alt

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Φύσσα Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος (εκδ. Εστία).

Της Τόνιας Μάκρα

Σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες είναι το μυθιστόρημα του «δημοσιογράφου, συγγραφέα, νεοελληνιστή, φιλόλογου, κειμενογράφου» Δημήτρη Φύσσα – όπως αυτοσυστήνεται ο ίδιος στο τηλεγραφικό βιογραφικό του. Κι αυτό λόγω της ασυνήθιστης δομής του όπου στοιχεία επιστημονικά εμπλέκονται με κείμενα εποχής, ενώ γήινοι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες πορεύονται στις δυσκολίες της κατοχικής Αθήνας.

Για να μας διευκολύνει, ο συγγραφέας παραθέτει εξαρχής –όπως γίνεται συνήθως στα θεατρικά– τη λίστα των προσώπων που πρωταγωνιστούν σε αυτό το ασυνήθιστο αλλά πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που βήμα-βήμα ξετυλίγει πολλές πτυχές μιας θλιβερής εποχής, περιέργως χωρίς ποτέ να μας καταθλίβει. Ίσως γιατί ισορροπεί επιδέξια την αφήγηση ανάμεσα στον πόλεμο, την πείνα, την καταπίεση κι άλλα ανθρώπινα δεινά από τη μία πλευρά, και την επιστημονική γνώση από την άλλη. Ο συνδυασμός αυτός μαζί με την συνοπτική γραφή μετριάζει τη συγκινησιακή φόρτιση ευνοώντας αντίθετα τη συναισθηματική αποστασιοποίηση, η οποία χαρακτηρίζει άλλωστε τη συμπεριφορά όλων των ηρώων.

Μελετώντας το κλίμα της κατοχικής Αθήνας 

Ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κ.λπ) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία

«Ο Κηπουρός και ο Καιροσκόπος είναι ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κλπ.) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία», γράφει ο συγγραφέας στο επίμετρο δίνοντας το στίγμα του έργου του. Ωστόσο η γέννηση του βιβλίου έχει τη δική της ιστορία: Κάποτε ο Δημήτρης Φύσσας βρήκε σε παλαιοπωλείο ένα βιβλίο με τίτλο Το κλίμα της πόλεως το οποίο ο συγγραφέας Βασίλης Σακαλής είχε γράψει στη διάρκεια της κατοχής αλλά δεν είχε προλάβει να το τελειώσει «γιατί αρρώστησε κατά τα Δεκεμβριανά και πέθανε στα 36 του χρόνια καθώς –λόγω των μαχών– δεν μπορούσε να μεταφερθεί σε νοσοκομείο. Το βιβλίο εκδόθηκε αργότερα από τα αδέλφια του που σημείωσαν στον πρόλογό τους ότι ο συγγραφέας “(...) διήλθον το πλείστον των τρομερών κατοχικών ετών, εργαζόμενος ιδίως δια την αποπεράτωσιν του ανά χείρας συγγράμματός του (...)”. Η εικόνα ενός επιστήμονα που πέρασε την κατοχή μελετώντας τη Μετεωρολογία και Κλιματολογία της Αθήνας ερέθισε το μυαλό του Φύσσα και στάθηκε η αρχική έμπνευση. Στη συνέχεια, την ιδέα τροφοδότησε ένα άλλο σύγγραμμα που ολοκληρώθηκε επίσης επί κατοχής και αφορούσε τους λαχανόκηπους της Αθήνας – οι οποίοι συνετέλεσαν καθοριστικά στην ανακούφιση του πληθυσμού από την πείνα. Το βιβλίο αυτό είναι Οι Λαχανόκηποι της Αττικής και η σημασία των κατά την πολεμικήν περίοδον, του Νίκου Κανάση, που ήταν στέλεχος του Υπουργείου Γεωργίας. Ενας ακόμα λοιπόν επιστήμονας βίωσε την κατοχή αφιερωμένος στην επιστήμη του.

Με υλικό το έργο αυτών των δύο προσωπικοτήτων «χτίστηκε» το βιβλίο. Προσοχή όμως: ο Χάρης Χωματάς και ο Αντώνης Αστεριάδης –οι ήρωές του– δεν έχουν καμία σχέση με τους αληθινούς επιστήμονες τη ζωή των οποίων ο Δημήτρης Φύσσας ούτε καν πληροφορήθηκε. «Από τον Σακαλή και τον Κανάση πήρα μόνο την κατοχική περίοδο, τις επιστημονικές ιδιότητες, κομμάτια από τα βιβλία τους (...). Οι περιγραφές τους, η μεταξύ τους γνωριμία, οι τόποι διαβίωσης και εργασίας, οι πολιτικές τους απόψεις, η προσωπική τους ζωή, όλα αυτά και άλλα που έγραψα και αφορούν τους ήρωές μου είναι επινοημένα» και αφορούν επομένως τις μυθιστορηματικές μορφές που έπλασε ο συγγραφέας. Εξίσου επινοημένα είναι και τα υπόλοιπα πρόσωπα και οι μεταξύ τους σχέσεις και καταστάσεις, οι σκέψεις τους και οι καθημερινές συνήθειές τους που αναβιώνουν –με νηφαλιότητα– μια απάνθρωπη, σκληρή εποχή.

Με φόντο μια διαφορετική Αθήνα 

alt
Ο Δημήτρης Φύσσας

Το φόντο είναι μια Αθήνα τόσο διαφορετική ώστε η εικόνα της μοιάζει σχεδόν φαντασιακή: η πρωτεύουσα είχε αρχίσει να υπερβαίνει τα όρια της κωμόπολης για να αγγίξει αυτά της μεγαλούπολης. Με τις αγροτικές γειτονιές δίπλα στο κέντρο –αγροτικές περιοχές ήταν τότε ο λόφος Σκουζέ, τα Πατήσια, ο Ρέντης, το Περιστέρι, το Χαλάνδρι κ.τ.λ.– με την συνοικία Κυπριάδη και το κτήμα Προμπονά να πρωταγωνιστεί «σαν την ομορφότερη περιοχή της Αθήνας» αλλά και πολλές ακόμα γωνιές και γειτονιές που ξεπροβάλλουν, αναδύεται μια μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί παράλληλα τα νήματα της προσωπικής ιστορίας αρκετών ατόμων – το ευρύτερο περιβάλλον των βασικών ηρώων.

Ταυτόχρονα με την μυθιστορηματική πλοκή παρεμβάλλονται ατόφια πολλά πραγματολογικά στοιχεία που αναφέρονται στην πόλη και στην εποχή και «αφορούν στοιχεία του ευρύτεροι περίγυρου: υπαρκτά είναι τα στρατιωτικά και πολιτικά επεισόδια και ειδικά οι βομβαρδισμοί». Υπαρκτά επίσης είναι «όλα τα δημόσια πρόσωπα, ο Προμπονάς, ο Τσιρονίκος (...), οι κάτοικοι της περιοχής Κυπριάδη –Πατησίων, τοπωνύμια ή κτίσματα χαμένα/ξεχασμένα σήμερα (...), το Ιστίμπεη, το Ρούπελ και τ' άλλα οχυρά βέβαια (...), οι τιμές της μαύρης αγοράς, οι διάφορες πολιτικές οργανώσεις και οι χώροι που κατέλαβαν μετά την απελευθέρωση, οι αναφερόμενες εφημερίδες (...). Υπαρκτά είναι προφανώς και τα κείμενα της εποχής, πλήρη η αποσμασματικά». Καθώς και οι στατιστικοί πίνακες που επίσης παρατίθενται αυτούσιοι σχετικά με θέματα που μοιάζουν ετερόκλητα αλλά έχουν συνισταμένη την πόλη και τους ανθρώπους της (αστική πολεοδομία, κλιματολογικές συνθήκες, θερμοκρασιακές διακυμάνσεις, αρδεύσεις των λαχανόκηπων, τιμές (πληθωριστικές), των προϊόντων). Αυτούς τους πίνακες ο αναγνώστης αν κουραστεί μπορεί να τους ξεπεράσει και να αφοσιωθεί στην μυθιστορηματική πλοκή.

Μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί τα νήματα της προσωπικής ιστορίας των βασικών ηρώων

Προσωπικά τους διέτρεξα όλους διαγωνίως και σε αρκετούς βρήκα μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον αφού μου αποκάλυψαν πράγματα άγνωστα μέχρι τώρα σ’ εμένα που αφορούν το παρελθόν της πόλης μας. Αυτές οι μακρινές ρίζες της Αθήνας που πρωτογνώρισα ως φοιτήτρια, από την πολεοδομία της έως το κλίμα, από τους σωτήριους για τους Αθηναίους λαχανόκηπους έως τις δολοφονίες των κηπουρών τους ή τις εμπειρίες αυτόπτων μαρτύρων για συμβάντα που είτε αφορούν την κατοχή είτε την απελευθέρωση και όσα επακολούθησαν, με ενδιέφεραν όλα. Και όταν τελείωσα το βιβλίο αισθάνθηκα ότι αυτό το μυθιστόρημα με την ελλειπτική, συχνά τηλεγραφική γραφή, αυτό το πόνημα με φόντο την Αθήνα, αποτελεί ένα βιβλίο που θα ικανοποιήσει βαθιά όποιον θελήσει να του αφιερώσει τον χρόνο που του αξίζει. 

 ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ 

fisasΟ κηπουρός κι ο καιροσκόπος
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2014
Σελ. 260, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θεοδόση Μίχου «Ένα για το δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«βλέπω όνειρα φριχτά / στον Πόρο /&n...

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη), ιστορία έρωτα και αγάπης ανάμεσα σε έναν Έλληνα συγγραφέα και έναν Κούρδο μετανάστη.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Πώς να είναι, άραγε, η αληθινή αγάπη; Να εξα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ