Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
Η λογοτεχνία ως τώρα αρδευόταν από μεγάλες δεξαμενές αρχέτυπων προσώπων και σκηνών, όπως ήταν η αρχαιοελληνική μυθολογία, ο χριστιανικός κόσμος με την Παλαιά και Καινή Διαθήκη, οι ιστορικές φυσιογνωμίες κ.ά. Μέσα σ’ αυτά, που έχουν εντοπιστεί σε όλη τους την ποικιλία από πολλούς μελετητές, οφείλουμε να συμπεριλάβουμε και την παγιωμένη πλέον στη συνείδηση των αναγνωστών-θεατών σφαίρα της διεθνούς show biz, η οποία τροφοδοτεί κατεξοχήν τον κινηματογράφο, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το διαδίκτυο, ενώ όλο και περισσότερο περνάει και στις σελίδες των λογοτεχνικών βιβλίων.
Ο Μάικλ Τζάκσον εκπροσωπεί όχι μόνο μια προσφιλέστατη στροφή της μουσικής, αλλά αποτελεί και είδωλο, που απασχόλησε με το έργο και τη ζωή του (αλλά και τον θάνατό του) την παγκόσμια κοινή γνώμη. Η «ανάστασή» του και η κάθοδός του στη μίζερη ζωή ενός μέσου ανθρώπου, καταθλιπτικού υπάλληλου μιας εταιρείας δημοσκοπήσεων, συνιστά τον βασικό άξονα του νέου μυθιστορήματος του Δημήτρη Σωτάκη, ο οποίος συναρμόζει το ποπ είδωλο και τη μικροαστική καθημερινότητα σε ένα παρωδιακό κείμενο.
Παρωδία και ειρωνία
Αυτή η διακωμώδηση στοιχίζεται με τη μεταμοντέρνα τάση για παρωδία και ειρωνικές ματιές σε ό,τι η κοινωνία καθιερώνει ως ιερή αγελάδα. Ο πολύς Μάικλ Τζάκσον βρίσκεται μια βροχερή νύχτα στην πόρτα του αντιήρωά μας, μόνος και ανυπεράσπιστος, η ποπ κουλτούρα του συνδυάζεται με τη φιλοδοξία του να γίνει ποιητής, ο σαρκικός έρωτάς του προς τη μεσήλικα μαγείρισσα, την κυρα-Ντίνα, ο πόλεμος που διασκεδάζεται με ματς και πίτσα κ.ά. εντάσσονται σε ένα ανατρεπτικό πλαίσιο που διακρίνεται από το υποδόριο χιούμορ, τη σατιρική διάθεση, τη σύζευξη αντιθέτων και τον εμπαιγμό κάθε είδους ηθικών αξιών και συνηθισμένων αντιλήψεων. Ο κόσμος αναδιαρθρώνεται όχι μόνο με τον θάνατο που αναιρείται αλλά και με την κατάργηση ιεραρχήσεων, οι οποίες εκτός λογοτεχνίας δύσκολα αναθεωρούνται.
Ο θάνατος είναι ένα αδιάφορο φαινόμενο, αφού τόσο ο Μάικλ Τζάκσον όσο και ο πρωταγωνιστής μπορούν και επιστρέφουν στην προθανάτια ζωή τους
Όλα αυτά, μαζί με τη δηλωμένη επιθυμία του αφηγητή να αυτοκτονήσει, φέρνει το μυθιστόρημα στη γραμμή του Τζον Μπαρθ και της Πλωτής όπερας (1956), όπου ο μηδενισμός και η φάρσα συμπορεύονται, εκφράζοντας το κλίμα της αδιέξοδης μεταπολεμικής εποχής μας. Ο θάνατος είναι ένα αδιάφορο φαινόμενο, αφού τόσο ο Μάικλ Τζάκσον όσο και ο πρωταγωνιστής μπορούν και επιστρέφουν στην προθανάτια ζωή τους. Η φήμη που συνοδεύει τον αμερικανό ποπ σταρ δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο, αφού κανείς δεν έρχεται στη συναυλία του, η δόξα που καρπώθηκε χρόνια και χρόνια αποδεικνύεται φρούδα.
Μηδενισμός και απαξίωση της ζωής
Αυτός ο μηδενισμός παίρνει στο κείμενο του Δημήτρη Σωτάκη τη μορφή της παντελούς απαξίωσης, του νιχιλιστικού ανικανοποίητου προς κάθε είδους ζωή, είτε μιλάμε για την προ του θανάτου εμπειρία είτε για μια μεταθανάτια αναβίωση. Ούτε δηλαδή ο θάνατος, το τέλος που δεν είναι τέλος, ούτε η απειλή του φασισμού δεν μπορεί να αποσοβήσει την αίσθηση ματαιότητας που πλανάται ισοπεδωτικά. Κι ο Μάικλ Τζάκσον είναι ο καταλύτης, όχι ως ο μοναδικός τραγουδιστής αλλά σαν μια πέτρα που ταράζει τα στάσιμα νερά και συμβάλλει στο να φανεί η κενότητα, ο εκμηδενισμός, η αν-αξιότητα των πάντων. Κι έτσι, δίπλα στην απεγνωσμένη φωνή του αφηγητή που στο τέλος του μυθιστορήματος διαπιστώνει ότι δεν έζησε ουσιαστικά, επειδή δεν κατανόησε, συναναστράφηκε, πόνεσε, ενόχλησε, ερέθισε, πλήγωσε, αγάπησε, εν τέλει δεν γνώρισε τους ανθρώπους γύρω του, ο ίδιος ο Μάικλ Τζάκσον αποποιήθηκε την πρότερη ζωή του, επειδή είχε την ίδια ματαιότητα να επιδείξει.
Ο Δημήτρης Σωτάκης χρησιμοποιεί ένα πολυσυλλεκτικό αμάλγαμα ετερόκλητων στοιχείων, όπως έκανε και στον Άνθρωπο καλαμπόκι (εκδ. Κέδρος), χαράζοντας πλέον και μια άλλη γραμμή με τα μεταμοντέρνα έργα του (εκτός από την καφκική του γραφή). Κι αυτή η επιλογή στο προκείμενο έργο τον δικαιώνει πέρα για πέρα, καθώς ο εμβολιασμός του λογικού με το παράλογο έχει να αναδείξει έναν σαφή στόχο: ότι η ζωή δεν έχει σκοπό και νόημα, τίποτα δεν μπορεί να ξεσηκώσει το μηδέν, το επίπεδο, το άοσμο.
Η ανάσταση του Μάικλ Τζάκσον
Δημήτρης Σωτάκης
Κέδρος 2014
Σελ. 256, τιμή € 14,00
