινάκη*
Το Ανατολικά της Αττάλειας - Βόρεια της Λευκωσίας δεν είναι μια ιστορική τοιχογραφία, ούτε φυσικά μια πολεμική περιπέτεια. Πρόκειται για αφήγημα που φωτίζει ποιητικά την ιστορική πραγματικότητα μιας ταραγμένης εποχής. Ο Μάριος Μιχαηλίδης, ποιητής, φιλόλογος, γεννημένος στην Κύπρο, κατορθώνει να μετατοπίσει την προσοχή του αναγνώστη από τις πολύπλοκες πτυχές της ιστορίας στον άνθρωπο, αποκαλύπτοντας τον «απερίγραπτο πόνο» μέσα από το «μαστίγωμα της μνήμης». Ολόκληρη η αφήγηση ακουμπά στη μνήμη, τη μόνη που «αντιζυγιάζει τον καημό».
«Όλα έδειχναν πως σύντομα κάτι θα ξεσπάσει. Το έβλεπες παντού, το οσμιζόσουν στην ατμόσφαιρα. Τα παλικάρια, με πικρό λογισμό μα και αποφασιστικότητα, επαναλάμβαναν τα παράξενα λόγια: «Δεν αργεί να καρπίσει τ' αστάχυ/ δε χρειάζεται μακρύ καιρό/ για να φουσκώσει της πίκρας το προζύμι... Ήταν τα λόγια ενός Έλληνα ποιητή από τη Σμύρνη που τον μάγεψε η Κύπρος κι έγραφε πως οι θεοί του έταξαν αυτό το χρέος. Παράξενοι που είναι οι ποιητές...». Η μοίρα του Γιώργου Σεφέρη και η πηγαία συγκίνηση που εκρέει από τους στίχους του κάνει το δάσκαλο Διαμαντή στο Παγκύπριο Γυμνάσιο να δακρύζει.
Η μοίρα του Γιώργου Σεφέρη και η πηγαία συγκίνηση που εκρέει από τους στίχους του κάνει το δάσκαλο Διαμαντή στο Παγκύπριο Γυμνάσιο να δακρύζει.
Οι ιστορίες του βιβλίου μπορεί να μοιάζουν φανταστικές, βιώνονται ωστόσο από πραγματικά πρόσωπα. Το γεγονός αυτό μαζί με την ποιητική τους απόδοση και την εξαιρετική αφηγηματικότητα, τις καθιστά ζωντανές και ιδιαίτερα παραστατικές. Η επιδέξια, ευλύγιστη γραφή φανερώνει σχεδόν σε κάθε σελίδα τη δύναμη της εικόνας, από τον εκπατρισμό και τον αναγκαστικό δρόμο της προσφυγιάς, μέχρι τους γάμους, τις βαφτίσεις αλλά και τις αναίτιες φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, τις κλοπές, απαγωγές μικρών παιδιών. Άνθρωποι που σήμερα περνούν από τον στρόβιλο των αναμνήσεων αφήνοντας ιερή παρακαταθήκη στους επόμενους τη βούλησή τους: «Πάψε πια... τι τα θυμάσαι; Πάνε αυτά. Έτσι ήταν η μάνα μου. Κοίταγε μπροστά. Το ίδιο και η γιαγιά. Αλλιώς, πώς θ' άντεχαν τόση πίκρα, τόσο καημό...»
Οι πρωταγωνιστικές φιγούρες της συναρπαστικής αφήγησης του Μάριου Μιχαηλίδη χαράσσονται στη μνήμη των συγχρόνων που σήμερα επαναπροσδιορίζουν όσα έμαθαν στην Ιστορία. Μια Ιστορία όχι και τόσο μακρινή που διδάσκει «πώς πλήρωσαν και πληρώνουν οι πολλοί τα ανομήματα εκείνων που αποφασίζουν για τις τύχες των λαών». Ποιος μας βεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξει μια νέα ιστορία που θα γραφεί για το σήμερα, μια εποχή με ευδιάκριτα τα προμηνύματα του χαμού; Ας ελπίσουμε ότι ο λαός αυτός που πίστεψε σε αξίες και συντήρησε προσδοκίες, έστω κι αν προδόθηκε, είναι άξιος να σηκώνει το κεφάλι. Την τελευταία έστω στιγμή. Από την απόγνωση στον θρίαμβο. «Αυτό που η μνήμη αιχμαλωτίζει και αδιάκοπα συντηρεί, καθώς εμπίπτει στο άχρονο, από μια άποψη είναι εξωανθρώπινο. Ωστόσο, αυτό είναι που ανδρώνει τα όνειρα και γεννά ελπίδες».
Η Νένα Κοκκινάκη είναι πεζογράφος και δοκιμιογράφος. Το τελευταίο της βιβλίο Η πρέσβειρα των Παρισίων κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Ανατολικά της Αττάλειας - Βόρεια της ΛευκωσίαςΕκδόσεις Momentum 2014
