samarakis-photo

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του ο Αντώνης Σαμαράκης (1919 – 2003) επανεκδίδεται από τις εκδόσεις «Ψυχογιός», οι οποίες ξαναφέρνουν στο προσκήνιο το έργο του. Το ζητούμενο όμως είναι αν ο συγγραφέας, που διάνυσε μια πολύ καρποφόρα λογοτεχνική πορεία, μιλάει ακόμα στον σημερινό αναγνώστη κι αν τα έργα του έχουν τη δύναμη να επιβιώσουν μέσα στον 21ο αιώνα, χωρίς τη δυναμική του φυσικού προσώπου που τα επικαιροποιούσε όσο ζούσε.

Το «Ζητείται ελπίς» (1954) ήταν η πρώτη του συλλογή διηγημάτων, ακολούθησε το 1961 το «Αρνούμαι», επίσης διηγήματα, η παραγωγή του κορυφώθηκε με το βραβευμένο «Το λάθος» (1965), ενώ η επανέκδοση των έργων του ολοκληρώνεται με «Το διαβατήριο» (1973), που αποπερατώνει τη γόνιμη περίοδο της συγγραφικής του παραγωγής (παραδόξως απουσιάζει από τη σειρά της επανέκδοσης το «Σήμα κινδύνου», 1958). Εξήντα χρόνια μετά το πρώτο του έργο και σαράντα μετά τα διηγήματα του «Διαβατηρίου» πόση από την υπαρξιστική του πνοή αφήνει σήμερα ο πεζογράφος, που κατηγορήθηκε για δημόσιες σχέσεις και κατά πολλούς τα κείμενά του είναι τόσο στενά συνδεδεμένα με την εποχή του, ώστε να μην μπορούν να αντέξουν στο πέρασμα του χρόνου;

Με αγωνία για έναν καλύτερο κόσμο

Ο Αντώνης Σαμαράκης γράφει το αντιηρωικό έπος του μεταπολεμικού ανθρώπου, απλώς το γράφει σε συνέχειες. Όλοι του οι χαρακτήρες ζουν, λίγο ρεαλιστικά, λίγο καφκικά, το άγχος ενός κόσμου που θα έπρεπε να είναι καλύτερος, αλλά δεν είναι. Και θα όφειλε να είναι καλύτερος, ειδικά στην Ελλάδα, γιατί άφησε πίσω του τον ανθρωποκτόνο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, άρχισε να προοδεύει τεχνολογικά και οικονομικά, οικοδόμησε πόλεις και οργάνωσε το κράτος. Αλλά, όλα αυτά δεν μπορούν να καλύψουν το ψυχικό κενό που δημιουργήθηκε, τόσο από τις εξωτερικές συνθήκες που δεν είναι όπως ψευδαισθητικά νομίζουμε, όσο και από τις εσωτερικές συγκρούσεις που κάνουν την ψυχή πεδίο αντιμαχόμενων συναισθημάτων.

Ο Αντώνης Σαμαράκης γράφει το αντιηρωικό έπος του μεταπολεμικού ανθρώπου.

Ο συγγραφέας ουρλιάζει με ασθμαίνον ύφος για τα προβλήματα του κόσμου, που ούτε κατ' ελάχιστον δεν λύθηκαν για μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Η ειρήνη εξακολουθεί να είναι πλασματική, αφού το ψυχρό κλίμα δεσπόζει σε όλη την υφήλιο, η ανεργία και η ανέχεια ταλανίζουν την αδύναμη Ελλάδα, η μοναξιά έχει αναγορευτεί σε υπ' αριθμόν ένα κίνδυνο για την ψυχική υγεία των ατόμων, η γραφειοκρατία και η μαζοποίηση έρχονται να δημιουργήσουν ανθρώπους άβουλους και ετεροκατευθυνόμενους κ.λπ. Γενικότερα, ο Αντώνης Σαμαράκης βλέπει μια έντονη αντίφαση να διέπει τον μεταπολεμικό κόσμο, ανάμεσα στη διαφαινόμενη και πολλά υποσχόμενη πρόοδο και στη ζοφερή πραγματικότητα, αντίφαση που αναγκάζει τον σημερινό άνθρωπο να ασφυκτικά και να προσπαθεί με απέλπιδες προσπάθειες να ξεφύγει.

Ζειτείται ευθύνη

Τα διηγήματα λοιπόν του συγγραφέα, όπως και «Το λάθος», ενώ είναι πολιτικά και κοινωνικά, ενώ σκιαγραφούν τις συνθήκες της Ελλάδας που προσπαθεί να ορθοποδίσει, αντικατοπτρίζουν περισσότερο το ψυχικό κενό του Νεοέλληνα. Είναι κατά βάση ψυχολογικά, καθώς αρπάζουν την αιωρούμενη απόγνωση του ανθρώπου και τη μετατρέπουν σε μια μικρή ιστορία, δραματικά απλή αλλά, συνάμα, τραγικά αφόρητη.

Μπορεί να φαίνεται διδακτικός, μπορεί να μην εξωραΐζει τον λόγο του, αλλά ο Αντώνης Σαμαράκης εξακολουθεί να είναι επίκαιρος. 

«Το διαβατήριο», που εμφανίστηκε μέσα στη Δικτατορία, συνεχίζει τη μάχη του συγγραφέα με κάθε είδους ολοκληρωτισμούς. Σ' έναν παράλογο κόσμο, όπου κυριαρχεί η αυταρχικότητα και η κρατική χειραγώγηση, μια πλειάδα παράλογες υπηρεσίες, οργανισμοί, νόμοι, διατάξεις, κατηγορίες περιορίζουν την ανθρώπινη ζωή και την βάζουν σε λογοκρατούμενα καλούπια, χωρίς συναίσθημα και ελευθερίες. Η ευθύνη του ανθρώπου πηγάζει από τη συνείδησή του, καθώς όλοι κρύβουμε μέσα μας έναν ήρωα. Ακόμα κι αν δεν είμαστε φύσει επαναστάτες, ακόμα κι αν ζούμε συμβιβασμένοι, ένα μικρό ερέθισμα μπορεί να μας βγάλει από τη νάρκη μας. Ειδικά ο δημιουργός δεν μπορεί να γράφει τέχνη για την τέχνη, αλλά οφείλει να θυσιάσει τη βολή του για τα κοινωνικά προβλήματα που κυριαρχούν γύρω του.

Η γλώσσα του Αντώνη Σαμαράκη είναι απλή, επιτηδευμένα καθημερινή, με επαναλήψεις που απηχούν τις εσωτερικές παλινωδίες του ανθρώπου, που εκφράζουν το λαχάνιασμα μιας ανήσυχης συνείδησης. Τα έργα του είναι πολυφωνικά, αφού στον μονόλογο του πρωταγωνιστή ακούγονται (συνήθως σε καθαρεύουσα) οι φωνές των άλλων, ειδικά του καθεστώτος, της εξουσίας, που προπαγανδίζει την Πρόοδο, την Παραγωγικότητα, την Πειθαρχία, που παιανίζει συνθήματα, που εκδίδει ανακοινωθέντα, που κοινοποιεί αποφάσεις και μεταδίδει διαφημίσεις. Ο λόγος του κεντρικού χαρακτήρα γεμίζει ενδιάθετα με τις φωνές των άλλων, φίλιες ή απειλητικές, που επευφημούν και τις αντιμαχόμενες πλευρές της σκέψης του.

Μπορεί να φαίνεται διδακτικός, μπορεί να μην εξωραΐζει τον λόγο του, αλλά ο Αντώνης Σαμαράκης εξακολουθεί να είναι επίκαιρος. Όχι μόνο επειδή η οικονομική κρίση προσομοιάζει τη σημερινή Ελλάδα με αυτή των μεταπολεμικών δεκαετιών, αλλά και επειδή η κοινωνία δεν έπαψε ποτέ να ζητά λίγο περισσότερη ανθρωπιά, αλληλεγγύη και κοινωνική συνείδηση, τα έργα του Αντώνη Σαμαράκη υποδεικνύουν πόσο η ευθύνη μας πρέπει να καλύπτει έναν ευρύτερο κύκλο από αυτόν της καλοζωισμένης και βολεμένης ζωούλας μας.

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ


samarakis-to-lathos-exofylloΤο λάθος
Μυθιστόρημα
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2013
Τιμή € 12,20, σελ.248
 politeia-link
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
samarakis-to-diavatirio-exofylloΤο διαβατήριο
Διηγήματα
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2013
Τιμή € 11,00, σελ.162

 politeia-link

 

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΣΑΜΑΡΑΚΗ 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Laura Makabresku. Η παρουσία πτηνών και ζώων στις συνθέσεις της Πολωνής φωτογράφου είναι βασική συνιστώσα του ύφους της. 

Της Διώνης Δημητριάδου

...
Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Για το μυθιστόρημα του Luke Jerod Kummer «Η μπλε περίοδος» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κλειδάριθμος). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από τον πίνακα του Pablo Picasso «Γυναίκα με σταυρωμένα χέρια» (1901-1902), ο οποίος ανήκει στην μπλε περίοδο του ζωγράφου.

Του Διονύση Μαρίνου

...
Τα ονειρικά τραγούδια, του Τζων Μπέρρυμαν (προδημοσίευση)

Τα ονειρικά τραγούδια, του Τζων Μπέρρυμαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση από τη δίγλωσση έκδοση με ποιήματα του John Berryman «Τα ονειρικά τραγούδια» (μτφρ. Αντώνης Ζέρβας), αποσπάσματος από τον πρόλογο του Αντώνη Ζέρβα καθώς και τριών ποιημάτων του Berryman. Το βιβλίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μια γυναίκα, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Μια γυναίκα, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αφήγημα της Annie Ernaux «Μια γυναίκα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, πρόλ. Μαριαλένα Σπυροπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα. Για ...

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ