alt

Του Δημοσθένη Κερασίδη

Ο Έσσε αναφέρει ότι ο Ντοστογιέφσκι υπήρξε ο πρώτος μυθιστοριογράφος που έβαλε ως πρωταγωνιστές στα βιβλία του άτομα εκτροχιασμένα, περιθωριακά, κατατρεγμένα.

Ο Βασίλης Λαδάς, μετά το Μουσαφεράτ, συνεχίζει αυτή την παράδοση με το καινούριο του μυθιστόρημα, με τίτλο Παιχνίδια κρίκετ, το οποίο αποτελεί μια διευρυμένη συνέχεια του νήματος του προηγούμενου βιβλίου του.

Αν το Μουσαφεράτ ήταν ένα κείμενο στην κορυφή του κύματος (με εστιασμό στον έντονο ρατσισμό και στη θεματική της πολυπολιτισμικότητας), τα Παιχνίδια κρίκετ, συγχωνεύοντας και συγχρόνως υπερβαίνοντας το επικαιρικό, ανοίγονται πια στη συμβίωση ξένων και Ελλήνων, περιλαμβάνοντας αφηγήσεις του καθ’ ημέραν βίου τους με λεπτομερειακή και χαμηλόφωνη διάθεση.

Το μυθιστόρημα αυτό είναι ευσύνοπτο και μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια τοιχογραφία κοινωνικού ρεαλισμού. Η δράση εκτυλίσσεται στους τελευταίους μήνες του 2010. Μια διελκυστίνδα για τον επιούσιο (και όχι μόνο…) ανάμεσα σε δυο συνεργεία ελαιοκομιδής: Έλληνες και μετανάστες άνεργοι με σημείο συνάντησης το κρίκετ το οποίο ως παιχνίδι τούς βοηθά να σηκώνουν, έστω και για λίγο, τη σκυφτή ζωή τους. Διαβάζοντάς το κανείς έχει την αίσθηση ότι ξεφυλλίζει ένα άλμπουμ ασπρόμαυρων φωτογραφιών με απλά πρόσωπα, κοινούς θνητούς, θα έλεγα (ο Αλία, ο Ιλίρ, ο Μαθιούλα, η Λούλε, ο Θόδωρος, ο Γιάννης, ο Λευτέρης), που απαθανατίζονται στις στιγμές της εργασίας, του παιχνιδιού, της σχόλης τους στο καφενείο συνήθως ή στην ταβέρνα, αλλά κι όταν η ψυχή τους ανταριάζεται και ανεβαίνουν στη βία και στην αυτοκαταστροφή.

Η πρώτη εικόνα που μου ήρθε στο νου διαβάζοντας το βιβλίο Παιχνίδια κρίκετ ήταν μια περίεργη παρτίδα τένις, χωρίς μπαλάκι, που παίζεται στο φινάλε της ταινίας «Blow up» του Αντονιόνι. Η λήψη βαθμιαία ανεβαίνει ψηλά, υποβάλλοντας έτσι την ιδέα ότι οι παίκτες είναι εντέλει κουκκίδες, άνθρωποι πεπερασμένοι και ευάλωτοι στα παιχνίδια της μοίρας.

Η αθέατη ζωή ανθρώπων του περιθωρίου 

Ο συγγραφέας μάς μεταφέρει, με αμεσότητα και αναπαραστατική δύναμη, γεγονότα ιδιαίτερης έντασης από μια ζόρικη καθημερινότητα η οποία αξιώνει, μέσω της Λούλε, αυτής της αμίλητης θεότητας, τη θρησκευτική άρση του αβάσταχτου βάρους της, θυμίζοντάς μας σκηνές από ταινίες του ιταλικού νεορεαλισμού. Το βιβλίο αποτελείται από διάφορα κεφάλαια-παραβάν που ανοίγουν σαν ακορντεόν για να ακουστεί η υπόκωφα δραματική και θλιμμένη μουσική της αθέατης ζωής τύπων περιθωριοποιημένων, Αλβανών, Αφγανών, Πακιστανών, Βορειοαφρικανών και Ελλήνων. Οι τίτλοι των κεφαλαίων είναι: «Το συνεργείο του Αλία στο “Κόπα Καμπάνα”», «Το συνεργείο του Λευτέρη στη συνοικία που έβλεπε τα τρένα να περνούν», «Φέιγ βολάν», «Στους ελαιώνες», «Ο Θόδωρος μαθαίνει κρίκετ», «Στους δρόμους των μυρμηγκιών», «Ημέρες σχόλης», «Ο Μαθιούλα κλείνει θέση λαθρεπιβάτη», «Κρίκετ στις ελιές», «Το μπαλάκι πετυχαίνει το στόχο», «Το τέλος του παιχνιδιού». Το βιβλίο φτάνει στην κορύφωσή του με το φόνο ενός μετανάστη από έναν Έλληνα – γεγονός που εκτυλίσσεται στο κεφάλαιο με το συμβολικό τίτλο «Το μπαλάκι πετυχαίνει το στόχο»… Σημειωτέον ότι δεν αποδίδεται σε ρατσιστικά αίτια αλλά στην «κακιά στιγμή», όπως βεβαιώνει ο συγγραφέας, στο χτύπημα της μοίρας.

Η γεωγραφία του βιβλίου περιλαμβάνει τη συνοικία Ζαβλάνι, το «Κόπα Καμπάνα», το Σκαγιοπούλειο ορφανοτροφείο, το καφενείο «Γυρί» που σηματοδοτεί μια ολόκληρη περιοχή, τη Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, τα εργοστάσια του Λαδόπουλου και της Πειραϊκής Πατραϊκής, με τα εγκαταλειμμένα σπίτια όπου μένουν Βορειοαφρικανοί, Βούλγαροι και Ρουμάνοι, την Ψιλή, το παλιό λιμάνι των αλιευτικών, περιοχή με μπορντέλα, τα βαγόνια των τρένων στην περιοχή του Αγίου Ανδρέα, και κάποια χωριά έξω από την Πάτρα όπου οι πρωταγωνιστές πηγαίνουν να μαζέψουν ελιές.

Ενώ στο Μουσαφεράτ ο Λαδάς παρουσίαζε τους μετανάστες σε μια κατάσταση «το μετέωρο βήμα του πελαργού», δηλαδή υπό διωγμόν, υπομένοντας τη βάναυση περιθωριοποίησή τους που κατέληξε στην πυρπόληση του καταυλισμού και ζώντας με το όνειρο της φυγής στο εξωτερικό με τα πλοία που συνδέουν την Πάτρα με την Ευρώπη, στα Παιχνίδια κρίκετ ο συγγραφέας πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: οι μετανάστες, που πριν από χρόνια λαθροβιούσαν στην πόλη μας, τώρα πλέον είναι εγκατεστημένοι και παρουσιάζονται στην καθημερινότητά τους στην εργασία ή στις μικροχαρές της συνθλιμμένης τους ζωής. Δεν είναι πια οι αποδιοπομπαίοι τράγοι, όπως τουλάχιστον συνέβαινε στο προαναφερθέν έργο του Λαδά. Τώρα έχουν δημιουργήσει συνεργείο που ασχολείται με το μάζεμα των ελιών, δείχνοντας έτσι ότι, ακόμα κι αν βιώνουν το φάσμα της ανεργίας, διαθέτουν και απολαμβάνουν κάτι ίσως σημαντικότερο, μια πρωτογενή ψυχική βεβαιότητα, η οποία πολλές φορές τούς φέρνει και σε ανταγωνιστική σχέση με τους Έλληνες εργάτες με τους οποίους, κατά τα άλλα, μοιράζονται τη μοίρα του φτωχού και του άνεργου.

Ο Λαδάς αποφεύγει να ολισθήσει σε μελοδραματισμούς ή θρηνητισμό και να εξωραΐσει τους μετανάστες. Υφολογικά κινείται κατά βάση στον άξονα του λαϊκού λόγου, με αφοσίωση στη διακριτικά μνημειακή αποτύπωση των στιγμιότυπων της καθημερινότητας, ωστόσο τον εμβολιάζει με στιγμές του εποπτικού ύφους της δημοσιογραφικής γλώσσας ή των δικαστικών χρονικών, γι’ αυτό θα συναντήσουμε λόγιες λέξεις και φράσεις της επαγγελματικής του παιδείας.

Παρότι η πένα του υπηρετεί κυρίως το ρεαλισμό και την ιστορικότητα, προσδίδει στα πρόσωπα του έργου του μυθική διάσταση και βάθος, κι αυτό φαίνεται από το ότι αποφεύγει συστηματικά να μιλήσει για χαρακτηριστικά προσώπου, ύψος, βάρος κτλ. Όμως χωρίς αυτά τα γνωρίσματα οι άνθρωποι ανήκουν κατ’ ουσίαν στη σφαίρα του λογοτεχνικού μύθου. Οι περσόνες του, έτσι σχηματικά όπως είναι στιλιζαρισμένες, θυμίζουν τις μορφές των πινάκων του Εγγονόπουλου, παρόλο που ορίζονται από το όνομα, τη χώρα προέλευσης, την οικογένεια, την επαγγελματική και την οικονομική κατάσταση.

Θα σταθώ σε τρία σημεία του βιβλίου τα οποία θεωρώ σημαντικά – με την έννοια του σημαίνειν:

  1. Τα ρεαλιστικά στοιχεία στην αφηγηματική τεχνική του συγγραφέα είναι πάρα πολλά και καλύπτουν λεπτομερειακά όλη την καθημερινότητα: την εργασία, το παιχνίδι, τις σχέσεις, το πιόμα, το χασίς, το πινάκλ. Ο Λαδάς καθρεφτίζει τη ζοφερή καθημερινότητα που μας κυκλώνει από παντού, χρησιμοποιώντας μια απαλλαγμένη από λυρικές αφαιρέσεις αλλά και «πνιχτή» ποιητικότητα. Διαβάζοντας κανείς με τρόπο λίγο βαθύτερο από το επίπεδο της προφάνειας, αισθάνεται ότι τα πρόσωπα αυτά κινούνται υποδορίως στη σφαίρα του συμβολικού, ενώ από την άλλη οι ιστορικές αναφορές που παραθέτει ο συγγραφέας, για διάφορες περιοχές και τα μεταναστευτικά κύματα που ήρθαν στην πόλη μας, νευρώνουν ικανοποιητικά τον αφηγηματικό ιστό.
  2. Στο βιβλίο αυτό τα πρόσωπα, μέσα στην εποχή της κρίσης, είναι άνεργοι, κάνουν περιστασιακές δουλειές, με αποτέλεσμα να ζουν σαν κυνηγημένοι, σε ένα καθεστώς καθημερινής έντασης η οποία εκτονώνεται στο κρίκετ αλλά και σε ανταγωνισμούς μεταξύ τους, καθότι όλοι υφίστανται την επιθετικότητα της κρόνειας εξουσίας.
  3. Κατ’ εμέ, η Λούλε είναι πρόσωπο-τοτέμ αλλά και το σημείο μηδέν του βιβλίου, η οποία, αν και αμίλητη, δένει ως ομφαλός το σώμα των προσώπων, της δράσης και της μυθοπλασίας, αποτελώντας συνάμα το μυστικό καθρέφτη μα και την πλέον αποσυνάγωγη μορφή του κειμένου.

Ξένος, ο άλλος μας εαυτός

Τελικά ο ξένος, ο άλλος υπάρχει στη λογοτεχνία, άρα και στο εν λόγω κείμενο, ως έθνος, φυλή, φύλο, αίμα, χρώμα, θρησκεία, κείμενο, καθρέφτης, εικόνα ζωής, αλήτης, κομμένη ανάσα, ματωμένο κορμί, πόρνη, περιθωριακός, αναρχικός, φάντασμα, μεταμφίεση, προσωπείο, όνειρο. Υπάρχει ως η αλητεμένη αλήθεια μου, που με κάνει ουσία ολάκερο.

Ο Λαδάς, για μια ακόμα φορά ακολουθώντας μια μακρόχρονη τακτική υποστήριξης και συστράτευσης με τους απλούς αλλά και τους διωκόμενους του κόσμου τούτου, μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο μάς θυμίζει ότι υπάρχουμε σε σχέση με τον άλλον, ότι ο ξένος είναι ο άλλος μας εαυτός, ότι εντέλει το αίμα των λέξεων, το πιο καταδικό μας πράγμα, δεν έχει σύνορα ούτε έδαφος οριοθετημένο, είναι του καθενός και του κανενός.

Θυμάμαι, όπως αναφέρει ο Έκο στη Σημειολογία στην καθημερινή ζωή, ότι όταν το «Απόλλων 11» το 1969 προσγειώθηκε στη Γη, έπειτα από το ταξίδι του στη Σελήνη, οι δημοσιογράφοι, χριστιανοί και μη, με αγωνία ρωτούσαν τους αστροναύτες αν στον ουρανό είδαν τον Θεό, οπότε ο Άρμστρονγκ τους απάντησε: «Βεβαίως και τον είδαμε, ήταν γυναίκα και μάλιστα μαύρη…», ειρωνευόμενος με αυτό τον έξυπνο τρόπο τη νοσηρή μαζική φαντασίωση ότι ο Θεός, αν υπάρχει, είναι άντρας και λευκός…

Παρομοίως ο Λαδάς μέσω της Λούλε, την οποία θεωρώ πόρτα εξόδου στο βιβλίο του, μας οδηγεί έξω, για να πάρουμε μιαν ανάσα από την περιοχή του Άλλου, από αυτή την άλλη ανθρωπότητα. Υποδεικνύει έτσι πως αν αναζητούμε σημάδια του Θεού, πρέπει να προχωρήσουμε στην άλλη πλευρά από αυτήν της κυριαρχίας και της παντοδυναμίας: στους ταπεινούς και καταφρονεμένους, τους μοναχικούς, τους περιπλανώμενους, τους απελπισμένους, τους τρελούς, τους κολασμένους, αλλά και στους γονείς που έχασαν παιδιά, στα παιδιά με ειδικές ανάγκες.

Κλείνοντας, να αναφέρω ότι οι ήρωες στα Παιχνίδια κρίκετ, με τη χαρακτηριστική «γυμνότητα» και «λιγοσύνη» τους μου θύμισαν τους στίχους του Σεφέρη: «Εμείς που τίποτε δεν είχαμε θα τους διδάξουμε τη γαλήνη».


alt

Παιχνίδια κρίκετ
Βασίλης Λαδάς
Γαβριηλίδης, 2012
Τιμή: € 10,65, σελ. 131

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ