people-made-of-words250

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης συνεχίζει να ανασκάπτει στα βαθύτερα και πλέον σύνθετα στρώματα του εσωτερικού ανθρώπου, εφαρμόζοντας μια διαδικασία που έχει ήδη αποκαλύψει κατά τη σημασιολογική οργάνωση προγενέστερων κειμένων του, όπως αναγνωρίζεται στα βιβλία Πορσελάνη (2008), Καθρέφτης (2010), ή στο εμβληματικό Γραμμένα φιλιά (2006).

Στα βιβλία αυτά ο συγγραφέας έχει αντιμετωπίσει μείζονα και γενικά θέματα, όπως είναι η βούληση σε σχέση με τη μνήμη και με τη λήθη, η διαλεκτική σχέση ζωής και θανάτου, το περιεχόμενο του προσωπικού χωρόχρονου, το συνειδησιακό υλικό, η παραβίαση της αντικειμενικής πραγματικότητας, οι ανθρώπινες σχέσεις σε ποικίλες μορφές και σε ποικίλους συσχετισμούς, καθώς και σε μηδενική μορφή.

Τώρα ο Ευσταθιάδης προτείνει, ως περαιτέρω ανάπτυξη των ανωτέρω, μια παραστατική αποτύπωση των πεδίων και των όρων της επικοινωνιακής διαδικασίας, πράγμα άλλωστε που φαίνεται να δηλώνει με τον τίτλο του βιβλίου Άνθρωποι από λέξεις ως μια προληπτική αναφορά στον πυρήνα της οργάνωσης ενός σύνθετου κειμενικού κόσμου με πρισματική δομή όπως αντιστοιχεί σε τρία εκτενή, αυτοτελή αλλά νοηματικά συγγενή, αφηγηματικά κείμενα. Στα κείμενα αυτά με τους ιδιαίτερους τίτλους «Ο Έψιλον Έρως», «Η σαρδέλα θα κολυμπήσει στην κονσέρβα» και «Δον Ιωάννης», καταγράφονται καταρχήν οι μορφές επικοινωνίας του εσωτερικού ανθρώπου με το άμεσο και με το ευρύτερο εξωτερικό περιβάλλον στο επίπεδο των ποικίλων διαπροσωπικών, επαγγελματικών, κοινωνικών σχέσεων και αντιπαραθέσεων ή των τυχαίων επαφών, αλλά παράλληλα και η επικοινωνία του εσωτερικού ανθρώπου με τον εαυτό του, με τη φύση, με την τέχνη και με τη δημιουργία γενικότερα.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, ως όχημα διατύπωσης και διεκπεραίωσης του μηνύματος αναγνωρίζεται ο λόγος με τον ειδικό επικοινωνιακό χαρακτήρα των λέξεων υποστηριζόμενος από τη γενική γλώσσα της μουσικής. Ο λόγος και η μουσική φαίνονται να λειτουργούν ως δύο παράλληλοι κώδικες συσχέτισης σημαινόντων και σημαινομένων, και περαιτέρω ως δύο «συναισθηματικοί οδοδείκτες» (για να παραπέμψω στον Ρίχαρντ Βάγκνερ) που εξασφαλίζουν την περιήγηση στα τοπία του κειμενικού κόσμου του βιβλίου.

Η επικοινωνιακή διαδικασία είναι το κέντρο βάρους στο περιεχόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης που προσδιορίζεται από τη διαλεκτική σχέση υποκειμένου και αντικειμένου, ενώ η ακύρωση της επικοινωνιακής διαδικασίας ισοδυναμεί με (ηθική/συναισθηματική ή φυσική) ανυπαρξία. Η οργάνωση του κειμενικού κόσμου φαίνεται να εστιάζεται στο υποκείμενο ως παράγοντα δράσης απέναντι στο αντικείμενο που αποτελεί τον αποδέκτη των προϊόντων της δράσης του υποκειμένου. Ο Ευσταθιάδης πραγματεύεται την έννοια της επικοινωνίας ως αμφίδρομη σχέση προσφοράς και αποδοχής. Απόκλιση από αυτό το περιεχόμενο της επικοινωνίας αποτελεί η ύβρις με τη συνακόλουθη παραβίαση των ορίων και τη συνεπαγόμενη αρά, με φυσική κατάληξη τον θάνατο.

Αυτό το υλικό οδηγεί στην πρόσληψη των απόψεων του Ευσταθιάδη σχετικά με την οργάνωση του κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση του γλωσσικού υλικού, τις σχέσεις του κειμενικού κόσμου με την αντικειμενική πραγματικότητα και κυρίως με τους αποδέκτες αυτού στο πλαίσιο της δημιουργικής ανάγνωσης, τη διαδικασία εστίασης της αφήγησης και της θεματικής ανάπτυξης, την (παλινδρομική) ροή του κειμενικού χρόνου, τη σύνθεση των κειμενικών χαρακτήρων. Περαιτέρω, εντοπίζονται ζητήματα που αφορούν τη θέση του συγγραφέα μέσα και απέναντι στον κειμενικό κόσμο, ο οποίος ελέγχεται αλλά και ανεξαρτητοποιείται από τον συγγραφέα. Από την άλλη πλευρά, ο συγγραφέας δεν χάνει ευκαιρία να παρεμβαίνει στον κειμενικό κόσμο υπονομεύοντας την αυτοτέλειά του. Ο συγγραφέας συμμετέχει στα κειμενικά γεγονότα (ενδοδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα) αλλά ταυτόχρονα παραβιάζει τα όρια του κειμενικού κόσμου απευθυνόμενος στο εξωτερικό, αντικειμενικό περιβάλλον (εξωδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα).

Είναι σαφές ότι τα δεδομένα αυτά, όπως άλλωστε και η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, αποτελούν ενδιαφέροντα τεκμήρια του μεταγλωσσικού χαρακτήρα που προβάλλουν τα κείμενα του βιβλίου, αποδεικνύοντας τη συνειδητή σχέση του Ευσταθιάδη με τη διαδικασία της δημιουργικής γραφής ως πρωταρχικό ζητούμενο, με επακόλουθο το τελικό λογοτεχνικό προϊόν.

Η εξαιρετικά επεξεργασμένη, καθημερινή, άμεση, βιωματική, παραστατική, στοχαστική και ενίοτε αφοριστική, πάντως ιδιαιτέρως υψηλής αισθητικής γλώσσα του Ευσταθιάδη με τον χαρακτηριστικό ρυθμό του προφορικού λόγου αποδίδει την ποιότητα της εκφραστικής οικονομίας του συγγραφέα με τη συνδρομή τόσο της μεταφοράς όσο και κυρίως των γραμματικών εικόνων.

Αυτό το γλωσσικό εργαλείο αναγνωρίζεται σε συνεχή συνδυασμό με τη μουσική ως έναν άλλο κώδικα σημαινόντων και σημαινομένων εξίσου οικείον, ως γνωστόν, στον συγγραφέα. Η μουσική λειτουργεί τόσο ως διακείμενο στο πλαίσιο της παράθεσης ενός ευρύτατου φάσματος πληροφοριών προερχόμενων από το πλούσιο γνωστικό φορτίο του Ευσταθιάδη, όσο και ως υπερκείμενο στο πλαίσιο της οργάνωσης των κειμένων του βιβλίου.

Ακριβώς η οργάνωση των κειμένων διαθέτει έναν σύνθετο και πρισματικό χαρακτήρα, ομόλογο της πρισματικής δομής του σύνθετου κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται μορφές τριτοπρόσωπης αφήγησης, μονόλογοι ως ροή συνειδησιακού υλικού και διαλογικά μέρη ιδιαίτερης φόρτισης, παραθέματα, αποσπάσματα ημερολογίου και αποσπασματικές πληροφορίες, ο τύπος του βιογραφικού σημειώματος, η οικονομία σκηνοθετικών οδηγιών, επιστολικά κείμενα, κατάλογοι (ενδυμάτων αλλά και θεμάτων προς ανάπτυξη), ο τύπος της λογοτεχνικής κριτικής, ο διττός λόγος (λόγος και αντίλογος), παρατηρήσεις-ερωτήσεις, σχεδίασμα/σημειώσεις συγγραφής, οι μορφές της άριας και του ρετσιτατίβο, ο τύπος αφενός του υπηρεσιακού σημειώματος και αφετέρου των πρακτικών συνεδριάσεων, η μορφή της συνέντευξης Τύπου, μορφές απόδοσης του γράμματος της αλφαβήτου Ε, καθώς και η δομή κειμένου επιστημονικής «φαντασίας». Αυτές οι κειμενικές μορφές (σε συνδυασμό με απόσπασμα παρτιτούρας) διασταυρώνονται ως αυτοτελή και απροσδόκητα γεγονότα κατά την ανάπτυξη του κειμενικού κόσμου του βιβλίου ως συνόλου, και επομένως εξασφαλίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργική πρόσληψη αυτού, ενώ παράλληλα δηλώνουν με τον παραστατικότερο τρόπο την προθετικότητα του συγγραφέα.

Με αυτή την προϋπόθεση, ανεξαρτήτως των εξωκειμενικών συνθηκών συγγραφής των τριών κειμένων που συνθέτουν το βιβλίο, η καταιγιστική και συνεχής ροή πληροφοριών αποτυπώνει την εξέλιξη στην οργάνωση ενός ενιαίου αλλά πολυεπίπεδου κειμενικού χωρόχρονου, πράγμα που αποτελεί την προστιθεμένη αξία του βιβλίου, καθώς ο Ευσταθιάδης με αυτόν τον τρόπο έχει δημιουργήσει ένα σταθερό σημασιολογικό οικοδόμημα που είναι προσβάσιμο με ποικίλες μορφές επίσκεψης και επικοινωνίας.

lexeisΓιάννης Ευσταθιάδης
Άνθρωποι από λέξεις
Εκδόσεις Μελάνι
Αθήνα 2011, σελ. 144

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

Για το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου «Σα μαγεμένο το μυαλό μου – Ιστορίες και εικόνες, ταξίμια της λαϊκής ψυχής» (εκδ. Τόπος). Κεντρική εικόνα: Ο Βασίλης Αυλωνίτης από την ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» (1959) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Τσιφόρου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

1, 2 και 3 Ιουνίου ο Nick Cave θα βρεθεί στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead.

Επιμέλεια: Book Press

Η Στέγη ανοίγει για πρώτη φορά την αγκαλιά της στον αξεπέραστο Nick Cave, ο οποίος επιστρέφει...

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

Για την παράσταση «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Λυμπερόπουλου που ανέβηκε στο θέατρο Ελ Ερ. Κεντρική εικόνα: © Σπύρος Περδίου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ ...

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

Υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, θα πραγματοποιηθεί η 16η έκδοση του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), στο πλαίσιο του οποίου θα υλοποιηθούν διάφορα πρότζεκτ από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους, λειτουργώντας έτσι ως Πολιτιστική και Λογοτεχνική Γέφυρα μετ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη «Πίσω από τις κλειστές πόρτες – Αστέρες, ηγέτες, γαλαζοαίματοι και καθημερινοί άνθρωποι», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δύο ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Για τα μυθιστορήματα «Strangers in the Night» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) της Χέδερ Γουέμπ [Heather Webb], «Τα Μυστήρια της Μις Μόρτον Μόρτον» (μτφρ. Χρήστος Μπαρουξής) της Κάθριν Λόιντ [Catherine Lloyd] και «Κωδικός Coco» (μτφρ. Γιάννης Σπανδωνής) της Τζιόια Ντιλιμπέρτο [Gioia Diliberto]. Τρία μυθιστορήματα που μας μεταφ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ