tragoudi_orfea250

Του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Μια παραβολή είναι ολόκληρο το μυθιστόρημα είτε το διαβάσει κανείς υπό το πρίσμα της ψυχικής πραγματικότητας του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά και της καταλυτικής επίδρασής της στη συνύπαρξη και στις σχέσεις των ανθρώπων και, συνακόλουθα, στη λειτουργία των κοινωνιών είτε η ανάγνωση είναι πολιτική, σε μια προσπάθεια κατανόησης των γενεσιουργών αιτίων που οδήγησαν την ελληνική κοινωνία στη σημερινή καθολική κρίση. 

Παράλληλα το βιβλίο αποτελεί ένα φιλοσοφικό δοκίμιο για τη ζωή, τις αξίες της και τον τρόπο του ζην, γραμμένο με τη φόρμα του μυθιστορήματος. Κι ακόμα είναι ένα αγαπητικό κείμενο για την ανθρώπινη περατότητα, μια σπουδή για τον θάνατο, που σημαίνει μια σπουδή για τη ζωή. Και τέλος είναι ένα κείμενο για την καθοριστική δύναμη της αγάπης που δίνει την ικανότητα στον άνθρωπο ν’ αντιπαρατεθεί με αξιοπρέπεια στις επιθέσεις του θανάτου και να τον κατανικήσει κάποτε ίσως, πρόσκαιρα ως φθαρτή ύλη, τελεσίδικα ως πνευματική και οντολογικά δημιουργική υπόσταση και ως μνήμη αγαθή και ωφέλιμη. 

Κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο Θάνος – Ορφέας Μαυρής, ένας νέος αστός, μορφωμένος, καλοφτιαγμένος, επαγγελματικά επιτυχημένος έως τα όρια του κορεσμού, με υπερτροφικό εγώ, ο οποίος ναρκισσεύεται, έχει όλη τη ζωή μπροστά του, διακατέχεται από την πεποίθηση ότι δεν χρωστάει σε κανέναν, κάνει θραύση στις γυναίκες και δεν υποψιάζεται καν ότι κάθε στιγμή της ζωής είναι μια αιωνιότητα που μπορεί να μας ανεβάσει στους επτά ουρανούς ψυχικά και συναισθηματικά και σωματικά αλλά μπορεί συνάμα να μας εξαποστείλει στους ουρανούς των χλοερών λειμώνων, κόβοντας το νήμα της ύπαρξης βίαια ή βασανιστικά μέσα από τις εφιαλτικές διαδρομές του άλγους της βαριάς ανίατης ασθένειας. 

Γύρω από τον Ορφέα κινούνται τρεις γυναίκες: η μητέρα του, η Ζωή που είναι ιατρός και η Ευρυδίκη που είναι εικαστική καλλιτέχνιδα. Η πρώτη γυναίκα, η μητέρα, είναι η μήτρα στην οποία βλάστησε το υπερεγώ του Ορφέα. Οι δύο άλλες, με τις οποίες θα συνάψει σχέσεις, εν σειρά, θα επιδράσουν στο πέρασμά του σε επίπεδα αυτογνωσιακής καταβύθισης και θα τον στηρίξουν, ομού και ομονοώντας, στην δυσκολότερη δοκιμασία της ζωής του. Σ’ αυτή την τελική φάση θα έχουν και τη συνδρομή του Σοφοκλή, ενός καθηγητή, φίλου της Ζωής. Αυτή η τετράδα θ’ αποτελέσει μια «λέσχη ευρυγώνιας αφήγησης», όταν χρειαστεί, προκειμένου να ερευνηθούν όσο γίνεται ολοσκοπικά –γι’ αυτό και λέμε «ευρυγώνια»- οι πιο απόκρυφες και σκιερές πτυχές της συνείδησης του Ορφέα, ώστε, μέσω της εξομολόγησης και της ταπείνωσης, να βγει από τον Άδη της ματαιοδοξίας και να τον φέρει η Ευρυδίκη στο φως της αυτογνωσίας και της ταπεινοφροσύνης. Έτσι, αριστοτεχνικά, στο μυθιστόρημα αντιστρέφονται οι ρόλοι των μυθολογικών στερεοτύπων του Ορφέα και της Ευρυδίκης, αφού τώρα είναι η Ευρυδίκη που επαναφέρει τον Ορφέα από τον Άδη στο φως της ζωής. Κι από κοντά η Ζωή, ως πρώην ερωμένη και κατοπινή αγαπημένη φίλη, διαπερνά την αφήγηση ενδεδυμένη παραβολικά την ίδια τη ζωή και τη χαρά και την αξία της ζωής, ενώ στον Σοφοκλή εξεικονίζεται η καλλιτεχνική αφήγηση της τραγικότητας του ανθρώπινου βίου, αφήγηση μέσω της οποίας ελπίζουμε στη συνέχεια της ύπαρξής μας ως ίχνος πολιτισμού και ως αποτύπωμα πολύτιμης μνήμης. 

Ο Ορφέας μπαίνοντας στην αρένα της επαγγελματικής ζωής, γίνεται ένα θηρίο έτοιμο να κατασπαράξει οποιονδήποτε σταθεί εμπόδιο στην κυριαρχία του. Διαπρέπει στο χώρο της διαφήμισης, φτάνοντας στο σημείο να ετοιμάζει εμπορική καμπάνια ακόμη και για εκείνο που κανένας δεν τολμά να εμπορευτεί πριν να επισυμβεί –τον θάνατο. Μέσα από το «project Μορφέας» προτείνει στους υποψήφιους πελάτες, πα να πει στους υποψήφιους μελλοθάνατους, να προαγοράσουν ένα πακέτο για τον θάνατό τους, σύμφωνα με την στάθμη της ματαιοδοξίας και της κενότητάς τους. Αν εδώ ο αναγνώστης οδηγείται συνειρμικά σε πλευρές της μυθοπλασίας του μυθιστορήματος της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η ενοχή της αθωότητας», τότε ναι, επιχαίρουμε γι’ αυτή την διακειμενική συγχρονικότητα δύο καλών συγγραφέων στον ίδιο τόπο και χρόνο και προπαντός στην ίδια γλώσσα. 

Κι ενώ κατακτά τις επαγγελματικές κορυφές ο Ορφέας φτάνει σε τέτοιο σημείο κορεσμού που, με τη συνηγορία και προτροπή της Ευρυδίκης, αποσύρεται μαζί της στην επαρχία, επιχειρώντας να αναθεωρήσει τις μέχρι τότε σταθερές της ζωής του. Κι εκεί τον βρίσκει το αναπάντεχο ολοκληρωτικό κακό. Ο καρκίνος. Ως φυσική συνέπεια του ότι για κάθε μας επιλογή υπάρχει οπωσδήποτε ένα τίμημα. Και όσο πιο υποταγμένοι στην απρονοησία μας βρεθούμε τόσο πιο βαρύ θα είναι το τίμημα, ενώ όταν αντισταθούμε στην ηθική πτώση και καταβαράθρωση το τίμημα θα είναι κότινος επιβράβευσης. 

«Απορώ και εξίσταμαι όταν εννοήσω τον θάνατο» διαβάζουμε στην Εξόδιο Ακολουθία. Έτσι και ο Ορφέας. Κι εδώ αρχίζει η βασανιστική πορεία του καθενός μας είτε προς την παραίτηση και την επίσπευση της εκμηδένισης είτε προς τη μάχη για τη ζωή και τη νίκη. Κομβικό σημείο για την ενδυνάμωση του μαχητή ή για την παράδοσή του είναι η στάση που θα κρατήσει απέναντι στο αμείλικτο ερώτημα που ανακύπτει: «πόσος χρόνος μου μένει;», που θα πει «πόση ζωή ακόμη έχω;». Γιατί στην ανίατη, στη βαριά ασθένεια το πρώτο στοιχείο που προβάλλει και πιέζει ογκολιθικά τη σκέψη είναι ο Χρόνος. 

Στην περίπτωση του Ορφέα απλώνεται το προστατευτικό δίχτυ των αγαπημένων του ή καλύτερα εκείνων που όντως τον αγαπούν και τον νοιάζονται. 

Και στο τέλος, αδιάφορο αν ο Ορφέας θα ζήσει ή θα πεθάνει, έχει έτσι κι αλλιώς νικήσει αφού αποφάσισε να ζήσει, όσο ζήσει, όπως θέλει αυτός και όχι όπως θέλουν οι άλλοι, άνθρωποι ή εξωγενείς άυλοι παράγοντες της αγοράς και του εκμεταλλευτικά στοχευμένου management επιβίωσης. 

Η αρρώστια θα έχει νικηθεί από την αγάπη και ο άνθρωπος, ως υπόσταση ψυχική, θα έχει ανυψωθεί από το τέλμα της απρονοησίας και του εγωκεντρισμού, στο βάθρο της ταπείνωσης και της αυτογνωσίας, με τα φτερά της αγάπης.

tragoudi_orfeaΈνα τραγούδι για τον Ορφέα
Νίκος Σιδέρης
Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2011
Τιμή: € 16,60, σελ. 395

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ