gertrud-360

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος λόγου, που ονομάζεται «εξομολογητικό μυθιστόρημα»· σε τι διαφέρει όμως από την υπόλοιπη αυτοβιογραφική πεζογραφία; Στο ότι αποκαλύπτει ένα μυστικό, ένα προσωπικό ή οικογενειακό μυστικό, αναφέροντας ονόματα και διευθύνσεις και φέρνοντας στο (αναγνωστικό) φως ένα τραύμα, που σε άλλες περιπτώσεις θα ήταν ταμπού να ακουστεί. Έτσι, δεν αναφέρομαι απλώς στο βιωματικό υλικό που ενσωματώνεται στη μυθοπλασία, διανθισμένο με πλήθος επινοημένων στοιχείων, αλλά για τη λογοτεχνική απόδοση μιας πραγματικής πληγής που παρουσιάζεται, αναλύεται, αφηγηματοποιείται και, καθώς κοινοποιείται στις λογοτεχνικές της διαστάσεις, γίνεται μέσο αυτοκάθαρσης. Θυμίζω ενδεικτικά την «Καλοσύνη των ξένων» (2006) του Π. Τατσόπουλου, όπου το «μυστικό» της υιοθεσίας του συγγραφέα μετατρέπεται σε εξομολογητική λογοτεχνία. 

Ο Αύγουστος Κορτώ γράφει το μυθιστόρημα της Κατερίνας, της μητέρας του, που έπασχε για τριάντα χρόνια από διπολική διαταραχή και στο τέλος αυτοκτόνησε. Η ίδια αναλαμβάνει την αφήγηση όντας νεκρή και κάνει έναν απολογισμό της ζωής της, συμπεριλαμβάνοντας το ιστορικό της οικογένειάς της από την πλευρά της μητέρας της. Εκεί ξεδιπλώνονται με παραστατικό τρόπο, με αμεσότητα και με έντονες πινελιές, η νοσηρότητα μιας οικογένειας που διαλύει και διαλύεται, που βουλιάζει αφενός στον καθωσπρεπισμό κι αφετέρου στην ψυχική απόσταση.

Η ματιά της αγκαλιάζει τους θείους και τις θείες της, άλλους με γενναιόδωρη αγάπη κι άλλους με περισσή χολή

Η αφήγηση αρθρώνεται πάνω στην ιδιοσυγκρασία της Κατερίνας, η οποία άλλοτε φαίνεται να κουβαλά ένα κληρονομικό πρόβλημα κι άλλοτε να καλπάζει προς τη μανιοκατάθλιψη εξαιτίας της προβληματικής παιδικής ηλικίας που πέρασε. Η ματιά της αγκαλιάζει τους θείους και τις θείες της, άλλους με γενναιόδωρη αγάπη κι άλλους με περισσή χολή, καθώς στήνει μπροστά μας ολόκληρο το πλέγμα των οικογενειακών σχέσεων, μετατρέποντας τα πραγματικά πρόσωπα σε μυθιστορηματικούς χαρακτήρες.

Η ίδια η Κατερίνα διηγείται και ταυτόχρονα κατηγορεί, περιγράφει σκηνές και ωρύεται, αφήνοντας έτσι βολές εναντίον των γονιών της, εναντίον δύο από τα αδέλφια της και γενικότερα εναντίον της βολεμένης και μαζί ανήσυχης οικογενειακής της κατάστασης. Το νοσηρό αυτό περιβάλλον τής δημιουργούσε πάντα μια ανυπόφορη ασφυξία, η οποία είναι συνάμα απόρροια της δικής της ευερέθιστης ιδιοσυγκρασίας αλλά και της αρρωστημένης αγάπης που βίωσε. Αυτό το πλέγμα εξωτερικών και εσωτερικών πιέσεων αναδεικνύει το σκοτεινό πλαίσιο που εξέθρεψε τον «λύκο» μέσα της.

korto-augoustosΟ Αύγουστος Κορτώ στρώνει την αφήγησή του σε μια γλώσσα-λιβάδι, που ξεχύνεται απλή, καθημερινή αλλά και πλούσια σε βάθος και εύρος, που μπουμπουκιάζει σε κάθε σελίδα, που εφορμά και κόβει την πραγματικότητα σαν μαχαίρι. Γεμάτη με στοιχεία του προφορικού λόγου, συζευγνύει το λαϊκό με το δόκιμο, το πεζό με το ποιητικό, την ακρίβεια της κυριολεξίας με την οξύτητα της μεταφοράς. Τρέχει, κυλάει, κατακρημνίζεται, φιλοσοφεί και λοιδορεί με την ίδια άνεση που μιλάει και συζητά τα τραγικά περιστατικά της ζωής της πρωταγωνίστριας. Η γλώσσα του Κορτώ κρατά το βωμολοχικό-καρναβαλικό στοιχείο και το συνδυάζει με μια ώριμη σκέψη που δεν μένει στην επιφάνεια.

Ο Κορτώ βιογραφεί τον Χατζόπουλο με αφηγητή τη μάνα του

Ο Πέτρος Χατζόπουλος, ο γιος της Κατερίνας, γεννιέται και μεγαλώνει μέσα στο βιβλίο, ζει τον πόνο της αλλά και την άφατη αγάπη της. Κάποια στιγμή γίνεται συγγραφέας, υιοθετεί το ψευδώνυμο Αύγουστος Κορτώ και ­–όντας έξω από το κείμενο– μυθιστορηματοποιεί τη ζωή της μητέρας του αλλά συνάμα και του εαυτού του. Ο Αύγουστος Κορτώ βιογραφεί τον Πέτρο Χατζόπουλο με αφηγητή τη μάνα του, προσπαθώντας να διερευνήσει, να κατανοήσει και δη να εξομολογηθεί τις δυσλειτουργίες της προσωπικότητάς του που οφείλονται στο διαταραγμένο περιβάλλον. Ο συγγραφέας έτσι, αφήνει τα πειράματα με τους δαίμονές του, εγκαταλείπει το παιχνίδι της επιδειξιμανίας, και πιο ώριμος ξαναγράφει τον εαυτό του, σε προσωπικό και λογοτεχνικό επίπεδο.

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ - gperand@yahoo.gr 

* Η εικονογράφηση του κειμένου είναι από την ταινία «Γερτρούδη» του Καρλ Ντράγιερ.

to vivlio tis katerinasΤο βιβλίο της Κατερίνας
Αύγουστος Κορτώ
Πατάκης, 2013
Σελ. 256, τιμή €12,70 

politeia-link

 

 

 

 

 

  

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΟΡΤΩ 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ