alt

Για τα αφηγήματα του Κάρολου Τσίζεκ «Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις» (εκδ. Κίχλη)

Του Κώστα Αγοραστού

Διακεκριμένος ζωγράφος, πρωτοπόρος γραφίστας, λεπτολόγος μεταφραστής, ξεχωριστός ποιητής και χαρισματικός πεζογράφος: Ο Κάρολος Τσίζεκ συγκεντρώνει όλες τις παραπάνω ιδιότητες που τον καθιστούν μια από τις σημαντικότερες πνευματικές φυσιογνωμίες της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης.

altΓεννημένος στη Μπρέσια της Ιταλίας από Τσέχους γονείς, το 1929 έρχεται οικογενειακώς στη Θεσσαλονίκη και φοιτά στο Ιταλικό σχολείο. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία και έπειτα Ιταλική Γλώσσα και Λογοτεχνία στο Α.Π.Θ., όπου και δίδαξε αργότερα στο Ιταλικό τμήμα (1961-1998). Η φιλία του με τον Πεντζίκη και τον Χριστιανόπουλο, η συνεργασία του με τα περιοδικά «Κοχλίας» και, αργότερα, «Διαγώνιος», στην τυποτεχνική και καλλιτεχνική επιμέλεια, οι μεταφράσεις και η επιμέλεια ήταν από αυτά που καθόρισαν το στίγμα του και τον απασχόλησαν αρκούντως δημιουργικά.

Το πρώτο κείμενο, που είναι και το εναρκτήριο αυτού του μικρού και κομψού βιβλίου, το εντόπισε ο Αλέξης Ζήρας στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Ένεκεν».

Φαινομενικά, όλες οι παραπάνω ιδιότητες επικάλυψαν και «καθυστέρησαν» το να εκφραστεί μέσω των λέξεων ο Τσίζεκ. Δε συνέβη όμως αυτό. Το πρώτο κείμενο, που είναι και το εναρκτήριο αυτού του μικρού και κομψού βιβλίου, το εντόπισε ο Αλέξης Ζήρας στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Ένεκεν». Γράφει ο Ζήρας στο επίμετρο της έκδοση της Κίχλης γι’ αυτό το κείμενο του Τσίζεκ: «Στις σελίδες του “Ένεκεν” δε με υποδεχόταν ο χρονικογράφος, όσο η μορφή ενός ολοκληρωμένου συγγραφέα, που δεν έμενε σε στιγμιότυπα και περιστατικά, αλλά τα ενσωμάτωνε σε μια άλλη, δική του αλήθεια. Ενός πεζογράφου που από τις μακρινές, παιδικές και εφηβικές του ενθυμήσεις του Μεσοπολέμου ανέπλαθε, με νεανική διάθεση, με χιούμορ ενίοτε δηκτικό, με ρεαλιστική καθαρότητα, αλλά και με υπόρρητη νοσταλγική θλίψη, έναν κόσμο ολοζώντανο». Ο ολοκληρωμένος συγγραφέας διαφαίνεται και στα υπόλοιπα πέντε αφηγήματα της συλλογής. Η μνήμη κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στα τεκταινόμενα. Αναπλάθει τα γεγονότα, τους προσδίδει αίγλη, φέρνει στο φως λόγια και νεύματα ξεχασμένα. Η φιγούρα του πατέρα, το κυνήγι, η εξορία και οι συνεχείς μετεγκαταστάσεις, ο κοινωνικός περίγυρος, η πικρή διαπίστωση ότι η οικογένεια Τσίζεκ δεν είναι σαν τις άλλες. Οι πολιτισμικές διαφορές μεγάλες κι όμως ανεκτές για τον περίγυρο της εποχής. Το ζήτημα του θρησκεύεσθαι, το οποίο αντιμετωπίζεται από την οικογένεια Τσίζεκ χωρίς δογματισμό και ιδεοληψίες, και περιγράφεται τόσο παραστατικά στο αφήγημα «Αθρησκεία» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Φιλομάθεια, κατανόηση της ετερότητας του Άλλου, ηθικό καθήκον για βοήθεια ήταν ζητήματα αυτονόητα και συνεχώς επιβεβαιούμενα στην πράξη.

Χιούμορ κι αυτοσαρκασμός

Ο Τσίζεκ με οδηγό τη μνήμη, τους τσέχους μετανάστες που φιλοξενούνταν στο σπίτι της Θεσσαλονίκης, τις μυρωδιές, τις γεύσεις και κυρίως τη γλώσσα επιστρέφει στην Τσεχία με τον τρόπο του άπατρη. Υπερσκελίζει την καχυποψία με την οποία τον αντιμετωπίζει το τσεχικό κράτος και εγκύπτει στην ιστορία της πόλης και των ανθρώπων της Πράγας με γνήσια αγάπη.

Ο Τσίζεκ με οδηγό τη μνήμη, τους τσέχους μετανάστες που φιλοξενούνταν στο σπίτι της Θεσσαλονίκης, τις μυρωδιές, τις γεύσεις και κυρίως τη γλώσσα επιστρέφει στην Τσεχία με τον τρόπο του άπατρη. Υπερσκελίζει την καχυποψία με την οποία τον αντιμετωπίζει το τσεχικό κράτος και εγκύπτει στην ιστορία της πόλης και των ανθρώπων της Πράγας με γνήσια αγάπη. Η αγάπη για τις προσφιλείς του κουλτούρες έχουν συνθέσει μια μοναδική προσωπικότητα, η οποία δε χάνει την ευκαιρία να αυτοσαρκαστεί. Λέει κάπου ο Τσίζεκ: «Κάρολε, μπορεί η ζωή σου εδώ που βρίσκεσαι να είναι κάθε άλλο παρά ρόδινη, όμως αν γύριζες στην πατρίδα, ίσως να σε έστελναν κατευθείαν σε στρατόπεδο αναμόρφωσης, λόγω οκνηρίας, παρασιτισμού ή δεν ξέρω τι άλλο, που εδώ στην Ψωροκώσταινα, τουλάχιστον, δεν αποτελούν αδίκημα». Το χιούμορ του οξύ και διαπεραστικό. Υποδόριο και στοχευμένο. Στο αφήγημα «Γιόζεφ Ρεσλ» στη συνομιλία του με έναν Τσέχο ο Τσίζεκ αρχίζει να λέει: «“Θάλασσα δεν έχουμε κι ωστόσο έχουμε έναν εφευρέτη της προπέλας”. “Μα ούτε και οι Ούγγροι έχουν θάλασσα”, μου απαντά. “Ένας στρατηγός τους όμως, ο Στέφανος Τυρ, που συμπολέμησε με τον Γαριβάλδη για την κατάληψη του Regno delle Due Sicilie, ο οποίος ήταν και μηχανικός, εκπόνησε τα σχέδια για την κατασκευή της κλιμακωτής διώρυγας του Παναμά, που άρχισε το 1881 και μετά από τεράστιες δυσκολίες ένωσε τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό ωκεανό. Μέχρι εκεί έφτασε η χάρη του. Και σαν να μην ήταν αρκετό, ίδρυσε αργότερα και μια διεθνή εταιρεία για τη διάνοιξη και την εκμετάλλευση της διώρυγας της Κορίνθου, τελικά πάλι με σχέδια ενός συμπατριώτη του μηχανικού, του Μπέλα Γέρστερ”. “Φαίνεται απ’ όλα αυτά ότι οι Κεντροευρωπαίοι έχουν μια ιδιαίτερη αδυναμία για τη θάλασσα” είπα. “Μόνο αδυναμία; Δε λέμε καλύτερα πάθος;” μου απαντά. Και προσθέτει: “Θα δίναμε ευχαρίστως τη Σλοβακία για λίγη θάλασσα”. Οι Τσέχοι έχουν ένα ιδιότυπο χιούμορ».

Στα έξι αφηγήματα του Κάρολου Τσίζεκ συναντάμε έναν άνθρωπο ευρυμαθή, ευγενικό εκ φύσεως, δίκαιο με το παρελθόν και τους ανθρώπους του. Έναν άνθρωπο πλήρη, χωρίς χρωστούμενα και οφειλές. «Τα έξι αφηγήματα του βιβλίου», σημειώνει ο Αλέξης Ζήρας στο επίμετρο, «διαμορφώνουν έναν κύκλο με πυρήνα τη διάσωση, μέσω της μνήμης, της οικογενειακής ταυτότητας, της συλλογικής ταυτότητας και βέβαια της προσωπικής ταυτότητας του Τσίζεκ». Τα αφηγήματα σκιαγραφούν επίσης το πορτρέτο μιας γενιάς ανθρώπων που πρωταρχικά ζούσαν και έπειτα έγραφαν. Αφηγήματα χωρίς καμιά επίδειξη, κανέναν ακκισμό (γλωσσικό ή ιδιοσυγκρασιακό), παρά με ειλικρινείς σκέψεις, τρυφερές αναμνήσεις και μια συγκινητική προσπάθεια ανασύστασης του παρελθόντος με κρυστάλλινη διαύγεια και λογοτεχνικές αρετές. «Όπως και να έχουν τα πράγματα» λέει σε ο Τσίζεκ κάπου, «πέρασαν στο μεταξύ τόσα χρόνια, οι μνήμες άρχισαν να ξεθωριάζουν, τα νερά της λήθης πλημμύρισαν το τοπίο, που διαγράφεται πλέον αμυδρά, και έχει αμβλυνθεί η αιχμηρότητα των καταστάσεων που έμοιαζαν αξεπέραστα βασανιστικές».

ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.


alt

Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής
και άλλες αφηγήσεις
Κάρολος Τσίζεκ
Εκδόσεις Κίχλη, 2013
Τιμή € 13,00, σελ. 221

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΟΥ ΤΣΙΖΕΚ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

Για τη νουβέλα του Τάκη Καμπύλη «Γενικά συμπτώματα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το βιβλίο κακώς ονομάζεται «νουβέλα». Όχι μόνο επειδή οι 179 σελίδες του ξεπερνούν κατά πολύ το όριο πάνω από το οποίο αρχίζει η επικράτεια του μυθισ...

Στέφανος Δάνδολος - Ισίδωρος Ζουργός: Παράλληλες πορείες, παράλληλες αναγνώσεις

Στέφανος Δάνδολος - Ισίδωρος Ζουργός: Παράλληλες πορείες, παράλληλες αναγνώσεις

Για τα τα μυθιστορήματα των Ισίδωρου Ζουργού «Περί της εαυτού ψυχής» (εκδ. Πατάκη) και Στέφανου Δάνδολου «Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» (εκδ. Ψυχογιός).

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Ισίδωρος Ζουργός (γεν. 1964) και ο Στέφανος Δάνδολος (γεν. 1970) ανή...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ