emfilios390

Μια ερωτική ιστορία από την Κατοχή μέχρι τον Εμφύλιο στο μυθιστόρημα Νικήτας Δέλτα της Μαριλένας Παπαϊωάννου. 

Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

Οι κοινωνικές καταστάσεις δημιουργούν ήρωες ή οι ήρωες υπάρχουν και απλώς αναδεικνύονται ανάλογα με τις κοινωνικές καταστάσεις; Το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου τοποθετείται χρονικά στην περίοδο της Κατοχής της Ελλάδας από τους Γερμανούς και φτάνει μέχρι τον Εμφύλιο. Περιγράφεται μέσα από τις προσωπικές αφηγήσεις των ηρώων η προσπάθειά τους όχι μόνο να επιβιώσουν αλλά και να ζήσουν. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι το κέντρο βάρους του μυθιστορήματος είναι η ακρίβεια της περιγραφής της ιστορικής αυτής περιόδου.

Διότι η συγγραφέας παρά τα 30 της χρόνια έχει κατορθώσει να αποδώσει με ακρίβεια το κλίμα της εποχής. Από την άλλη, υπάρχει μια δυνατή ερωτική ιστορία. Η σχέση του ασθενικού Νικήτα Δέλτα με τη γοητευτική και δυναμική Καίτη. Εάν μείνουμε όμως στενά, κατά την άποψή μου, στην ερωτική ιστορία, θα χάσουμε το μήνυμα που διατρέχει συνειδητά ή ασυνείδητα το μυθιστόρημα.

Η δύναμη της αγάπης

Η ψυχική δύναμη των ηρώων να παραμένουν άνθρωποι, να νιώθουν, να αγαπούν, να γελούν, να ερωτεύονται, να βοηθούν ο ένας τον άλλον και να ελπίζουν τη στιγμή που όλα δείχνουν μαύρα, μάταια, καταδικασμένα.

Η ιστορία σίγουρα αφορά την αγάπη. Την ψυχική δύναμη των ηρώων να παραμένουν άνθρωποι, να νιώθουν, να αγαπούν, να γελούν, να ερωτεύονται, να βοηθούν ο ένας τον άλλον και να ελπίζουν τη στιγμή που όλα δείχνουν μαύρα, μάταια, καταδικασμένα.

Ο θάνατος βρίσκεται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ante portas. Η οσμή του, η απειλή του, το πραγματικό του πρόσωπο είναι παρόν σε κάθε γωνιά, σε κάθε δρόμο, σε κάθε ξημέρωμα. Οι ήρωες ζουν συνεχώς αποδεκατισμένοι. Με ελλείψεις, με τρωτά, με απώλειες, με βάρη, με πόνους σωματικούς και ψυχικούς. Ο θάνατος στέκει ως τη μόνη βεβαιότητα, ευνουχίζει κάθε φαντασίωση, κάθε διαφορετικότητα, κάθε όνειρο.

Μπροστά στο τέλος όλα μοιάζουν μάταια. Εντούτοις, οι ήρωες της Μαριλένας Παπαϊωάννου δεν είναι «Οι Μοιραίοι» του Βάρναλη. Δείχνουν να μην συνερίζονται το μάταιο. Να πονούν αλλά την ίδια στιγμή να ποθούν. Να διατηρούν την αγάπη τους για την ίδια τη ζωή. Να ελπίζουν αλλά και να συνειδητοποιούν.

Οι αντιθέσεις των χαρακτήρων

Οι ανθρωπότυποι που επιλέγει είναι θεριά ανήμερα. Αποφασισμένοι ήρωες, δυνατοί, γενναιόψυχοι, αντρείοι. Ιδίως οι κεντρικές νεαρές ηρωίδες, όπως είναι η αδικοχαμένη Διδώ και η Καίτη είναι κορίτσια με τσαγανό. «Άφοβη, γερό σκαρί, δεν μπορείς να την καλουπώσεις με τίποτα», είναι μερικές από τις λέξεις που σκιαγραφούν πότε τη μία, πότε την άλλη. Η συγγραφέας επιλέγει να αποδώσει στις ηρωίδες της ένα θάρρος απόκοσμο, μια τόλμη που θα έλεγες ότι ταιριάζει περισσότερο στα παντελόνια που φορά ένας άνδρας. Αυτή τους, όμως, η γενναιότητα δεν τις κάνει λιγότερο θηλυκά, λιγότερο γυναίκες. Πίσω από την τοποθέτησή τους στην πρώτη γραμμή της μάχης –που είναι περισσότερο ψυχική παρά οτιδήποτε άλλο– κρύβεται η ανάγκη τους να ζήσουν και αυτές σαν κορίτσια της ηλικίας τους. Ο δυναμισμός δεν είναι μια ναρκισσιστική άμυνα ή μια ανδροπρεπής σκευή. Είναι ο τρόπος που τους έμαθαν να θωρούν τον κόσμο. Είναι το ευθύβολο, το ανοιχτό, το ίσιο. Που δεν χωρά παρεξήγηση και δεν αλλάζει δρόμο. Αναρωτιέμαι, γιατί αισθάνθηκε έτσι τις ηρωίδες της, δεδομένου ότι και η συγγραφέας είναι νεαρή στην ηλικία. Ποια είναι ασυνείδητα η ανάγκη να τοποθετηθούν οι γυναίκες σε κρίσιμες περιόδους ως μαχήτριες ή μήπως αυτή είναι αενάως και διαχρονικά η πραγματικότητα που αφορά στη θηλυκή υπόσταση είτε αφορά στον πόλεμο είτε στην ειρήνη;

Η συγγραφέας επιλέγει να αποδώσει στις ηρωίδες της ένα θάρρος απόκοσμο, μια τόλμη που θα έλεγες ότι ταιριάζει περισσότερο στα παντελόνια που φορά ένας άνδρας.

Από την άλλη, μέσω της αντίθεσης δομήθηκε ο χαρακτήρας του Νικήτα Δέλτα. Ο Νικήτας Δέλτα είναι το διαμάντι μέσα στο όστρακο. Από την ώρα που γεννήθηκε η ζωή δεν ήταν εύκολη για εκείνον. Και μαζί με τις ατυχίες του έλαχε η ευκαιρία για μια δεύτερη καλή και πονετική μητέρα-σωτήρα και μια μεγάλη ευκαιρία να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος της Μαριλένας Παπαϊωάννου είναι αντι-ήρωας. Είναι ο ασθενικός, έωλος, εύθραυστος και ταραγμένος κόσμος του άνδρα που δεν χρειάζεται μέσω της επιθετικότητας, του πολέμου, της σφαγής και του αίματος να αποδείξει την ανδρική του υπόσταση. Είναι ο άνθρωπος-σκιά, είναι το τρεμάμενο φύλλο, αλλά την ίδια στιγμή είναι και ο βράχος και οι μεγάλες ρίζες του δέντρου. Από αυτή την άποψη, είναι εξαιρετικό το εξώφυλλο του βιβλίου. Ο Νικήτας ζει με την αίσθηση του κινδύνου στο προσκεφάλι του. Τον συντροφεύει από μικρό παιδί η φλόγα της πυρκαγιάς και το νερό της πλημμύρας. Σώθηκε από θαύμα και από θαύμα ζει. Ο ίδιος όμως μετουσίωσε τη μοίρα του και από το ελλίπον ψυχικό του απόθεμα γεννήθηκε το πολλαπλάσιο. Αγάπησε με τη δύναμη του πιο δυνατού ανέμου και τη φλόγα της πιο δυνατής φωτιάς. Ήσυχα, εσωτερικά, σταθερά, μόνιμα. Βρήκε το νόημα σε μια ζωή που δεν φαίνεται να έχει κανένα νόημα, πέρα από το αποτρόπαιο τέλος, στα μάτια ενός κοριτσιού που τον αγάπησε εξίσου. Μπόρεσε όμως να διαφοροποιηθεί. Κρατήθηκε στα δικά του, χωρίς να αποτολμά πράγματα που δεν αντέχει η ψυχή του. Ο Νικήτας είχε το χάρισμα του μέτρου, της εσωτερικής γαλήνης και της αυτοσυνειδησίας. Ενώ η ζωή του για πολλά χρόνια κρεμόταν από μια κλωστή, εκείνος μέσα του δεν ταλαντεύθηκε ποτέ. Και γέννησε αυτός, χωρίς ρίζες, παρελθόν, χωρίς πραγματικούς γονείς και χωρίς ελπίδα για συνέχεια, μια αγάπη βαθιά και σταθερή. Η αγάπη του για την Καίτη ήταν και ο μόνος λόγος που άξιζε η ζωή του.

Με δύναμη από το παρελθόν

Η απόσταση είναι πάντα μια ασφαλής θέση. Είναι όμως και μια θέση που μας διευκολύνει να μιλήσουμε για το βαθύ, το πανανθρώπινο.

Η συγγραφέας στο μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος διαχειρίζεται τη συγκίνησή της. Το ιστορικό πλαίσιο που επέλεξε στην αρχή μου γέννησε ερωτηματικά. Κάτι δεν κόλλαγε στα δικά μου μάτια. Γιατί να διαδραματίζεται εκείνη την περίοδο; Γιατί άλλο ένα μυθιστόρημα που μιλάει για την Κατοχή και τον Εμφύλιο; Τι θέλει να πει με αυτό; Η ίδια πολυταξιδεμένη, νεαρή ερευνήτρια επιλέγει να αφήσει απέξω τις επιστημονικές αποσκευές της και να βουτήξει σε πεδία ιστορίας και πόνου που ακουμπούν όλους τους Έλληνες μεν, αλλά με το κίνδυνο να θεωρηθεί «άνιση», από τη στιγμή που έχουν καταξιωθεί μεγάλοι συγγραφείς ήδη σε αυτό το είδος. Θεωρώ ότι διακινδύνευσε και εκείνη να μπει σε χωράφια πολύπειρων, όπως διακινδυνεύουν και οι ήρωές της. Παίδευσε το γλωσσικό της ιδίωμα, μετέφερε τις ιστορικές σκηνές σαν να είναι παρούσα, σαν να της αφηγείται ένας μυθιστοριογράφος που μιλά βιωματικά. Κάποια στιγμή μου εκμυστηρεύτηκε ότι ήθελε να τοποθετήσει στο μακρινό παρελθόν της ιστορίας έναν έρωτα. Ερμηνεύοντάς της νιώθω ότι ήθελε να αμυνθεί απέναντι στη δική της συγκίνηση. Ήθελε να φορέσει άλλα ρούχα σε κάτι που της ήταν ψυχικά οικείο, να το βαπτίσει αλλιώς, ίσως και να το ξορκίσει. Η απόσταση είναι πάντα μια ασφαλής θέση. Είναι όμως και μια θέση που μας διευκολύνει να μιλήσουμε για το βαθύ, το πανανθρώπινο, την ανάγκη του καθένα από εμάς να βρούμε ακόμα και στους χειρότερους καιρούς, ακόμα και την ώρα που οι σειρήνες ενός πολέμου ουρλιάζουν πάνω από τα κεφάλια μας, τη δύναμη της αγάπης για ένα άλλο πρόσωπο. Να δώσουμε και όχι να πάρουμε. Να μείνουμε πιστοί στην ευθύνη που γεννά το ίδιο το συναίσθημα όταν γεννιέται.

Μεταφερμένη ή όχι στο μακρινό ιστορικό παρελθόν, μεταμφιεσμένη ή γυμνή, η συγγραφέας θεωρώ ότι κατάφερε, ιδίως με τις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματός της, να ακουμπήσει αυτή την εύθραυστη χορδή της συγκίνησης που όλοι νιώθουμε όταν συνειδητοποιούμε πόσο θα θέλαμε στη ζωή μας έστω και για λίγες στιγμές να γίνουμε για τον σύντροφό μας «ο ένας το όνειρο του άλλου».

*Η Μαριαλένα Σπυροπούλου είναι ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια.

ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

altΝικήτας Δέλτα
Μαριλένα Παπαϊωάννου
Εστία 2013
Σελ. 160, τιμή € 10,00

alt

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Το Σπίτι της Κύπρου με τη στήριξη του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, τιμά τον ποιητή, βιβλιογράφο, μελετητή της λογοτεχνίας, Δημήτρη Δασκαλόπουλο σε εσπερίδα που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022, ώρα 17:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα). Φωτογραφία © Ειρήνη Σαββ...

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ