old-dress

Της Τόνιας Μάκρα

«Αποσιωπήσεις αντί για φανερώματα»

Στο οπισθόφυλλο του νέου του βιβλίου ο Σωτήρης Δημητρίου γράφει: «Βρήκα ένα κουμπί και για χάρη του έραψα ένα φόρεμα» λέει μια παροιμία. Εξηγεί –μεταφερόμενη στη λογοτεχνία− την αναγωγή ενός στοιχείου σε διήγημα (…)». Έτσι κι εγώ βρήκα στην συγκεκριμένη έκδοση το δικό μου «κουμπί» −την αφορμή δηλαδή− για να γράψω για την μακροχρόνια σχέση που διατηρώ ως αναγνώστρια με τη γραφή του συγγραφέα.

Τον ανακάλυψα στα πρώτα του βήματα, το 1987, όταν αισθάνθηκα να με ταρακουνά το δεύτερο βιβλίο του (Ντιαλίθ’ιμ, Χριστάκη, διηγήματα), με το οποίο εισέβαλε δυναμικά στο χώρο της λογοτεχνίας. Η γραφή του πρωτόγνωρη, τα θέματα πληγές και τραύματα ψυχής και σώματος, στιγμιότυπα ανομολόγητα μιας ανθρώπινης μοίρας που μοιάζει αδιαπραγμάτευτη. Δεν ήτανε ένας συγγραφέας που μπορούσες να αγνοήσεις. Ακόμα και σήμερα που έχω ξεχάσει την θεματολογία εκείνων των διηγημάτων αναβιώνει η αίσθηση του μοναδικού που είχα συναισθανθεί.

Εξίσου μου άρεσε η καινούργια του συλλογή όπου έχουν συγκεντρωθεί 32 ετερόκλητα διηγήματα που τα τελευταία χρόνια δημοσιεύτηκαν σε λογοτεχνικά περιοδικά. «Στα περισσότερα έχουν γίνει αλλαγές», επισημαίνει ο συγγραφέας. Κάτι αυτονόητο αφού δεν μπορώ να τον φανταστώ να ξανακοιτάζει ένα του κείμενο χωρίς να αλλάζει μια φράση, κάποια λέξη ή να αφαιρεί κάτι το ελάχιστο που φαντάζει περιττό σε μια δεύτερη ανάγνωση. Πώς αλλιώς άλλωστε θα μπορούσε να καταλήξει σε αυτή την τόσο λιτή, ελλειπτική, καίρια σε νοήματα γραφή με την εκφραστική δύναμη της μαχαιριάς φονικού στιλέτου ; «Οι σκηνές των διηγημάτων είναι η δυτική μεθόριος, η επαρχία, η Αθήνα αλλά και ψυχικοί τόποι. Μερικά διηγήματα είναι γραμμένα στη χωριάτικη ποιητική γλώσσα», στην γλώσσα της γιαγιάς του δηλαδή που συχνά αναβιώνει με πηγαίο τρόπο στο έργο του. Όπως και ιστορίες, συνήθειες, έθιμα, λεκτικές μεταφορές −η ίδια η λαλιά του τόπου− μαζί με τους χαρακτήρες, τις αναμνήσεις και την νοσταλγία των ανθρώπων των ορεινών χωριών της δυτικής μεθορίου. Μεταφέροντας μια διαφορετική και άγνωστη για πολλούς Ελλάδα −σήμερα ίσως εξαφανισμένη– και κτίζοντας έτσι τις δικές του γέφυρες ανάμεσα στην κουλτούρα του χωριού και της μεγαλούπολης.

Η γραφή του Σ. Δημητρίου αναδεικνύει μικρές στιγμές, σπαράγματα της πραγματικότητας ενός κόσμου που μοιάζει αθέατος, ανομολόγητος, ματωμένος. Δεν είναι λαμπερός, δεν ξέρει να σαγηνεύει ούτε να ονειρεύεται. Είναι όμως τόσο παλιός όσο και σύγχρονος, είναι αληθινός, αυθεντικός και ελεύθερος. Γι’ αυτό, παρόλο που δεν μας ψυχαγωγεί, μας γαληνεύει. Γιατί απελευθερώνει το συναίσθημα, δείχνει ότι κι εμείς μπορούμε να αφήσουμε να εκφραστούν με ειλικρίνεια τα βάθη και βάσανα της ανήσυχης ψυχής. Εξαπολύοντας στο πυρ το εξώτερο κοινωνικούς καθωσπρεπισμούς και συναισθηματικές απωθήσεις που επιβάλλει στον άνθρωπο η σύγχρονη κοινωνία, ώστε το προσωπείο του να φαντάζει πάντοτε μαχητικό, επιτυχημένο και πρωτίστως αλώβητο.

sotirisdΟ συγγραφέας αγγίζει με περισσή αλήθεια το τραύμα στην ψυχή και το σώμα, αναδεικνύει μέσα από αποσιωπήσεις το οξύμωρο και παράλογο της ανθρώπινης ύπαρξης, κάνει το ανοίκειο να μοιάζει οικείο, μιλά για το ανομολόγητο και το απρόσμενο, για την απώλεια, την αποδημία, το νόστο. Όλα αυτά τα σημαντικά και μεγάλα αναδύονται αποστεωμένα από συναισθηματικές φορτίσεις με τη βοήθεια μιας προσωπικής γραφής, στιβαρής μέσα στην απλότητά της, άκρως ελλειπτικής με κύριο χαρακτηριστικό τις δικές του ή «δανεικές» μεταφορές. Το ύφος του εξυπηρετεί μια θεματολογία που πηγάζει από τα «μοτίβα της μνήμης». Μιας μνήμης που συνεχώς εμπλουτίζεται χωρίς ποτέ να ρίχνει στη λήθη πρωταρχικά βιώματα ζωής που σαν σφουγγάρι απορρόφησε η ψυχή του συγγραφέα με αποτέλεσμα να καταλήξουν να αποτελούν μέχρι σήμερα το μπούσουλα του έργου του. Άλλωστε, τι τροφοδοτεί την τέχνη παρά η ίδια η ζωή; Το ζητούμενο βέβαια παραμένει κατά πόσο προσωπικό και πάνω από όλα οικουμενικό είναι το μήνυμα του εκάστοτε δημιουργού ώστε να καταφέρει να γίνει το έργο του και δικό μας κτήμα.

Με το παρακάτω απόσπασμα από το τελευταίο διήγημα του βιβλίου με τον τίτλο «Θελεσουριά» αποκαλύπτονται οι επιρροές του συγγραφέα. Περιγράφοντάς τις αυθορμήτως αναλύει ουσιαστικά τις αόρατες δημιουργικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες η ζωή με τα ερεθίσματά της μετουσιώνεται σε τέχνη: Αναφερόμενος σε διήγημα του Χρήστου Χρηστοβασίλη από το βιβλίο «Τα διηγήματα της ξενιτειάς» που πρωτοδιάβασε σε αναγνωστικό του δημοτικού γράφει : «(…) Αργότερα δυο- τρεις φορές πέρασε σε κείμενά μου –με το δικό μου τρόπο− εκείνο το διήγημα του αναγνωστικού. Αλλά είναι άραγε ο δικός μου τρόπος; Πολλές φορές λένε στην μάνα μου να λέει από την αρχή της την ιστορία, να μην είναι τόσο ελλειπτική, να ονομάζει και όχι να σκιτσάρει πρόσωπα και καταστάσεις. Ακόμα ουδέποτε αποτιμά ηθικά τα πρόσωπα των διηγήσεών της και οι αποσιωπήσεις είναι περισσότερες απ’ τα φανερώματα (…). Αλλά και οι μεταφορές της, που από αλλού τις προσμένεις και απ’ αλλού ξεπηδούν, μήπως είναι δικές της; Πόσω μάλλον δικές μου. Ας πούμε την μεταφορά «έπιακαν τα μάτια της πάνα» την άκουσα και από άλλους συγχωριανούς της. Και το διήγημα του αναγνωστικού ποιος ξέρει πόσες, χαμένες πια, φωνούλες το συνδιαμόρφωσαν με τον συγγραφέα του (…)».

 

dimitriouΤο κουμπί και το φόρεμα
Σωτήρης Δημητρίου
Εκδόσεις Πατάκη, 2012
Τιμή:  € 10,90, σελ. 175 

politeia_order

 

 

 

 

 

 

 


Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ