people-made-of-words250

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης συνεχίζει να ανασκάπτει στα βαθύτερα και πλέον σύνθετα στρώματα του εσωτερικού ανθρώπου, εφαρμόζοντας μια διαδικασία που έχει ήδη αποκαλύψει κατά τη σημασιολογική οργάνωση προγενέστερων κειμένων του, όπως αναγνωρίζεται στα βιβλία Πορσελάνη (2008), Καθρέφτης (2010), ή στο εμβληματικό Γραμμένα φιλιά (2006).

Στα βιβλία αυτά ο συγγραφέας έχει αντιμετωπίσει μείζονα και γενικά θέματα, όπως είναι η βούληση σε σχέση με τη μνήμη και με τη λήθη, η διαλεκτική σχέση ζωής και θανάτου, το περιεχόμενο του προσωπικού χωρόχρονου, το συνειδησιακό υλικό, η παραβίαση της αντικειμενικής πραγματικότητας, οι ανθρώπινες σχέσεις σε ποικίλες μορφές και σε ποικίλους συσχετισμούς, καθώς και σε μηδενική μορφή.

Τώρα ο Ευσταθιάδης προτείνει, ως περαιτέρω ανάπτυξη των ανωτέρω, μια παραστατική αποτύπωση των πεδίων και των όρων της επικοινωνιακής διαδικασίας, πράγμα άλλωστε που φαίνεται να δηλώνει με τον τίτλο του βιβλίου Άνθρωποι από λέξεις ως μια προληπτική αναφορά στον πυρήνα της οργάνωσης ενός σύνθετου κειμενικού κόσμου με πρισματική δομή όπως αντιστοιχεί σε τρία εκτενή, αυτοτελή αλλά νοηματικά συγγενή, αφηγηματικά κείμενα. Στα κείμενα αυτά με τους ιδιαίτερους τίτλους «Ο Έψιλον Έρως», «Η σαρδέλα θα κολυμπήσει στην κονσέρβα» και «Δον Ιωάννης», καταγράφονται καταρχήν οι μορφές επικοινωνίας του εσωτερικού ανθρώπου με το άμεσο και με το ευρύτερο εξωτερικό περιβάλλον στο επίπεδο των ποικίλων διαπροσωπικών, επαγγελματικών, κοινωνικών σχέσεων και αντιπαραθέσεων ή των τυχαίων επαφών, αλλά παράλληλα και η επικοινωνία του εσωτερικού ανθρώπου με τον εαυτό του, με τη φύση, με την τέχνη και με τη δημιουργία γενικότερα.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, ως όχημα διατύπωσης και διεκπεραίωσης του μηνύματος αναγνωρίζεται ο λόγος με τον ειδικό επικοινωνιακό χαρακτήρα των λέξεων υποστηριζόμενος από τη γενική γλώσσα της μουσικής. Ο λόγος και η μουσική φαίνονται να λειτουργούν ως δύο παράλληλοι κώδικες συσχέτισης σημαινόντων και σημαινομένων, και περαιτέρω ως δύο «συναισθηματικοί οδοδείκτες» (για να παραπέμψω στον Ρίχαρντ Βάγκνερ) που εξασφαλίζουν την περιήγηση στα τοπία του κειμενικού κόσμου του βιβλίου.

Η επικοινωνιακή διαδικασία είναι το κέντρο βάρους στο περιεχόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης που προσδιορίζεται από τη διαλεκτική σχέση υποκειμένου και αντικειμένου, ενώ η ακύρωση της επικοινωνιακής διαδικασίας ισοδυναμεί με (ηθική/συναισθηματική ή φυσική) ανυπαρξία. Η οργάνωση του κειμενικού κόσμου φαίνεται να εστιάζεται στο υποκείμενο ως παράγοντα δράσης απέναντι στο αντικείμενο που αποτελεί τον αποδέκτη των προϊόντων της δράσης του υποκειμένου. Ο Ευσταθιάδης πραγματεύεται την έννοια της επικοινωνίας ως αμφίδρομη σχέση προσφοράς και αποδοχής. Απόκλιση από αυτό το περιεχόμενο της επικοινωνίας αποτελεί η ύβρις με τη συνακόλουθη παραβίαση των ορίων και τη συνεπαγόμενη αρά, με φυσική κατάληξη τον θάνατο.

Αυτό το υλικό οδηγεί στην πρόσληψη των απόψεων του Ευσταθιάδη σχετικά με την οργάνωση του κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση του γλωσσικού υλικού, τις σχέσεις του κειμενικού κόσμου με την αντικειμενική πραγματικότητα και κυρίως με τους αποδέκτες αυτού στο πλαίσιο της δημιουργικής ανάγνωσης, τη διαδικασία εστίασης της αφήγησης και της θεματικής ανάπτυξης, την (παλινδρομική) ροή του κειμενικού χρόνου, τη σύνθεση των κειμενικών χαρακτήρων. Περαιτέρω, εντοπίζονται ζητήματα που αφορούν τη θέση του συγγραφέα μέσα και απέναντι στον κειμενικό κόσμο, ο οποίος ελέγχεται αλλά και ανεξαρτητοποιείται από τον συγγραφέα. Από την άλλη πλευρά, ο συγγραφέας δεν χάνει ευκαιρία να παρεμβαίνει στον κειμενικό κόσμο υπονομεύοντας την αυτοτέλειά του. Ο συγγραφέας συμμετέχει στα κειμενικά γεγονότα (ενδοδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα) αλλά ταυτόχρονα παραβιάζει τα όρια του κειμενικού κόσμου απευθυνόμενος στο εξωτερικό, αντικειμενικό περιβάλλον (εξωδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα).

Είναι σαφές ότι τα δεδομένα αυτά, όπως άλλωστε και η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, αποτελούν ενδιαφέροντα τεκμήρια του μεταγλωσσικού χαρακτήρα που προβάλλουν τα κείμενα του βιβλίου, αποδεικνύοντας τη συνειδητή σχέση του Ευσταθιάδη με τη διαδικασία της δημιουργικής γραφής ως πρωταρχικό ζητούμενο, με επακόλουθο το τελικό λογοτεχνικό προϊόν.

Η εξαιρετικά επεξεργασμένη, καθημερινή, άμεση, βιωματική, παραστατική, στοχαστική και ενίοτε αφοριστική, πάντως ιδιαιτέρως υψηλής αισθητικής γλώσσα του Ευσταθιάδη με τον χαρακτηριστικό ρυθμό του προφορικού λόγου αποδίδει την ποιότητα της εκφραστικής οικονομίας του συγγραφέα με τη συνδρομή τόσο της μεταφοράς όσο και κυρίως των γραμματικών εικόνων.

Αυτό το γλωσσικό εργαλείο αναγνωρίζεται σε συνεχή συνδυασμό με τη μουσική ως έναν άλλο κώδικα σημαινόντων και σημαινομένων εξίσου οικείον, ως γνωστόν, στον συγγραφέα. Η μουσική λειτουργεί τόσο ως διακείμενο στο πλαίσιο της παράθεσης ενός ευρύτατου φάσματος πληροφοριών προερχόμενων από το πλούσιο γνωστικό φορτίο του Ευσταθιάδη, όσο και ως υπερκείμενο στο πλαίσιο της οργάνωσης των κειμένων του βιβλίου.

Ακριβώς η οργάνωση των κειμένων διαθέτει έναν σύνθετο και πρισματικό χαρακτήρα, ομόλογο της πρισματικής δομής του σύνθετου κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται μορφές τριτοπρόσωπης αφήγησης, μονόλογοι ως ροή συνειδησιακού υλικού και διαλογικά μέρη ιδιαίτερης φόρτισης, παραθέματα, αποσπάσματα ημερολογίου και αποσπασματικές πληροφορίες, ο τύπος του βιογραφικού σημειώματος, η οικονομία σκηνοθετικών οδηγιών, επιστολικά κείμενα, κατάλογοι (ενδυμάτων αλλά και θεμάτων προς ανάπτυξη), ο τύπος της λογοτεχνικής κριτικής, ο διττός λόγος (λόγος και αντίλογος), παρατηρήσεις-ερωτήσεις, σχεδίασμα/σημειώσεις συγγραφής, οι μορφές της άριας και του ρετσιτατίβο, ο τύπος αφενός του υπηρεσιακού σημειώματος και αφετέρου των πρακτικών συνεδριάσεων, η μορφή της συνέντευξης Τύπου, μορφές απόδοσης του γράμματος της αλφαβήτου Ε, καθώς και η δομή κειμένου επιστημονικής «φαντασίας». Αυτές οι κειμενικές μορφές (σε συνδυασμό με απόσπασμα παρτιτούρας) διασταυρώνονται ως αυτοτελή και απροσδόκητα γεγονότα κατά την ανάπτυξη του κειμενικού κόσμου του βιβλίου ως συνόλου, και επομένως εξασφαλίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργική πρόσληψη αυτού, ενώ παράλληλα δηλώνουν με τον παραστατικότερο τρόπο την προθετικότητα του συγγραφέα.

Με αυτή την προϋπόθεση, ανεξαρτήτως των εξωκειμενικών συνθηκών συγγραφής των τριών κειμένων που συνθέτουν το βιβλίο, η καταιγιστική και συνεχής ροή πληροφοριών αποτυπώνει την εξέλιξη στην οργάνωση ενός ενιαίου αλλά πολυεπίπεδου κειμενικού χωρόχρονου, πράγμα που αποτελεί την προστιθεμένη αξία του βιβλίου, καθώς ο Ευσταθιάδης με αυτόν τον τρόπο έχει δημιουργήσει ένα σταθερό σημασιολογικό οικοδόμημα που είναι προσβάσιμο με ποικίλες μορφές επίσκεψης και επικοινωνίας.

lexeisΓιάννης Ευσταθιάδης
Άνθρωποι από λέξεις
Εκδόσεις Μελάνι
Αθήνα 2011, σελ. 144

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ