alt

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Φύσσα Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος (εκδ. Εστία).

Της Τόνιας Μάκρα

Σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες είναι το μυθιστόρημα του «δημοσιογράφου, συγγραφέα, νεοελληνιστή, φιλόλογου, κειμενογράφου» Δημήτρη Φύσσα – όπως αυτοσυστήνεται ο ίδιος στο τηλεγραφικό βιογραφικό του. Κι αυτό λόγω της ασυνήθιστης δομής του όπου στοιχεία επιστημονικά εμπλέκονται με κείμενα εποχής, ενώ γήινοι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες πορεύονται στις δυσκολίες της κατοχικής Αθήνας.

Για να μας διευκολύνει, ο συγγραφέας παραθέτει εξαρχής –όπως γίνεται συνήθως στα θεατρικά– τη λίστα των προσώπων που πρωταγωνιστούν σε αυτό το ασυνήθιστο αλλά πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που βήμα-βήμα ξετυλίγει πολλές πτυχές μιας θλιβερής εποχής, περιέργως χωρίς ποτέ να μας καταθλίβει. Ίσως γιατί ισορροπεί επιδέξια την αφήγηση ανάμεσα στον πόλεμο, την πείνα, την καταπίεση κι άλλα ανθρώπινα δεινά από τη μία πλευρά, και την επιστημονική γνώση από την άλλη. Ο συνδυασμός αυτός μαζί με την συνοπτική γραφή μετριάζει τη συγκινησιακή φόρτιση ευνοώντας αντίθετα τη συναισθηματική αποστασιοποίηση, η οποία χαρακτηρίζει άλλωστε τη συμπεριφορά όλων των ηρώων.

Μελετώντας το κλίμα της κατοχικής Αθήνας 

Ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κ.λπ) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία

«Ο Κηπουρός και ο Καιροσκόπος είναι ένα ασύνηθες αθηναϊκό κατοχικό μυθιστόρημα που δεν αρκείται στις συγγραφικά κορεσμένες πτυχές της εποχής (καταπίεση, πείνα, αντίσταση κλπ.) αλλά υπόβαθρό του είναι η επιστημονική εμμονή με αιχμές την Κλιματολογία και την Λαχανοκομία», γράφει ο συγγραφέας στο επίμετρο δίνοντας το στίγμα του έργου του. Ωστόσο η γέννηση του βιβλίου έχει τη δική της ιστορία: Κάποτε ο Δημήτρης Φύσσας βρήκε σε παλαιοπωλείο ένα βιβλίο με τίτλο Το κλίμα της πόλεως το οποίο ο συγγραφέας Βασίλης Σακαλής είχε γράψει στη διάρκεια της κατοχής αλλά δεν είχε προλάβει να το τελειώσει «γιατί αρρώστησε κατά τα Δεκεμβριανά και πέθανε στα 36 του χρόνια καθώς –λόγω των μαχών– δεν μπορούσε να μεταφερθεί σε νοσοκομείο. Το βιβλίο εκδόθηκε αργότερα από τα αδέλφια του που σημείωσαν στον πρόλογό τους ότι ο συγγραφέας “(...) διήλθον το πλείστον των τρομερών κατοχικών ετών, εργαζόμενος ιδίως δια την αποπεράτωσιν του ανά χείρας συγγράμματός του (...)”. Η εικόνα ενός επιστήμονα που πέρασε την κατοχή μελετώντας τη Μετεωρολογία και Κλιματολογία της Αθήνας ερέθισε το μυαλό του Φύσσα και στάθηκε η αρχική έμπνευση. Στη συνέχεια, την ιδέα τροφοδότησε ένα άλλο σύγγραμμα που ολοκληρώθηκε επίσης επί κατοχής και αφορούσε τους λαχανόκηπους της Αθήνας – οι οποίοι συνετέλεσαν καθοριστικά στην ανακούφιση του πληθυσμού από την πείνα. Το βιβλίο αυτό είναι Οι Λαχανόκηποι της Αττικής και η σημασία των κατά την πολεμικήν περίοδον, του Νίκου Κανάση, που ήταν στέλεχος του Υπουργείου Γεωργίας. Ενας ακόμα λοιπόν επιστήμονας βίωσε την κατοχή αφιερωμένος στην επιστήμη του.

Με υλικό το έργο αυτών των δύο προσωπικοτήτων «χτίστηκε» το βιβλίο. Προσοχή όμως: ο Χάρης Χωματάς και ο Αντώνης Αστεριάδης –οι ήρωές του– δεν έχουν καμία σχέση με τους αληθινούς επιστήμονες τη ζωή των οποίων ο Δημήτρης Φύσσας ούτε καν πληροφορήθηκε. «Από τον Σακαλή και τον Κανάση πήρα μόνο την κατοχική περίοδο, τις επιστημονικές ιδιότητες, κομμάτια από τα βιβλία τους (...). Οι περιγραφές τους, η μεταξύ τους γνωριμία, οι τόποι διαβίωσης και εργασίας, οι πολιτικές τους απόψεις, η προσωπική τους ζωή, όλα αυτά και άλλα που έγραψα και αφορούν τους ήρωές μου είναι επινοημένα» και αφορούν επομένως τις μυθιστορηματικές μορφές που έπλασε ο συγγραφέας. Εξίσου επινοημένα είναι και τα υπόλοιπα πρόσωπα και οι μεταξύ τους σχέσεις και καταστάσεις, οι σκέψεις τους και οι καθημερινές συνήθειές τους που αναβιώνουν –με νηφαλιότητα– μια απάνθρωπη, σκληρή εποχή.

Με φόντο μια διαφορετική Αθήνα 

alt
Ο Δημήτρης Φύσσας

Το φόντο είναι μια Αθήνα τόσο διαφορετική ώστε η εικόνα της μοιάζει σχεδόν φαντασιακή: η πρωτεύουσα είχε αρχίσει να υπερβαίνει τα όρια της κωμόπολης για να αγγίξει αυτά της μεγαλούπολης. Με τις αγροτικές γειτονιές δίπλα στο κέντρο –αγροτικές περιοχές ήταν τότε ο λόφος Σκουζέ, τα Πατήσια, ο Ρέντης, το Περιστέρι, το Χαλάνδρι κ.τ.λ.– με την συνοικία Κυπριάδη και το κτήμα Προμπονά να πρωταγωνιστεί «σαν την ομορφότερη περιοχή της Αθήνας» αλλά και πολλές ακόμα γωνιές και γειτονιές που ξεπροβάλλουν, αναδύεται μια μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί παράλληλα τα νήματα της προσωπικής ιστορίας αρκετών ατόμων – το ευρύτερο περιβάλλον των βασικών ηρώων.

Ταυτόχρονα με την μυθιστορηματική πλοκή παρεμβάλλονται ατόφια πολλά πραγματολογικά στοιχεία που αναφέρονται στην πόλη και στην εποχή και «αφορούν στοιχεία του ευρύτεροι περίγυρου: υπαρκτά είναι τα στρατιωτικά και πολιτικά επεισόδια και ειδικά οι βομβαρδισμοί». Υπαρκτά επίσης είναι «όλα τα δημόσια πρόσωπα, ο Προμπονάς, ο Τσιρονίκος (...), οι κάτοικοι της περιοχής Κυπριάδη –Πατησίων, τοπωνύμια ή κτίσματα χαμένα/ξεχασμένα σήμερα (...), το Ιστίμπεη, το Ρούπελ και τ' άλλα οχυρά βέβαια (...), οι τιμές της μαύρης αγοράς, οι διάφορες πολιτικές οργανώσεις και οι χώροι που κατέλαβαν μετά την απελευθέρωση, οι αναφερόμενες εφημερίδες (...). Υπαρκτά είναι προφανώς και τα κείμενα της εποχής, πλήρη η αποσμασματικά». Καθώς και οι στατιστικοί πίνακες που επίσης παρατίθενται αυτούσιοι σχετικά με θέματα που μοιάζουν ετερόκλητα αλλά έχουν συνισταμένη την πόλη και τους ανθρώπους της (αστική πολεοδομία, κλιματολογικές συνθήκες, θερμοκρασιακές διακυμάνσεις, αρδεύσεις των λαχανόκηπων, τιμές (πληθωριστικές), των προϊόντων). Αυτούς τους πίνακες ο αναγνώστης αν κουραστεί μπορεί να τους ξεπεράσει και να αφοσιωθεί στην μυθιστορηματική πλοκή.

Μυθιστορηματική πλοκή σφιχτή και σύνθετη που κινεί τα νήματα της προσωπικής ιστορίας των βασικών ηρώων

Προσωπικά τους διέτρεξα όλους διαγωνίως και σε αρκετούς βρήκα μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον αφού μου αποκάλυψαν πράγματα άγνωστα μέχρι τώρα σ’ εμένα που αφορούν το παρελθόν της πόλης μας. Αυτές οι μακρινές ρίζες της Αθήνας που πρωτογνώρισα ως φοιτήτρια, από την πολεοδομία της έως το κλίμα, από τους σωτήριους για τους Αθηναίους λαχανόκηπους έως τις δολοφονίες των κηπουρών τους ή τις εμπειρίες αυτόπτων μαρτύρων για συμβάντα που είτε αφορούν την κατοχή είτε την απελευθέρωση και όσα επακολούθησαν, με ενδιέφεραν όλα. Και όταν τελείωσα το βιβλίο αισθάνθηκα ότι αυτό το μυθιστόρημα με την ελλειπτική, συχνά τηλεγραφική γραφή, αυτό το πόνημα με φόντο την Αθήνα, αποτελεί ένα βιβλίο που θα ικανοποιήσει βαθιά όποιον θελήσει να του αφιερώσει τον χρόνο που του αξίζει. 

 ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ 

fisasΟ κηπουρός κι ο καιροσκόπος
Δημήτρης Φύσσας
Εστία 2014
Σελ. 260, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΥΣΣΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ