tragoudi_orfea250

Του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Μια παραβολή είναι ολόκληρο το μυθιστόρημα είτε το διαβάσει κανείς υπό το πρίσμα της ψυχικής πραγματικότητας του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά και της καταλυτικής επίδρασής της στη συνύπαρξη και στις σχέσεις των ανθρώπων και, συνακόλουθα, στη λειτουργία των κοινωνιών είτε η ανάγνωση είναι πολιτική, σε μια προσπάθεια κατανόησης των γενεσιουργών αιτίων που οδήγησαν την ελληνική κοινωνία στη σημερινή καθολική κρίση. 

Παράλληλα το βιβλίο αποτελεί ένα φιλοσοφικό δοκίμιο για τη ζωή, τις αξίες της και τον τρόπο του ζην, γραμμένο με τη φόρμα του μυθιστορήματος. Κι ακόμα είναι ένα αγαπητικό κείμενο για την ανθρώπινη περατότητα, μια σπουδή για τον θάνατο, που σημαίνει μια σπουδή για τη ζωή. Και τέλος είναι ένα κείμενο για την καθοριστική δύναμη της αγάπης που δίνει την ικανότητα στον άνθρωπο ν’ αντιπαρατεθεί με αξιοπρέπεια στις επιθέσεις του θανάτου και να τον κατανικήσει κάποτε ίσως, πρόσκαιρα ως φθαρτή ύλη, τελεσίδικα ως πνευματική και οντολογικά δημιουργική υπόσταση και ως μνήμη αγαθή και ωφέλιμη. 

Κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο Θάνος – Ορφέας Μαυρής, ένας νέος αστός, μορφωμένος, καλοφτιαγμένος, επαγγελματικά επιτυχημένος έως τα όρια του κορεσμού, με υπερτροφικό εγώ, ο οποίος ναρκισσεύεται, έχει όλη τη ζωή μπροστά του, διακατέχεται από την πεποίθηση ότι δεν χρωστάει σε κανέναν, κάνει θραύση στις γυναίκες και δεν υποψιάζεται καν ότι κάθε στιγμή της ζωής είναι μια αιωνιότητα που μπορεί να μας ανεβάσει στους επτά ουρανούς ψυχικά και συναισθηματικά και σωματικά αλλά μπορεί συνάμα να μας εξαποστείλει στους ουρανούς των χλοερών λειμώνων, κόβοντας το νήμα της ύπαρξης βίαια ή βασανιστικά μέσα από τις εφιαλτικές διαδρομές του άλγους της βαριάς ανίατης ασθένειας. 

Γύρω από τον Ορφέα κινούνται τρεις γυναίκες: η μητέρα του, η Ζωή που είναι ιατρός και η Ευρυδίκη που είναι εικαστική καλλιτέχνιδα. Η πρώτη γυναίκα, η μητέρα, είναι η μήτρα στην οποία βλάστησε το υπερεγώ του Ορφέα. Οι δύο άλλες, με τις οποίες θα συνάψει σχέσεις, εν σειρά, θα επιδράσουν στο πέρασμά του σε επίπεδα αυτογνωσιακής καταβύθισης και θα τον στηρίξουν, ομού και ομονοώντας, στην δυσκολότερη δοκιμασία της ζωής του. Σ’ αυτή την τελική φάση θα έχουν και τη συνδρομή του Σοφοκλή, ενός καθηγητή, φίλου της Ζωής. Αυτή η τετράδα θ’ αποτελέσει μια «λέσχη ευρυγώνιας αφήγησης», όταν χρειαστεί, προκειμένου να ερευνηθούν όσο γίνεται ολοσκοπικά –γι’ αυτό και λέμε «ευρυγώνια»- οι πιο απόκρυφες και σκιερές πτυχές της συνείδησης του Ορφέα, ώστε, μέσω της εξομολόγησης και της ταπείνωσης, να βγει από τον Άδη της ματαιοδοξίας και να τον φέρει η Ευρυδίκη στο φως της αυτογνωσίας και της ταπεινοφροσύνης. Έτσι, αριστοτεχνικά, στο μυθιστόρημα αντιστρέφονται οι ρόλοι των μυθολογικών στερεοτύπων του Ορφέα και της Ευρυδίκης, αφού τώρα είναι η Ευρυδίκη που επαναφέρει τον Ορφέα από τον Άδη στο φως της ζωής. Κι από κοντά η Ζωή, ως πρώην ερωμένη και κατοπινή αγαπημένη φίλη, διαπερνά την αφήγηση ενδεδυμένη παραβολικά την ίδια τη ζωή και τη χαρά και την αξία της ζωής, ενώ στον Σοφοκλή εξεικονίζεται η καλλιτεχνική αφήγηση της τραγικότητας του ανθρώπινου βίου, αφήγηση μέσω της οποίας ελπίζουμε στη συνέχεια της ύπαρξής μας ως ίχνος πολιτισμού και ως αποτύπωμα πολύτιμης μνήμης. 

Ο Ορφέας μπαίνοντας στην αρένα της επαγγελματικής ζωής, γίνεται ένα θηρίο έτοιμο να κατασπαράξει οποιονδήποτε σταθεί εμπόδιο στην κυριαρχία του. Διαπρέπει στο χώρο της διαφήμισης, φτάνοντας στο σημείο να ετοιμάζει εμπορική καμπάνια ακόμη και για εκείνο που κανένας δεν τολμά να εμπορευτεί πριν να επισυμβεί –τον θάνατο. Μέσα από το «project Μορφέας» προτείνει στους υποψήφιους πελάτες, πα να πει στους υποψήφιους μελλοθάνατους, να προαγοράσουν ένα πακέτο για τον θάνατό τους, σύμφωνα με την στάθμη της ματαιοδοξίας και της κενότητάς τους. Αν εδώ ο αναγνώστης οδηγείται συνειρμικά σε πλευρές της μυθοπλασίας του μυθιστορήματος της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η ενοχή της αθωότητας», τότε ναι, επιχαίρουμε γι’ αυτή την διακειμενική συγχρονικότητα δύο καλών συγγραφέων στον ίδιο τόπο και χρόνο και προπαντός στην ίδια γλώσσα. 

Κι ενώ κατακτά τις επαγγελματικές κορυφές ο Ορφέας φτάνει σε τέτοιο σημείο κορεσμού που, με τη συνηγορία και προτροπή της Ευρυδίκης, αποσύρεται μαζί της στην επαρχία, επιχειρώντας να αναθεωρήσει τις μέχρι τότε σταθερές της ζωής του. Κι εκεί τον βρίσκει το αναπάντεχο ολοκληρωτικό κακό. Ο καρκίνος. Ως φυσική συνέπεια του ότι για κάθε μας επιλογή υπάρχει οπωσδήποτε ένα τίμημα. Και όσο πιο υποταγμένοι στην απρονοησία μας βρεθούμε τόσο πιο βαρύ θα είναι το τίμημα, ενώ όταν αντισταθούμε στην ηθική πτώση και καταβαράθρωση το τίμημα θα είναι κότινος επιβράβευσης. 

«Απορώ και εξίσταμαι όταν εννοήσω τον θάνατο» διαβάζουμε στην Εξόδιο Ακολουθία. Έτσι και ο Ορφέας. Κι εδώ αρχίζει η βασανιστική πορεία του καθενός μας είτε προς την παραίτηση και την επίσπευση της εκμηδένισης είτε προς τη μάχη για τη ζωή και τη νίκη. Κομβικό σημείο για την ενδυνάμωση του μαχητή ή για την παράδοσή του είναι η στάση που θα κρατήσει απέναντι στο αμείλικτο ερώτημα που ανακύπτει: «πόσος χρόνος μου μένει;», που θα πει «πόση ζωή ακόμη έχω;». Γιατί στην ανίατη, στη βαριά ασθένεια το πρώτο στοιχείο που προβάλλει και πιέζει ογκολιθικά τη σκέψη είναι ο Χρόνος. 

Στην περίπτωση του Ορφέα απλώνεται το προστατευτικό δίχτυ των αγαπημένων του ή καλύτερα εκείνων που όντως τον αγαπούν και τον νοιάζονται. 

Και στο τέλος, αδιάφορο αν ο Ορφέας θα ζήσει ή θα πεθάνει, έχει έτσι κι αλλιώς νικήσει αφού αποφάσισε να ζήσει, όσο ζήσει, όπως θέλει αυτός και όχι όπως θέλουν οι άλλοι, άνθρωποι ή εξωγενείς άυλοι παράγοντες της αγοράς και του εκμεταλλευτικά στοχευμένου management επιβίωσης. 

Η αρρώστια θα έχει νικηθεί από την αγάπη και ο άνθρωπος, ως υπόσταση ψυχική, θα έχει ανυψωθεί από το τέλμα της απρονοησίας και του εγωκεντρισμού, στο βάθρο της ταπείνωσης και της αυτογνωσίας, με τα φτερά της αγάπης.

tragoudi_orfeaΈνα τραγούδι για τον Ορφέα
Νίκος Σιδέρης
Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2011
Τιμή: € 16,60, σελ. 395

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα «Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» (εκδ. Σοκόλη).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα ...

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

Όταν κάποιος φεύγει από κοντά μας και μάλιστα τόσο ξαφνικά όσο ο Δημήτρης Φύσσας, συχνά προσπαθούμε να ανακαλέσουμε ένα περιστατικό που, με κάποιον μαγικό τρόπο, θα αποκάλυπτε τον άνθρωπο. Όμως αυτά που μας χαρακτηρίζουν, που φανερώνουν το ήθος μας ή την απουσία του, δεν είναι μονάχα τα όσα έχουμε κάνει αλλά και κάπ...

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 29ο επεισόδιο της σειράς ζωντανών συζητήσεων με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον καθηγηγή αρχιτεκτονικής και συγγραφέα Βασίλη Κολώνα με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο-μελέτη «Σμύρνη, 1870-1922 - Πόλη και αρχιτεκτονική, η συμβολή των Ελλή...

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

Το βράδυ, λίγο μετά τη δύση, ένα ποίημα. Απόψε, «Ρόδου μοσκοβόλημα» του Κωστή Παλαμά (1859-1943), γραμμένο το 1905, από την ενότητα «Η πολιτεία και η μοναξιά» (5ος τόμος, Άπαντα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά)

Επιμέλεια: Οράτιος

Κωστής Παλαμάς (1859-1943)

Ρόδου μοσκοβόλημα ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ