my-4-sisters-390-2

Για το μυθιστόρημα της Χριστίνας Καράμπελα Καιροί Τέσσερεις (Πόλις).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η συμμετοχή κειμένων της Χριστίνας Καράμπελα σε συλλογικές εκδόσεις (2009-2012) έχει δώσει στοιχεία μιας ενδιαφέρουσας λογοτεχνικής γραφής. Τώρα, το βιβλίο Καιροί τέσσερεις έρχεται να προσθέσει τεκμήρια μιας πρωτότυπης δημιουργικής παραγωγής σύμφωνα με την ευρηματικότητα και τη συνδυαστική ικανότητα της συγγραφέως. Εδώ αποτυπώνεται με παραστατικό τρόπο η διαδοχή των γενεών ως διαδοχή γεγονότων ζωής και θανάτου. Τη διαδοχή αυτή που κωδικοποιείται με την αέναη εναλλαγή των τεσσάρων εποχών του έτους, διεκπεραιώνουν οι τέσσερις μοναχοκόρες Ερατώ, Βαρβάρα, Δήμητρα/Ρούλα, Πέρσα ως συνέχεια της Ευφροσύνης, και με την παράλληλη απουσία αρρένων τέκνων.

Η αφήγηση εστιάζεται αφενός στην τελευταία περίοδο της ζωής και στον θάνατο της Δήμητρας, και αφετέρου στις διαδρομές της θυγατέρας Πέρσας που παραβιάζουν τα όρια ανάμεσα σε παρουσίες και σε απουσίες μέσα στο κληρονομικό, οικογενειακό περιβάλλον. Αυτή τη σχέση μητέρας και θυγατέρας, ως των δύο κεντρικών χαρακτήρων του βιβλίου, ενισχύουν, προσδιορίζουν, υπονομεύουν, διακόπτουν, αποκαθιστούν η οικονόμος Ευρυδίκη, η μεσίτρια Φώφη και ο συμβολαιογράφος Χαριτόπουλος, συντάκτης της διαθήκης της Δήμητρας, οι οποίοι λειτουργούν ως περιφερειακοί και παραπληρωματικοί χαρακτήρες.

Με αυτά τα βασικά δεδομένα η Χριστίνα Καράμπελα έχει οργανώσει έναν σύνθετο κειμενικό κόσμο, ο οποίος προβάλλει έναν εξίσου σύνθετο υποκειμενικό χαρακτήρα, και τον οποίον η κοινή λογική της αντικειμενικής πραγματικότητας παρακολουθεί από απόσταση χωρίς να κατορθώνει να εμπλακεί στη διαμόρφωση των καταστάσεων.

Το παρελθόν στη διάσταση ενός διευρυμένου χρόνου αντιπροσωπεύει έναν ισχυρό παράγοντα σταθερά παρόντα στην εξέλιξη της αφήγησης

Αντιθέτως, το παρελθόν στη διάσταση ενός διευρυμένου χρόνου αντιπροσωπεύει έναν ισχυρό παράγοντα σταθερά παρόντα στην εξέλιξη της αφήγησης, που δηλώνεται ως παρέμβαση των νεκρών στον κόσμο των ζωντανών. Οι προγενέστερες θυγατέρες, μία-μία ξεχωριστά ή όλες μαζί, επεμβαίνουν στη ζωή της Δήμητρας και κυρίως της Πέρσας προκειμένου να επιβάλουν την άποψη ή τη βούλησή τους, στο πλαίσιο ενός διαλόγου που τελικά αποδεικνύεται μονομερής, αφού οι ζωντανοί προσλαμβάνουν τον λόγο των νεκρών αλλά δεν μπορούν να απαντήσουν.

Με συνέπεια στη συμπεριφορά αυτή, το παρελθόν επιχειρεί να εξασφαλίσει και τη συνέχεια της διαδοχής των γενεών μετά την τελευταία θυγατέρα Πέρσα. Η αφήγηση αφήνει το ζήτημα σε εκκρεμότητα, καθώς αναζητεί την Πέρσα που εξαφανίζεται προς το τέλος του βιβλίου. Από αυτή την εκκρεμότητα επωφελείται η μεσίτρια Φώφη προκειμένου να εγκαταστήσει τη δική της μοναχοκόρη Πασχαλιά στο οικογενειακό περιβάλλον της Πέρσας. Φαίνεται έτσι να δημιουργείται μια νέα τάξη πραγμάτων με την ανοχή του παλαιού καθεστώτος που ευθύνεται για όσες ρωγμές προκαλούνται. Η γιαγιά Ερατώ ως φωνή του παρελθόντος ασκεί κριτική στους ψευδείς κληρονόμους και αντιμετωπίζει σοβαρά την ενδεχόμενη αποσύνδεση της επικοινωνίας των νεκρών με τους ζωντανούς οικείους.

Το τέλος της αφήγησης εντοπίζει τον συμβολαιογράφο Χαριτόπουλο να περιμένει την επιστροφή της Πέρσας κάποιο φθινόπωρο για να περάσουν μαζί τον χειμώνα του βίου.

Στο βιβλίο κυριαρχεί μια πολύπλευρη και πολυεπίπεδη ανάπτυξη ποικίλων διαπροσωπικών σχέσεων μέσα σε μια εκτενή τοιχογραφία εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, κοινωνικών, πολιτισμικών, αστικών και φυσικών τοπίων, ως αποτύπωση της υποχώρησης της αντικειμενικής πραγματικότητας κάτω από την ισχύ του υποκειμενικού κόσμου με τη συνδρομή του ονείρου και της φαντασίας.

alt
    Η Χριστίνα Καράμπελα

Στοιχεία που προέρχονται από την αντικειμενική πραγματικότητα, μεταλλάσσονται σε δομικά υλικά του κειμενικού κόσμου, όπως είναι: γλυκά του κουταλιού που αντιπροσωπεύουν τεκμήριο και παρουσία της οικογενειακής παράδοσης, ροδιές με σημειώματα που οι νεκροί κρέμασαν στα κλωνάρια τους, αμυγδαλιές και τριανταφυλλιές, άνεμοι αιφνίδιοι και ανολοκλήρωτοι που στροβιλίζουν φύλλα και ανθρώπους, τζιτζίκια, γεράκια, βατράχια, νυφίτσες, φίδια, νυχτερίδες, μελίσσια, μια πορτοκαλί γάτα, ζωόμορφα πόδια (λιονταριού, καμηλοπάρδαλης, λαγού, ζέμπρας, πάπιας) σε πολυθρόνες και τραπέζια που ζωντανεύουν και αντιδρούν στις προκλήσεις των ανθρώπων, τοπόσημα του αντικειμενικού κόσμου (Ζόναρ’ς, Starbucks, αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκωλ) σε συνδυασμό με φαράγγια και αρχαιολογικούς χώρους που λειτουργούν ως οδοδείκτες στην πορεία του εσωτερικού ανθρώπου, θαλάσσιες διαδρομές προς την Κρήτη και διαδρομές με τον σιδηρόδρομο προς την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη σε συνδυασμό με εσωτερικές διαδρομές αναμνήσεων και αναζητήσεων, επίσης πόνοι στην πλάτη εκεί όπου φυτρώνουν φτερά, όπως και «ραβασάκια» που βάζουν οι νεκροί στα χέρια των ζωντανών αλλά τα παίρνει ο αέρας αδιάβαστα.

Λόγος άμεσος, παραστατικός, συχνά αφοριστικός διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα με την ευρύτατη χρήση της μεταφοράς, π.χ.: «…, τα τζιτζίκια, …, το φαράγγι, η ζέστη, …, οι αναμνήσεις από τις διηγήσεις της μάνας της, όλα χώθηκαν από το παράθυρο και στρογγυλοκάθισαν στα καθίσματα δίπλα της, απέναντί της, γύρω της», «Το καλοκαίρι μάλλον τελείωνε, ο καιρός αδημονούσε να μπει σε κίνηση, να στροβιλιστεί».

Λόγος άμεσος, παραστατικός, συχνά αφοριστικός διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα με την ευρύτατη χρήση της μεταφοράς

Στο πλαίσιο αυτό εντοπίζεται ως ενδιαφέρον στοιχείο ύφους η σημειολογία χρωμάτων, λουλουδιών, καρπών, και κυρίως ονομάτων: η γιαγιά Ερατώ με τον λυρικό λόγο, η οικονόμος Ευρυδίκη με την εμμονή στην τήρηση των ισορροπιών, πρωτίστως η μητέρα Δήμητρα που ακόμα και νεκρή αναζητεί την εξαφανισμένη θυγατέρα Πέρσα για να της παραδώσει την κληρονομιά και τις εντολές από τη σειρά των προγενέστερων γυναικών, αφού «και από τον τάφο ορμηνεύουν οι μανάδες».

Τον κορμό του βιβλίου συνθέτουν τέσσερα κεφάλαια που αποτελούν την καλειδοσκοπική οργάνωση δεδομένων σύμφωνα με την οπτική των κεντρικών χαρακτήρων: της Δήμητρας που εισάγει στον κειμενικό κόσμο, και της Πέρσας που σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της σύνθεσης αυτού, ενώ παρεμβάλλεται ως παραπληρωματική η οπτική των περιφερειακών χαρακτήρων Χαριτόπουλου και Ευρυδίκης. Το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο κεφάλαιο συνδέονται με επιγραμματικές αναφορές στη διαδοχή εποχών και γενεών με αναζητούμενο διεκπεραιωτή την οριστική ή αόριστη μορφή μιας θυγατέρας που έρχεται και φεύγει.

Η δομή του βιβλίου ενισχύεται με επίμετρο που αποτυπώνει τον κειμενικό χρόνο μετά την εξαφάνιση της Πέρσας και όσα αυτή η εξαφάνιση προκάλεσε: την ισχύ της νέας τάξης πραγμάτων, στην οποία περνά ο ήχος του παρελθόντος, αλλά και την προσδοκία ότι το παρελθόν θα συνεχίσει να δρομολογεί τη διαδοχή των γενεών.

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές (και η συνέχεια βεβαίως θα δείξει) ότι η Χριστίνα Καράμπελα εγγράφει προσημείωση για μια δυναμική παρουσία μέσα στο ευρύ πεδίο της αφηγηματικής τέχνης.

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΚαιροί τέσσερεις
Χριστίνα Καράμπελα
Πόλις 2014
Σελ. 200, τιμή € 12,00

alt

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ