cni-not-for-sale-photo250

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Υπομένοντας με Χέλντερλιν

Η ελληνική λογοτεχνία ολοένα και περισσότερο αφήνει την ατομοκεντρική αντίληψη και τις προσωπικές εμπειρίες και ανοίγεται σε μια κοινωνική και πολιτική ανατομία των κοινωνιών τού 21ου αιώνα.

Αφού πλέον οι αλλαγές σε όλα τα επίπεδα είναι συνταρακτικές, από την οικονομική κρίση έως την κρίση ταυτότητας κι από τις πολιτιστικές αναζητήσεις μέχρι την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, η λογοτεχνία “οφείλει” να αντιπαρατεθεί με αυτές τις ανακατατάξεις και να καταπιαστεί με θέματα και τάσεις που παλιότερα ούτε καν υποψιαζόταν.

Το trafficking, η διακίνηση δηλαδή και εκμετάλλευση γυναικών στο πλαίσιο του εμπορίου λευκής σαρκός, είναι καταρχάς θέμα κοινωνικό. Στην εποχή τής παγκοσμιοποίησης, όπου συχνά ο άνθρωπος είναι μια απλή μονάδα η οποία αν χαθεί δεν θα αποτελέσει συγκλονιστικό γεγονός, η αρπαγή κοριτσιών από χώρες τού τρίτου κόσμου ή της ανατολικής Ευρώπης και η μετατροπή τους σε κερδοφόρες μηχανές τού σεξ σχετίζεται με την ιδέα τής οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά δεν συνάδει με αυτό που ονομάζουμε ανθρωπιστικό υπόβαθρο κάθε πολιτισμένης κοινωνίας.

Ο Θ. Σκρουμπέλος θέτει στο κέντρο τής αφήγησής του μια Αφρικανή που, ενώ μεγάλωσε με παιδεία σε ένα εκδυτικισμένο σπίτι, έπεσε θύμα τού πολέμου, μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, χρησιμοποιήθηκε από διαδοχικούς πάτρωνες ως πόρνη, ταπεινώθηκε, βιάστηκε, αναγκάστηκε να πάρει ναρκωτικά και, το χειρότερο, φυλακίστηκε σωματικά και ψυχικά σ’ ένα κελί που το μεταφέρει συνεχώς γύρω της. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση κάνει την πρωταγωνίστρια φορέα τής συνείδησης του κειμένου και πομπό όχι μόνο των γεγονότων αλλά και του τρόπου με τον οποίο η ίδια τα βίωσε.

Μέσω της οπτικής της γωνίας παρακολουθούμε όλη την πορεία των επαναλαμβανόμενων συνευρέσεών της με τυχαίους ανθρώπους, της μέχρι ταπεινώσεως χρήσης της σαν αντικειμένου από τα αφεντικά της, την αντοχή της να υπερβαίνει όλα αυτά και την πίστη της σ’ ένα κράτος δικαίου, παρά τη φαυλότητα και τη διαφθορά που επικρατεί στην κρατική μηχανή. Κι αυτός είναι ο δεύτερος άξονας του μυθιστορήματος: η κοινωνική σήψη δεν αφορά μόνο τους προαγωγούς και τους πελάτες τους αλλά και όλους τους άλλους που προάγουν ή και ανέχονται τέτοιες δραστηριότητες, αφού έτσι κερδίζει όλη η κοινωνία, εις βάρος φυσικά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η εκπόρνευση δεν βάφει με τα εξευτελιστικά χρώματά της μόνο τους εμπλεκόμενους, αλλά και όλους όσοι βολεμένοι αφήνουν το πεδίο ελεύθερο στους κάθε είδους επιτήδειους.

Το κείμενο συλλαμβάνει την ευαισθησία τού θέματος και αποδίδει ψυχολογικά και φιλοσοφικά την ψυχοσύνθεση του θύματος. Κυριαρχούν οι μικρές εκφράσεις χωρίς μελοδραματισμό, τα δείγματα στωικότητας τα οποία προσπαθούν να υπερκεράσουν το πάθος και η απόδοση της ψυχικής σκληρότητας με την οποία θωρακίζεται η μικρή Λουιντιλά, για να μπορέσει να διατηρήσει μέσα της άσβεστη την ανθρώπινή της υπόσταση. Αλλά και η εξωτερική πραγματικότητα δεν αποδίδεται με τη βιαιότητα της κινηματογραφικής κάμερας αλλά με τη ματιά ενός υπομονετικού όντος που πληγώνεται αλλά γνωρίζει να περιμένει. Δεν ξέρω αν ο αναγνώστης συνταράσσεται, αλλά σίγουρα προβληματίζεται, επειδή βρήκε χαραμάδες να διεισδύσει στην ψυχή τής κοπέλας και να δει τον κόσμο, όχι από την εφησυχασμένη σκοπιά όλων των άλλων αλλά από την πεισμωμένη επιμονή τού θύματος.

Το έργο ωστόσο αστοχεί σε μερικά σημεία που κάνουν το τελικό αποτέλεσμα κατώτερο της θεματικής του στόχευσης. Η αληθοφάνεια του κειμένου μειώνεται από τη στιγμή που η δεκαεξάχρονη κοπέλα έχει διαβάσει Χέλντερλιν και άλλους λογοτέχνες, φιλοσόφους και θεατρικούς συγγραφείς, γεγονός που όσο κι αν εξηγείται χάρη στους μορφωμένους γονείς της, δεν μπορεί να αντιστοιχεί σε τέτοιο βαθμό στην ηλικία της. Αν εξαιρέσει κανείς το φαιδρό επεισόδιο με τον Μπάμπη που ντύνεται γυναίκα για να απελευθερώσει τη Λουιντιλά, το happy end στο οποίο οδηγείται βήμα βήμα η ιστορία μειώνει τη δραματικότητα των σκηνών και αφαιρεί από το έργο την ένταση με την οποία θα επενδυόταν, αν σε κάθε καμπή δεν προχωρούσε η δράση με προδιαγεγραμμένες θετικές εξελίξεις.

Το ζητούμενο φυσικά είναι η λογοτεχνία όχι μόνο να τέρπει αλλά και να προβληματίζει· κι η γραφή τού Θανάση Σκρουμπέλου, επειδή συνδυάζει το συναισθηματικό τού θέματος με τον προβληματισμό σε παγκόσμια πλέον προβλήματα, καθίσταται από υφολογικής άποψης επιτυχής κι από θεματικής ευαίσθητη και κοινωνικά στρατευμένη.

 

cover-velvet-palmΘανάσης Σκρουμπέλος
Η ιστορία τής Βέλβετ Παλμ
Τόπος 2012

alt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Κιοσσέ «Τσιγάρο βαρ;» (εκδ. Μεταίχμιο) και του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Oι διαφορετικές όψεις της ελληνικής επαρχίας. Κεντρική εικόνα: © Frederic Boissonnas.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κώστας Καλτσάς, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κώστας Καλτσάς, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 35ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον συγγραφέα και μεταφραστή Κώστα Καλτσά, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματός του «Νικήτρια σκόνη» (εκδ. Ψυχογιός). Η συζήτηση θα μεταδοθεί ζωντανά, ...

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

Συζητήσεις για την ελληνική κοινωνία, χωρίς λογοκρισία: Στις 25 Απριλίου στη Μικρή Σκηνή της Στέγης συζήτηση για LSD / Ψυχεδέλεια / Μανιτάρια / Θεραπεία / Ψυχική Υγεία / Microdosing.

Επιμέλεια: Book Press

Το Society Uncensored της Στέγης του Ιδρύματος ...

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ