old-dress

Της Τόνιας Μάκρα

«Αποσιωπήσεις αντί για φανερώματα»

Στο οπισθόφυλλο του νέου του βιβλίου ο Σωτήρης Δημητρίου γράφει: «Βρήκα ένα κουμπί και για χάρη του έραψα ένα φόρεμα» λέει μια παροιμία. Εξηγεί –μεταφερόμενη στη λογοτεχνία− την αναγωγή ενός στοιχείου σε διήγημα (…)». Έτσι κι εγώ βρήκα στην συγκεκριμένη έκδοση το δικό μου «κουμπί» −την αφορμή δηλαδή− για να γράψω για την μακροχρόνια σχέση που διατηρώ ως αναγνώστρια με τη γραφή του συγγραφέα.

Τον ανακάλυψα στα πρώτα του βήματα, το 1987, όταν αισθάνθηκα να με ταρακουνά το δεύτερο βιβλίο του (Ντιαλίθ’ιμ, Χριστάκη, διηγήματα), με το οποίο εισέβαλε δυναμικά στο χώρο της λογοτεχνίας. Η γραφή του πρωτόγνωρη, τα θέματα πληγές και τραύματα ψυχής και σώματος, στιγμιότυπα ανομολόγητα μιας ανθρώπινης μοίρας που μοιάζει αδιαπραγμάτευτη. Δεν ήτανε ένας συγγραφέας που μπορούσες να αγνοήσεις. Ακόμα και σήμερα που έχω ξεχάσει την θεματολογία εκείνων των διηγημάτων αναβιώνει η αίσθηση του μοναδικού που είχα συναισθανθεί.

Εξίσου μου άρεσε η καινούργια του συλλογή όπου έχουν συγκεντρωθεί 32 ετερόκλητα διηγήματα που τα τελευταία χρόνια δημοσιεύτηκαν σε λογοτεχνικά περιοδικά. «Στα περισσότερα έχουν γίνει αλλαγές», επισημαίνει ο συγγραφέας. Κάτι αυτονόητο αφού δεν μπορώ να τον φανταστώ να ξανακοιτάζει ένα του κείμενο χωρίς να αλλάζει μια φράση, κάποια λέξη ή να αφαιρεί κάτι το ελάχιστο που φαντάζει περιττό σε μια δεύτερη ανάγνωση. Πώς αλλιώς άλλωστε θα μπορούσε να καταλήξει σε αυτή την τόσο λιτή, ελλειπτική, καίρια σε νοήματα γραφή με την εκφραστική δύναμη της μαχαιριάς φονικού στιλέτου ; «Οι σκηνές των διηγημάτων είναι η δυτική μεθόριος, η επαρχία, η Αθήνα αλλά και ψυχικοί τόποι. Μερικά διηγήματα είναι γραμμένα στη χωριάτικη ποιητική γλώσσα», στην γλώσσα της γιαγιάς του δηλαδή που συχνά αναβιώνει με πηγαίο τρόπο στο έργο του. Όπως και ιστορίες, συνήθειες, έθιμα, λεκτικές μεταφορές −η ίδια η λαλιά του τόπου− μαζί με τους χαρακτήρες, τις αναμνήσεις και την νοσταλγία των ανθρώπων των ορεινών χωριών της δυτικής μεθορίου. Μεταφέροντας μια διαφορετική και άγνωστη για πολλούς Ελλάδα −σήμερα ίσως εξαφανισμένη– και κτίζοντας έτσι τις δικές του γέφυρες ανάμεσα στην κουλτούρα του χωριού και της μεγαλούπολης.

Η γραφή του Σ. Δημητρίου αναδεικνύει μικρές στιγμές, σπαράγματα της πραγματικότητας ενός κόσμου που μοιάζει αθέατος, ανομολόγητος, ματωμένος. Δεν είναι λαμπερός, δεν ξέρει να σαγηνεύει ούτε να ονειρεύεται. Είναι όμως τόσο παλιός όσο και σύγχρονος, είναι αληθινός, αυθεντικός και ελεύθερος. Γι’ αυτό, παρόλο που δεν μας ψυχαγωγεί, μας γαληνεύει. Γιατί απελευθερώνει το συναίσθημα, δείχνει ότι κι εμείς μπορούμε να αφήσουμε να εκφραστούν με ειλικρίνεια τα βάθη και βάσανα της ανήσυχης ψυχής. Εξαπολύοντας στο πυρ το εξώτερο κοινωνικούς καθωσπρεπισμούς και συναισθηματικές απωθήσεις που επιβάλλει στον άνθρωπο η σύγχρονη κοινωνία, ώστε το προσωπείο του να φαντάζει πάντοτε μαχητικό, επιτυχημένο και πρωτίστως αλώβητο.

sotirisdΟ συγγραφέας αγγίζει με περισσή αλήθεια το τραύμα στην ψυχή και το σώμα, αναδεικνύει μέσα από αποσιωπήσεις το οξύμωρο και παράλογο της ανθρώπινης ύπαρξης, κάνει το ανοίκειο να μοιάζει οικείο, μιλά για το ανομολόγητο και το απρόσμενο, για την απώλεια, την αποδημία, το νόστο. Όλα αυτά τα σημαντικά και μεγάλα αναδύονται αποστεωμένα από συναισθηματικές φορτίσεις με τη βοήθεια μιας προσωπικής γραφής, στιβαρής μέσα στην απλότητά της, άκρως ελλειπτικής με κύριο χαρακτηριστικό τις δικές του ή «δανεικές» μεταφορές. Το ύφος του εξυπηρετεί μια θεματολογία που πηγάζει από τα «μοτίβα της μνήμης». Μιας μνήμης που συνεχώς εμπλουτίζεται χωρίς ποτέ να ρίχνει στη λήθη πρωταρχικά βιώματα ζωής που σαν σφουγγάρι απορρόφησε η ψυχή του συγγραφέα με αποτέλεσμα να καταλήξουν να αποτελούν μέχρι σήμερα το μπούσουλα του έργου του. Άλλωστε, τι τροφοδοτεί την τέχνη παρά η ίδια η ζωή; Το ζητούμενο βέβαια παραμένει κατά πόσο προσωπικό και πάνω από όλα οικουμενικό είναι το μήνυμα του εκάστοτε δημιουργού ώστε να καταφέρει να γίνει το έργο του και δικό μας κτήμα.

Με το παρακάτω απόσπασμα από το τελευταίο διήγημα του βιβλίου με τον τίτλο «Θελεσουριά» αποκαλύπτονται οι επιρροές του συγγραφέα. Περιγράφοντάς τις αυθορμήτως αναλύει ουσιαστικά τις αόρατες δημιουργικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες η ζωή με τα ερεθίσματά της μετουσιώνεται σε τέχνη: Αναφερόμενος σε διήγημα του Χρήστου Χρηστοβασίλη από το βιβλίο «Τα διηγήματα της ξενιτειάς» που πρωτοδιάβασε σε αναγνωστικό του δημοτικού γράφει : «(…) Αργότερα δυο- τρεις φορές πέρασε σε κείμενά μου –με το δικό μου τρόπο− εκείνο το διήγημα του αναγνωστικού. Αλλά είναι άραγε ο δικός μου τρόπος; Πολλές φορές λένε στην μάνα μου να λέει από την αρχή της την ιστορία, να μην είναι τόσο ελλειπτική, να ονομάζει και όχι να σκιτσάρει πρόσωπα και καταστάσεις. Ακόμα ουδέποτε αποτιμά ηθικά τα πρόσωπα των διηγήσεών της και οι αποσιωπήσεις είναι περισσότερες απ’ τα φανερώματα (…). Αλλά και οι μεταφορές της, που από αλλού τις προσμένεις και απ’ αλλού ξεπηδούν, μήπως είναι δικές της; Πόσω μάλλον δικές μου. Ας πούμε την μεταφορά «έπιακαν τα μάτια της πάνα» την άκουσα και από άλλους συγχωριανούς της. Και το διήγημα του αναγνωστικού ποιος ξέρει πόσες, χαμένες πια, φωνούλες το συνδιαμόρφωσαν με τον συγγραφέα του (…)».

 

dimitriouΤο κουμπί και το φόρεμα
Σωτήρης Δημητρίου
Εκδόσεις Πατάκη, 2012
Τιμή:  € 10,90, σελ. 175 

politeia_order

 

 

 

 

 

 

 



ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ