alt

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Φύσσα Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος (εκδ. Εστία).

Της Τόνιας Μάκρα

Σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες είναι το μυθιστόρημα του «δημοσιογράφου, συγγραφέα, νεοελληνιστή, φιλόλογου, κειμενογράφου» Δημήτρη Φύσσα – όπως αυτοσυστήνεται ο ίδιος στο τηλεγραφικό βιογραφικό του. Κι αυτό λόγω της ασυνήθιστης δομής του όπου στοιχεία επιστημονικά εμπλέκονται με κείμενα εποχής, ενώ γήινοι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες πορεύονται στις δυσκολίες της κατοχικής Αθήνας.

Για να μας διευκολύνει, ο συγγραφέας παραθέτει εξαρχής –όπως γίνεται συνήθως στα θεατρικά– τη λίστα των προσώπων που πρωταγωνιστούν σε αυτό το ασυνήθιστο αλλά πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που βήμα-βήμα ξετυλίγει πολλές πτυχές μιας θλιβερής εποχής, περιέργως χωρίς ποτέ να μας καταθλίβει. Ίσως γιατί ισορροπεί επιδέξια την αφήγηση ανάμεσα στον πόλεμο, την πείνα, την καταπίεση κι άλλα ανθρώπινα δεινά από τη μία πλευρά, και την επιστημονική γνώση από την άλλη. Ο συνδυασμός αυτός μαζί με την συνοπτική γραφή μετριάζει τη συγκινησιακή φόρτιση ευνοώντας αντίθετα τη συναισθηματική αποστασιοποίηση, η οποία χαρακτηρίζει άλλωστε τη συμπεριφορά όλων των ηρώων.

Μελετώντας το κλίμα της κατοχικής Αθήνας 

Ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κ.λπ) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία

«Ο Κηπουρός και ο Καιροσκόπος είναι ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κλπ.) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία», γράφει ο συγγραφέας στο επίμετρο δίνοντας το στίγμα του έργου του. Ωστόσο η γέννηση του βιβλίου έχει τη δική της ιστορία: Κάποτε ο Δημήτρης Φύσσας βρήκε σε παλαιοπωλείο ένα βιβλίο με τίτλο Το κλίμα της πόλεως το οποίο ο συγγραφέας Βασίλης Σακαλής είχε γράψει στη διάρκεια της κατοχής αλλά δεν είχε προλάβει να το τελειώσει «γιατί αρρώστησε κατά τα Δεκεμβριανά και πέθανε στα 36 του χρόνια καθώς –λόγω των μαχών– δεν μπορούσε να μεταφερθεί σε νοσοκομείο. Το βιβλίο εκδόθηκε αργότερα από τα αδέλφια του που σημείωσαν στον πρόλογό τους ότι ο συγγραφέας “(...) διήλθον το πλείστον των τρομερών κατοχικών ετών, εργαζόμενος ιδίως δια την αποπεράτωσιν του ανά χείρας συγγράμματός του (...)”. Η εικόνα ενός επιστήμονα που πέρασε την κατοχή μελετώντας τη Μετεωρολογία και Κλιματολογία της Αθήνας ερέθισε το μυαλό του Φύσσα και στάθηκε η αρχική έμπνευση. Στη συνέχεια, την ιδέα τροφοδότησε ένα άλλο σύγγραμμα που ολοκληρώθηκε επίσης επί κατοχής και αφορούσε τους λαχανόκηπους της Αθήνας – οι οποίοι συνετέλεσαν καθοριστικά στην ανακούφιση του πληθυσμού από την πείνα. Το βιβλίο αυτό είναι Οι Λαχανόκηποι της Αττικής και η σημασία των κατά την πολεμικήν περίοδον, του Νίκου Κανάση, που ήταν στέλεχος του Υπουργείου Γεωργίας. Ενας ακόμα λοιπόν επιστήμονας βίωσε την κατοχή αφιερωμένος στην επιστήμη του.

Με υλικό το έργο αυτών των δύο προσωπικοτήτων «χτίστηκε» το βιβλίο. Προσοχή όμως: ο Χάρης Χωματάς και ο Αντώνης Αστεριάδης –οι ήρωές του– δεν έχουν καμία σχέση με τους αληθινούς επιστήμονες τη ζωή των οποίων ο Δημήτρης Φύσσας ούτε καν πληροφορήθηκε. «Από τον Σακαλή και τον Κανάση πήρα μόνο την κατοχική περίοδο, τις επιστημονικές ιδιότητες, κομμάτια από τα βιβλία τους (...). Οι περιγραφές τους, η μεταξύ τους γνωριμία, οι τόποι διαβίωσης και εργασίας, οι πολιτικές τους απόψεις, η προσωπική τους ζωή, όλα αυτά και άλλα που έγραψα και αφορούν τους ήρωές μου είναι επινοημένα» και αφορούν επομένως τις μυθιστορηματικές μορφές που έπλασε ο συγγραφέας. Εξίσου επινοημένα είναι και τα υπόλοιπα πρόσωπα και οι μεταξύ τους σχέσεις και καταστάσεις, οι σκέψεις τους και οι καθημερινές συνήθειές τους που αναβιώνουν –με νηφαλιότητα– μια απάνθρωπη, σκληρή εποχή.

Με φόντο μια διαφορετική Αθήνα 

alt
Ο Δημήτρης Φύσσας

Το φόντο είναι μια Αθήνα τόσο διαφορετική ώστε η εικόνα της μοιάζει σχεδόν φαντασιακή: η πρωτεύουσα είχε αρχίσει να υπερβαίνει τα όρια της κωμόπολης για να αγγίξει αυτά της μεγαλούπολης. Με τις αγροτικές γειτονιές δίπλα στο κέντρο –αγροτικές περιοχές ήταν τότε ο λόφος Σκουζέ, τα Πατήσια, ο Ρέντης, το Περιστέρι, το Χαλάνδρι κ.τ.λ.– με την συνοικία Κυπριάδη και το κτήμα Προμπονά να πρωταγωνιστεί «σαν την ομορφότερη περιοχή της Αθήνας» αλλά και πολλές ακόμα γωνιές και γειτονιές που ξεπροβάλλουν, αναδύεται μια μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί παράλληλα τα νήματα της προσωπικής ιστορίας αρκετών ατόμων – το ευρύτερο περιβάλλον των βασικών ηρώων.

Ταυτόχρονα με την μυθιστορηματική πλοκή παρεμβάλλονται ατόφια πολλά πραγματολογικά στοιχεία που αναφέρονται στην πόλη και στην εποχή και «αφορούν στοιχεία του ευρύτεροι περίγυρου: υπαρκτά είναι τα στρατιωτικά και πολιτικά επεισόδια και ειδικά οι βομβαρδισμοί». Υπαρκτά επίσης είναι «όλα τα δημόσια πρόσωπα, ο Προμπονάς, ο Τσιρονίκος (...), οι κάτοικοι της περιοχής Κυπριάδη –Πατησίων, τοπωνύμια ή κτίσματα χαμένα/ξεχασμένα σήμερα (...), το Ιστίμπεη, το Ρούπελ και τ' άλλα οχυρά βέβαια (...), οι τιμές της μαύρης αγοράς, οι διάφορες πολιτικές οργανώσεις και οι χώροι που κατέλαβαν μετά την απελευθέρωση, οι αναφερόμενες εφημερίδες (...). Υπαρκτά είναι προφανώς και τα κείμενα της εποχής, πλήρη η αποσμασματικά». Καθώς και οι στατιστικοί πίνακες που επίσης παρατίθενται αυτούσιοι σχετικά με θέματα που μοιάζουν ετερόκλητα αλλά έχουν συνισταμένη την πόλη και τους ανθρώπους της (αστική πολεοδομία, κλιματολογικές συνθήκες, θερμοκρασιακές διακυμάνσεις, αρδεύσεις των λαχανόκηπων, τιμές (πληθωριστικές), των προϊόντων). Αυτούς τους πίνακες ο αναγνώστης αν κουραστεί μπορεί να τους ξεπεράσει και να αφοσιωθεί στην μυθιστορηματική πλοκή.

Μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί τα νήματα της προσωπικής ιστορίας των βασικών ηρώων

Προσωπικά τους διέτρεξα όλους διαγωνίως και σε αρκετούς βρήκα μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον αφού μου αποκάλυψαν πράγματα άγνωστα μέχρι τώρα σ’ εμένα που αφορούν το παρελθόν της πόλης μας. Αυτές οι μακρινές ρίζες της Αθήνας που πρωτογνώρισα ως φοιτήτρια, από την πολεοδομία της έως το κλίμα, από τους σωτήριους για τους Αθηναίους λαχανόκηπους έως τις δολοφονίες των κηπουρών τους ή τις εμπειρίες αυτόπτων μαρτύρων για συμβάντα που είτε αφορούν την κατοχή είτε την απελευθέρωση και όσα επακολούθησαν, με ενδιέφεραν όλα. Και όταν τελείωσα το βιβλίο αισθάνθηκα ότι αυτό το μυθιστόρημα με την ελλειπτική, συχνά τηλεγραφική γραφή, αυτό το πόνημα με φόντο την Αθήνα, αποτελεί ένα βιβλίο που θα ικανοποιήσει βαθιά όποιον θελήσει να του αφιερώσει τον χρόνο που του αξίζει. 

 ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ 

fisasΟ κηπουρός κι ο καιροσκόπος
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2014
Σελ. 260, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ