alt

Οκτώ αιώνες ελληνικής ιστορίας στο μυθιστόρημα Χάλκινο γένος (εκδ. Πατάκη) της Μαρίας Σκιαδαρέση.

Του Κώστα Δρουγαλά

Το Χάλκινο γένος της Μαρίας Σκιαδαρέση (Αθήνα 1956) είναι ένα «μυθιστόρημα εποχής», όπως το αποκαλεί η ίδια η συγγραφέας στον Επίλογο του βιβλίου, και οφείλει τον τίτλο του σε έναν στίχο του Ησίοδου από το Έργα και Ημέραι, που κάνει λόγο για το «χάλκινο γένος», αυτό των θνητών ανθρώπων.

Το πόνημα της Σκιαδαρέση βάζει τον αναγνώστη στη θέση του γητευτή της ιστορίας από τα μεσαιωνικά χρόνια μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα: το μυθιστόρημα καλύπτει σχεδόν οκτακόσια χρόνια ελληνικής ιστορίας (1217-2009) επιμένοντας στις ταραχώδεις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του 19ου αιώνα, απότοκος της πνευματικής επανάστασης του Διαφωτισμού μελετώντας παράλληλα τις ιστορίες των μυθιστορηματικών οικογενειών του βιβλίου.

Τα πρόσωπα της ιστορίας

Είναι ο χαρακτήρας-κλειδί πίσω από τις αμαρτίες, τα πάθη και τις απογοητεύσεις για πολλούς από τους εμπλεκόμενους στο μυθιστορηματικό παιχνίδι

Η αφήγηση εκκινεί στα 1956, αλλά πολύ σύντομα ο χρόνος δράσης μετατοπίζεται στο παρελθόν, στα χρόνια που τα Επτάνησα ήταν προτεκτοράτο ξένων δυνάμεων. Ο Κλάρης είναι ένας από τους τοπικούς άρχοντες του νησιού τον 19ο αιώνα· η Όρσολα, η ευγενική γυναίκα του έχει πεθάνει, κι έχει βρει καταφύγιο στο μυρωμένο από λεβάντα, σώμα της Ροζαλίας, που είναι ελάχιστα μεγαλύτερη από την κόρη του. Η Ροζαλία είναι μια γυναίκα πληθωρική, με σταρένια επιδερμίδα και μάτια τόσο πράσινα που μοιάζουν να μιλούν: ο Κλάρης δικαιολογημένα νιώθει πως παλεύει με το ανίκητο διαολοθήλυκο. Όμως η Ροζαλία επιθυμεί περισσότερα πράγματα, ανακατωμένα στο μυαλό της: να γίνει κυρία του σπιτιού· να γίνει σύζυγος του Νικηφόρου, ενός νεαρού που είναι ερωτευμένος με την κόρη του Κλάρη. Είναι ο χαρακτήρας-κλειδί πίσω από τις αμαρτίες, τα πάθη και τις απογοητεύσεις για πολλούς από τους εμπλεκόμενους στο μυθιστορηματικό παιχνίδι.

Ο Νικηφόρος Φωκάς σπουδάζει στην Πίζα ιατρική, όπως τον προόριζε ο πατέρας του – θέλει να ολοκληρώσει τις σπουδές του ώστε να γυρίσει δετόρος στη γενέτειρά του και να ζητήσει από τον Κλάρη το χέρι της όμορφης κόρης του, Έλενας. Ο Φωκάς πιστεύει στην αξία της γνώσης, της παιδείας, των σπουδών, αλλά περισσότερο όταν αυτές πραγματοποιούνται σε ένα καθεστώς ελεύθερο· για αυτό τον λόγο προσχωρεί στην Εταιρεία των Φιλικών πριν πάρει την απόφαση να πολεμήσει στην Ελληνική Επανάσταση. Στην Πίζα γνωρίζεται με τον Κοσμέτο, έναν από τους πιο συμπαθητικούς χαρακτήρες του βιβλίου – ίσως εξαιτίας της αδύναμης φύσης του και της ένθεης γαλήνης που τον διακατέχει: είναι ένας φιλάσθενος σπουδαστής της νομικής, που επιθυμεί για την πατρίδα του την αποτίναξη όλων των ζυγών· όσο το σώμα του είναι ασθενικό, άλλο τόσο το πνεύμα του είναι ρωμαλέο. Η φθίση θα τον νικήσει, αλλά πριν γίνει αυτό, θα αποκαλύψει στον Νικηφόρο το μεγάλο μυστικό της μητέρας του: αμέσως μετά θα τον νικήσει οριστικά ένας ωραίος θάνατος.

Ο Φωκάς πιστεύει στην αξία της γνώσης, της παιδείας, των σπουδών, αλλά περισσότερο όταν αυτές πραγματοποιούνται σε ένα καθεστώς ελεύθερο· για αυτό τον λόγο προσχωρεί στην Εταιρεία των Φιλικών πριν πάρει την απόφαση να πολεμήσει στην Ελληνική Επανάσταση

Ο πιο ενδιαφέρων ίσως χαρακτήρας του βιβλίου –καθότι πειστικός μέσα στις πρισματικές αντιφάσεις του– είναι ο Ζένος Κλάρης, που αναφέρθηκε επιγραμματικά και πιο πάνω: ένας άρχοντας που κριτικάρει αυτό που δεν μπορεί να αποδεχτεί, αρνείται να συμβαδίσει με τους καινούργιους καιρούς που κάνουν λόγο για ισότητα κι ελευθερία και καταλήγει να γίνει για τους περισσότερους Κεφαλονίτες –συμπεριλαμβανομένων της κόρης του και του εγγονού του– το ίδιο μισητός με την Αρμοστεία και τις αποφάσεις της που στήριζε με πάθος· αυτό το κοντοθώριασμα θα καθορίσει τις ζωές των δικών του ανθρώπων, μέχρι που θα αντιδράσουν με βία στην καταπίεση. Ο Κλάρης θεωρεί τον Φωκά τυχοδιώκτη, έναν άμυαλο επαναστάτη, από αυτούς που μεγαλώνουν στις οικογένειες των ποπολάρων· με επιλογή του παντρεύει την Έλενα με Άγγλο αξιωματικό, γιατί αυτό είναι το συμφέρον του. Δεν θέλει μήτε να ακούσει για πιθανή ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα: ο νους του ασυναίσθητα γυρίζει στην κακοδιαχείριση των νήσων από τους Γάλλους.

Από την άλλη πλευρά ο Γερόλυμος Σιφάντος είναι ένας συμβολαιογράφος –«νοδάρος»– που δεν δίνει σημασία στους άρχοντες και την καταγωγή τους ούτε για τα λίμπρα της ευγένειας. Γνωρίζει πως για ένα δέντρο πιο σημαντικός είναι ο κορμός από τις ρίζες: έτσι μεγαλώνει με τη σύζυγό του, Θεώνη, τον γιο τους Ρόκκο· δίπλα στον μοναχογιό τους μεγαλώνουν κι ένα μωρό κορίτσι που βρίσκουν ένα βράδυ έξω από το σπίτι τους. Ο Ρόκκος μεγαλώνοντας δεν επιθυμεί να γίνει ούτε γιατρός ούτε δικηγόρος· η τυπογραφία είναι αυτή που του αναστατώνει την ψυχή. Θα έρθει η ώρα που το παλιό με το καινούργιο θα συγκρουστούν, με μοιραία κατάληξη για τους περισσότερους από τους χαρακτήρες.

alt
    Μαρία Σκιαδαρέση

Η Ιστορία μέσα στην ιστορία

Οι ιστορίες των οικογενειών μπλέκονται, αλλά με τρόπο που ο αναγνώστης μπορεί και παρακολουθεί την εξέλιξή τους διαμέσου των χρόνων και των αιώνων. Το τοπικό ιδίωμα της εποχής εμφανίζεται τόσο στην αφήγηση όσο και στους διαλόγους αναπαριστώντας τους πόθους και τις αγωνίες μιας ολόκληρης κοινωνίας, που στο μεγαλύτερο μέρος τους δεν ξεπεράστηκαν με την Ένωση το 1864.

Το μυθιστόρημα της Σκιαδαρέση περιλαμβάνει πλήθος ιστορικών αναφορών που ενώνονται με τον μυθιστορηματικό κόσμο που πλάθει: το κάψιμο της Χρυσού Βίβλου, του Λίμπρο ντ’ Όρο· την αιματηρή διένεξη των οικογενειών Άννινου και Μεταξά που διεκόπη ύστερα από την παρέμβαση του Ιωάννη Καποδίστρια· την πτωματόστρωτη κατάκτηση της Τριπολιτσάς και την τούμπα με τα στοιβαγμένα πτώματα· την ανάπλαση της Κεφαλονιάς τα χρόνια της διοίκησης του ντε Μποσσέ· τις συμπλοκές που ξέσπασαν μπροστά στην έδρα του τοποτηρητή, όταν σταμάτησε ο Επιτάφιος για δέηση· τον ριζοσπαστισμό που άνθησε στο νησί το 1848 και επεδίωκε την Ένωση με την Ελλάδα. Τέλος, την ίδια την ιστορία της αστικής τάξης των Επτανήσων που αποφάσισε να πάρει την κατάσταση στα χέρια της προσπαθώντας να γλιτώσει από τους εκάστοτε Κλάρηδες της εποχής.

Πιο πάνω κι από τα πολυδαίδαλα μονοπάτια της ιστορίας είναι ο έρωτας που διατηρεί μια μόνιμη παρουσία με όλες του τις εκφάνσεις μέσα στο βιβλίο· άλλοτε εξιδανικευμένος κι άλλοτε σαρκικός, είναι παράλληλα και πάντα η ζωοποιός και ταφική δύναμη που γεννάει και σκοτώνει τους ανθρώπους με τη δύναμη και τη συχνότητα της κυκλικότητας της φύσης. Ακόμη κι όταν όλα χάνονται εκείνες τις τραγικές ώρες σε μια μαύρη ρωγμή της Ιστορίας.

 ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ

altΧάλκινο γένος
Μαρία Σκιαδαρέση
Πατάκης 2013
Σελ. 632, τιμή € 19,90

alt

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

«Ένα για το δρόμο» του Θεοδόση Μίχου (κριτική) – Τα μπαρ, τα ναυάγια της νύχτας και το ξόρκι του ποτού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Θεοδόση Μίχου «Ένα για το δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«βλέπω όνειρα φριχτά / στον Πόρο /&n...

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

«Ελσίνκι» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη (κριτική) – Μια αγάπη κόντρα σε όλους και σε όλα

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη), ιστορία έρωτα και αγάπης ανάμεσα σε έναν Έλληνα συγγραφέα και έναν Κούρδο μετανάστη.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Πώς να είναι, άραγε, η αληθινή αγάπη; Να εξα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ