my-4-sisters-390-2

Για το μυθιστόρημα της Χριστίνας Καράμπελα Καιροί Τέσσερεις (Πόλις).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η συμμετοχή κειμένων της Χριστίνας Καράμπελα σε συλλογικές εκδόσεις (2009-2012) έχει δώσει στοιχεία μιας ενδιαφέρουσας λογοτεχνικής γραφής. Τώρα, το βιβλίο Καιροί τέσσερεις έρχεται να προσθέσει τεκμήρια μιας πρωτότυπης δημιουργικής παραγωγής σύμφωνα με την ευρηματικότητα και τη συνδυαστική ικανότητα της συγγραφέως. Εδώ αποτυπώνεται με παραστατικό τρόπο η διαδοχή των γενεών ως διαδοχή γεγονότων ζωής και θανάτου. Τη διαδοχή αυτή που κωδικοποιείται με την αέναη εναλλαγή των τεσσάρων εποχών του έτους, διεκπεραιώνουν οι τέσσερις μοναχοκόρες Ερατώ, Βαρβάρα, Δήμητρα/Ρούλα, Πέρσα ως συνέχεια της Ευφροσύνης, και με την παράλληλη απουσία αρρένων τέκνων.

Η αφήγηση εστιάζεται αφενός στην τελευταία περίοδο της ζωής και στον θάνατο της Δήμητρας, και αφετέρου στις διαδρομές της θυγατέρας Πέρσας που παραβιάζουν τα όρια ανάμεσα σε παρουσίες και σε απουσίες μέσα στο κληρονομικό, οικογενειακό περιβάλλον. Αυτή τη σχέση μητέρας και θυγατέρας, ως των δύο κεντρικών χαρακτήρων του βιβλίου, ενισχύουν, προσδιορίζουν, υπονομεύουν, διακόπτουν, αποκαθιστούν η οικονόμος Ευρυδίκη, η μεσίτρια Φώφη και ο συμβολαιογράφος Χαριτόπουλος, συντάκτης της διαθήκης της Δήμητρας, οι οποίοι λειτουργούν ως περιφερειακοί και παραπληρωματικοί χαρακτήρες.

Με αυτά τα βασικά δεδομένα η Χριστίνα Καράμπελα έχει οργανώσει έναν σύνθετο κειμενικό κόσμο, ο οποίος προβάλλει έναν εξίσου σύνθετο υποκειμενικό χαρακτήρα, και τον οποίον η κοινή λογική της αντικειμενικής πραγματικότητας παρακολουθεί από απόσταση χωρίς να κατορθώνει να εμπλακεί στη διαμόρφωση των καταστάσεων.

Το παρελθόν στη διάσταση ενός διευρυμένου χρόνου αντιπροσωπεύει έναν ισχυρό παράγοντα σταθερά παρόντα στην εξέλιξη της αφήγησης

Αντιθέτως, το παρελθόν στη διάσταση ενός διευρυμένου χρόνου αντιπροσωπεύει έναν ισχυρό παράγοντα σταθερά παρόντα στην εξέλιξη της αφήγησης, που δηλώνεται ως παρέμβαση των νεκρών στον κόσμο των ζωντανών. Οι προγενέστερες θυγατέρες, μία-μία ξεχωριστά ή όλες μαζί, επεμβαίνουν στη ζωή της Δήμητρας και κυρίως της Πέρσας προκειμένου να επιβάλουν την άποψη ή τη βούλησή τους, στο πλαίσιο ενός διαλόγου που τελικά αποδεικνύεται μονομερής, αφού οι ζωντανοί προσλαμβάνουν τον λόγο των νεκρών αλλά δεν μπορούν να απαντήσουν.

Με συνέπεια στη συμπεριφορά αυτή, το παρελθόν επιχειρεί να εξασφαλίσει και τη συνέχεια της διαδοχής των γενεών μετά την τελευταία θυγατέρα Πέρσα. Η αφήγηση αφήνει το ζήτημα σε εκκρεμότητα, καθώς αναζητεί την Πέρσα που εξαφανίζεται προς το τέλος του βιβλίου. Από αυτή την εκκρεμότητα επωφελείται η μεσίτρια Φώφη προκειμένου να εγκαταστήσει τη δική της μοναχοκόρη Πασχαλιά στο οικογενειακό περιβάλλον της Πέρσας. Φαίνεται έτσι να δημιουργείται μια νέα τάξη πραγμάτων με την ανοχή του παλαιού καθεστώτος που ευθύνεται για όσες ρωγμές προκαλούνται. Η γιαγιά Ερατώ ως φωνή του παρελθόντος ασκεί κριτική στους ψευδείς κληρονόμους και αντιμετωπίζει σοβαρά την ενδεχόμενη αποσύνδεση της επικοινωνίας των νεκρών με τους ζωντανούς οικείους.

Το τέλος της αφήγησης εντοπίζει τον συμβολαιογράφο Χαριτόπουλο να περιμένει την επιστροφή της Πέρσας κάποιο φθινόπωρο για να περάσουν μαζί τον χειμώνα του βίου.

Στο βιβλίο κυριαρχεί μια πολύπλευρη και πολυεπίπεδη ανάπτυξη ποικίλων διαπροσωπικών σχέσεων μέσα σε μια εκτενή τοιχογραφία εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, κοινωνικών, πολιτισμικών, αστικών και φυσικών τοπίων, ως αποτύπωση της υποχώρησης της αντικειμενικής πραγματικότητας κάτω από την ισχύ του υποκειμενικού κόσμου με τη συνδρομή του ονείρου και της φαντασίας.

alt
    Η Χριστίνα Καράμπελα

Στοιχεία που προέρχονται από την αντικειμενική πραγματικότητα, μεταλλάσσονται σε δομικά υλικά του κειμενικού κόσμου, όπως είναι: γλυκά του κουταλιού που αντιπροσωπεύουν τεκμήριο και παρουσία της οικογενειακής παράδοσης, ροδιές με σημειώματα που οι νεκροί κρέμασαν στα κλωνάρια τους, αμυγδαλιές και τριανταφυλλιές, άνεμοι αιφνίδιοι και ανολοκλήρωτοι που στροβιλίζουν φύλλα και ανθρώπους, τζιτζίκια, γεράκια, βατράχια, νυφίτσες, φίδια, νυχτερίδες, μελίσσια, μια πορτοκαλί γάτα, ζωόμορφα πόδια (λιονταριού, καμηλοπάρδαλης, λαγού, ζέμπρας, πάπιας) σε πολυθρόνες και τραπέζια που ζωντανεύουν και αντιδρούν στις προκλήσεις των ανθρώπων, τοπόσημα του αντικειμενικού κόσμου (Ζόναρ’ς, Starbucks, αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκωλ) σε συνδυασμό με φαράγγια και αρχαιολογικούς χώρους που λειτουργούν ως οδοδείκτες στην πορεία του εσωτερικού ανθρώπου, θαλάσσιες διαδρομές προς την Κρήτη και διαδρομές με τον σιδηρόδρομο προς την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη σε συνδυασμό με εσωτερικές διαδρομές αναμνήσεων και αναζητήσεων, επίσης πόνοι στην πλάτη εκεί όπου φυτρώνουν φτερά, όπως και «ραβασάκια» που βάζουν οι νεκροί στα χέρια των ζωντανών αλλά τα παίρνει ο αέρας αδιάβαστα.

Λόγος άμεσος, παραστατικός, συχνά αφοριστικός διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα με την ευρύτατη χρήση της μεταφοράς, π.χ.: «…, τα τζιτζίκια, …, το φαράγγι, η ζέστη, …, οι αναμνήσεις από τις διηγήσεις της μάνας της, όλα χώθηκαν από το παράθυρο και στρογγυλοκάθισαν στα καθίσματα δίπλα της, απέναντί της, γύρω της», «Το καλοκαίρι μάλλον τελείωνε, ο καιρός αδημονούσε να μπει σε κίνηση, να στροβιλιστεί».

Λόγος άμεσος, παραστατικός, συχνά αφοριστικός διεκπεραιώνει τα σημαινόμενα με την ευρύτατη χρήση της μεταφοράς

Στο πλαίσιο αυτό εντοπίζεται ως ενδιαφέρον στοιχείο ύφους η σημειολογία χρωμάτων, λουλουδιών, καρπών, και κυρίως ονομάτων: η γιαγιά Ερατώ με τον λυρικό λόγο, η οικονόμος Ευρυδίκη με την εμμονή στην τήρηση των ισορροπιών, πρωτίστως η μητέρα Δήμητρα που ακόμα και νεκρή αναζητεί την εξαφανισμένη θυγατέρα Πέρσα για να της παραδώσει την κληρονομιά και τις εντολές από τη σειρά των προγενέστερων γυναικών, αφού «και από τον τάφο ορμηνεύουν οι μανάδες».

Τον κορμό του βιβλίου συνθέτουν τέσσερα κεφάλαια που αποτελούν την καλειδοσκοπική οργάνωση δεδομένων σύμφωνα με την οπτική των κεντρικών χαρακτήρων: της Δήμητρας που εισάγει στον κειμενικό κόσμο, και της Πέρσας που σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της σύνθεσης αυτού, ενώ παρεμβάλλεται ως παραπληρωματική η οπτική των περιφερειακών χαρακτήρων Χαριτόπουλου και Ευρυδίκης. Το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο κεφάλαιο συνδέονται με επιγραμματικές αναφορές στη διαδοχή εποχών και γενεών με αναζητούμενο διεκπεραιωτή την οριστική ή αόριστη μορφή μιας θυγατέρας που έρχεται και φεύγει.

Η δομή του βιβλίου ενισχύεται με επίμετρο που αποτυπώνει τον κειμενικό χρόνο μετά την εξαφάνιση της Πέρσας και όσα αυτή η εξαφάνιση προκάλεσε: την ισχύ της νέας τάξης πραγμάτων, στην οποία περνά ο ήχος του παρελθόντος, αλλά και την προσδοκία ότι το παρελθόν θα συνεχίσει να δρομολογεί τη διαδοχή των γενεών.

Με αυτές τις προϋποθέσεις, είναι σαφές (και η συνέχεια βεβαίως θα δείξει) ότι η Χριστίνα Καράμπελα εγγράφει προσημείωση για μια δυναμική παρουσία μέσα στο ευρύ πεδίο της αφηγηματικής τέχνης.

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

altΚαιροί τέσσερεις
Χριστίνα Καράμπελα
Πόλις 2014
Σελ. 200, τιμή € 12,00

alt

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ