michelangelos-creation-of-adam-close-up-360

Για το μυθιστόρημα της Αμάντας Μιχαλοπούλου Η γυναίκα του Θεού (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς μπορεί κανείς να προσεγγίσει τον Θεό χωρίς να μιλήσει ανθρωπομορφικά και ταυτόχρονα να διερευνήσει την «απρόσιτη δόξα» Του; Το ερώτημα μπορεί σήμερα να τεθεί και με φιλοσοφικούς, υπαρξιακούς όρους, χωρίς να παύει να στηρίζεται στις βιβλικές αναφορές. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο πυρήνας της σκέψης ενός σύγχρονου λογοτέχνη που θεολογεί δύσκολα θα είναι «ορθόδοξος», αλλά πιθανότατα θα κινείται στα όρια της φιλοσοφίας και της αμηχανίας.

Κάπως έτσι κι η Αμάντα Μιχαλοπούλου βάζει την ηρωίδα της να πλησιάζει τον Θεό, καθώς Αυτός την επέλεξε να τον παντρευτεί. Ο γάμος τους βέβαια αποτελεί μια πνευματική συντροφικότητα, που μεταφέρει την αφηγήτρια στο άχρονο, ύπερθεν της γης και της πραγματικότητάς της, μέσα στο θεϊκό πνεύμα της απέραντης φύσης Του. Αυτή η στάσιμη ατελευτησία, αυτή η μετέωρη τελμάτωση ισοδυναμεί εντέλει με Κόλαση, αφού ακινητοποιεί τα πάντα και δημιουργεί μια άξενη για τον άνθρωπο μακαριότητα.

Έτσι ξεκινάει το μυθιστόρημα, καθώς η ηρωίδα, ορφανή από γονείς, βρίσκεται στην αγκαλιά του Θεού και αναζητεί τον άνθρωπο για να τη γλιτώσει από τη μοναξιά της. Η πίστη στον άνθρωπο είναι ένα θαύμα στο οποίο η ίδια επιχειρεί να πιστέψει, αφού η άυλη και άσαρκη σχέση της με τον Θεό είναι συχνά ατελέσφορη. Μόνη διέξοδος είναι η γραφή, καθώς αποτελεί τον τρόπο να σπάσει την ακινησία του χρόνου: το να γράφει σημαίνει ότι κινεί τον κόσμο. Αλλιώς μένει παγωμένη σε μια αιώνια λιμνάζουσα κατάσταση, έστω κι αν αυτή προέρχεται από την παραδείσια αίσθηση της πληρότητας. Κόλαση είναι η αδιέξοδος μέσα στη δοσμένη ευτυχία.

Απέραντος και μόνος

Είναι έξω από τον Χρόνο, έξω από τον Χώρο αλλά και έξω από τον ανθρώπινο προκαθορισμό

Τελικά τι μπορούμε να μάθουμε για την ουσία του Θεού από τη γυναίκα Του; Το βασικό του χαρακτηριστικό είναι ότι είναι Άχρονος, καθώς η αιωνιότητα είναι γι’ Αυτόν απόλυτη φυσικότητα, ενώ «απεχθάνεται την έννοια του Σκοπού», δηλαδή δεν συσχετίζει αιτιωδώς και επομένως με ανθρώπινο τρόπο τα συμβάντα μεταξύ τους. Είναι έξω από τον Χρόνο, έξω από τον Χώρο αλλά και έξω από τον ανθρώπινο προκαθορισμό. Ακριβώς επειδή είναι Απόλυτος, είναι μαζί και πολύπλευρος, δηλαδή αντιφατικός, συνάμα Χ και –Χ, δυνατός και ανυπεράσπιστος, γελαστός και μελαγχολικός… Είναι απέραντος και μαζί μόνος, είναι φυσικά ο Ένας αλλά ταυτόχρονα έχει την ανάγκη του ανθρώπου.

alt
   Η Αμάντα Μιχαλοπούλου

Το κείμενο όμως μοιάζει να θέλει να εστιάσει αλλού, αφού συνεχίζεται με δαντικό τρόπο στο Καθαρτήριο, δηλαδή στη Γη, όπου οι δοκιμασίες παραλληλίζονται με την κάθαρση ψυχών και σωμάτων, προτού καταλήξουν στον Παράδεισο. Στη γήινη περιπλάνηση του ζεύγους η αφηγήτρια επιχειρεί να επαναφέρει τη λογοτεχνία στο προσκήνιο, η οποία είχε εξοριστεί από τη σκέψη του Θεού σε έναν πλατωνικής φύσης παραγκωνισμό. «Καθαρτήριο» σημαίνει ότι ο Θεός και η γυναίκα του γνωρίζουν τη ζωή μέσα από τη φαντασία των βιβλίων, πράγμα που είναι απείρως πιο δημιουργικό και πλούσιο σε εμπειρίες από την ίδια τη ζωή. Η απεραντοσύνη του θείου γεμίζει με τη δημιουργική δύναμη του ανθρώπινου μυαλού. Ο άνθρωπος, ως συγγραφέας, είναι ένας μικρός θεός, που γράφοντας διδάσκει ακόμα και τον ίδιο τον Δημιουργό.

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου θέλησε να ισορροπήσει ανάμεσα στην άχρονη φύση του Θεού και στη δημιουργική δύναμη του ανθρώπου

Δεν ξέρω αν αυτή η μετατόπιση του βάρους πείθει ή τονίζει το χάσμα μεταξύ του πρώτου μέρους και των επόμενων δύο. Το δεύτερο μέρος έχει ήδη χάσει την αλληγορική του μαγεία και έχει ξεπέσει στην αφήγηση της καθημερινής ζωής ενός ζευγαριού. Έτσι όμως η συγγραφέας αφαιρεί την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου που αναζητεί τον Θεό και τον εαυτό του και μειώνει τη δυναμική της εξωλογικής πραγματικότητας, με αποτέλεσμα να εξασθενεί και η αναγνωστική εγρήγορση. Και στο τρίτο μέρος η δράση ακινητοποιείται σχεδόν εντελώς και θεριεύει η στατικότητα του επιστολικού λόγου, ο οποίος περιφέρεται σε σκέψεις και εξομολογήσεις, σε προσπάθειες να συλληφθεί η αλήθεια της κοσμογονίας και σε σχόλια για όσα μαθαίνει η γυναίκα του Θεού από Αυτόν.

Πιστεύω ότι η Αμάντα Μιχαλοπούλου θέλησε να ισορροπήσει ανάμεσα στην άχρονη φύση του Θεού και στη δημιουργική δύναμη του ανθρώπου, αλλά η μετάβαση από το μεν στο δε δεν έγινε με απόλυτη ομαλότητα. Αυτό βέβαια δεν ακυρώνει την ευφυή έμπνευση της πεζογράφου, τη θεολογική αναζήτηση, την αυτοαναφορική διάσταση και την προσπάθεια να αντιπαραβάλλει τη θεϊκή δημιουργία με την ανθρώπινη γραφή.

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΗ γυναίκα του Θεού
Αμάντα Μιχαλοπούλου
Καστανιώτης 2014
Σελ. 240, τιμή € 12,78

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΜΑΝΤΑΣ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ