people-made-of-words250

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης συνεχίζει να ανασκάπτει στα βαθύτερα και πλέον σύνθετα στρώματα του εσωτερικού ανθρώπου, εφαρμόζοντας μια διαδικασία που έχει ήδη αποκαλύψει κατά τη σημασιολογική οργάνωση προγενέστερων κειμένων του, όπως αναγνωρίζεται στα βιβλία Πορσελάνη (2008), Καθρέφτης (2010), ή στο εμβληματικό Γραμμένα φιλιά (2006).

Στα βιβλία αυτά ο συγγραφέας έχει αντιμετωπίσει μείζονα και γενικά θέματα, όπως είναι η βούληση σε σχέση με τη μνήμη και με τη λήθη, η διαλεκτική σχέση ζωής και θανάτου, το περιεχόμενο του προσωπικού χωρόχρονου, το συνειδησιακό υλικό, η παραβίαση της αντικειμενικής πραγματικότητας, οι ανθρώπινες σχέσεις σε ποικίλες μορφές και σε ποικίλους συσχετισμούς, καθώς και σε μηδενική μορφή.

Τώρα ο Ευσταθιάδης προτείνει, ως περαιτέρω ανάπτυξη των ανωτέρω, μια παραστατική αποτύπωση των πεδίων και των όρων της επικοινωνιακής διαδικασίας, πράγμα άλλωστε που φαίνεται να δηλώνει με τον τίτλο του βιβλίου Άνθρωποι από λέξεις ως μια προληπτική αναφορά στον πυρήνα της οργάνωσης ενός σύνθετου κειμενικού κόσμου με πρισματική δομή όπως αντιστοιχεί σε τρία εκτενή, αυτοτελή αλλά νοηματικά συγγενή, αφηγηματικά κείμενα. Στα κείμενα αυτά με τους ιδιαίτερους τίτλους «Ο Έψιλον Έρως», «Η σαρδέλα θα κολυμπήσει στην κονσέρβα» και «Δον Ιωάννης», καταγράφονται καταρχήν οι μορφές επικοινωνίας του εσωτερικού ανθρώπου με το άμεσο και με το ευρύτερο εξωτερικό περιβάλλον στο επίπεδο των ποικίλων διαπροσωπικών, επαγγελματικών, κοινωνικών σχέσεων και αντιπαραθέσεων ή των τυχαίων επαφών, αλλά παράλληλα και η επικοινωνία του εσωτερικού ανθρώπου με τον εαυτό του, με τη φύση, με την τέχνη και με τη δημιουργία γενικότερα.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, ως όχημα διατύπωσης και διεκπεραίωσης του μηνύματος αναγνωρίζεται ο λόγος με τον ειδικό επικοινωνιακό χαρακτήρα των λέξεων υποστηριζόμενος από τη γενική γλώσσα της μουσικής. Ο λόγος και η μουσική φαίνονται να λειτουργούν ως δύο παράλληλοι κώδικες συσχέτισης σημαινόντων και σημαινομένων, και περαιτέρω ως δύο «συναισθηματικοί οδοδείκτες» (για να παραπέμψω στον Ρίχαρντ Βάγκνερ) που εξασφαλίζουν την περιήγηση στα τοπία του κειμενικού κόσμου του βιβλίου.

Η επικοινωνιακή διαδικασία είναι το κέντρο βάρους στο περιεχόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης που προσδιορίζεται από τη διαλεκτική σχέση υποκειμένου και αντικειμένου, ενώ η ακύρωση της επικοινωνιακής διαδικασίας ισοδυναμεί με (ηθική/συναισθηματική ή φυσική) ανυπαρξία. Η οργάνωση του κειμενικού κόσμου φαίνεται να εστιάζεται στο υποκείμενο ως παράγοντα δράσης απέναντι στο αντικείμενο που αποτελεί τον αποδέκτη των προϊόντων της δράσης του υποκειμένου. Ο Ευσταθιάδης πραγματεύεται την έννοια της επικοινωνίας ως αμφίδρομη σχέση προσφοράς και αποδοχής. Απόκλιση από αυτό το περιεχόμενο της επικοινωνίας αποτελεί η ύβρις με τη συνακόλουθη παραβίαση των ορίων και τη συνεπαγόμενη αρά, με φυσική κατάληξη τον θάνατο.

Αυτό το υλικό οδηγεί στην πρόσληψη των απόψεων του Ευσταθιάδη σχετικά με την οργάνωση του κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση του γλωσσικού υλικού, τις σχέσεις του κειμενικού κόσμου με την αντικειμενική πραγματικότητα και κυρίως με τους αποδέκτες αυτού στο πλαίσιο της δημιουργικής ανάγνωσης, τη διαδικασία εστίασης της αφήγησης και της θεματικής ανάπτυξης, την (παλινδρομική) ροή του κειμενικού χρόνου, τη σύνθεση των κειμενικών χαρακτήρων. Περαιτέρω, εντοπίζονται ζητήματα που αφορούν τη θέση του συγγραφέα μέσα και απέναντι στον κειμενικό κόσμο, ο οποίος ελέγχεται αλλά και ανεξαρτητοποιείται από τον συγγραφέα. Από την άλλη πλευρά, ο συγγραφέας δεν χάνει ευκαιρία να παρεμβαίνει στον κειμενικό κόσμο υπονομεύοντας την αυτοτέλειά του. Ο συγγραφέας συμμετέχει στα κειμενικά γεγονότα (ενδοδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα) αλλά ταυτόχρονα παραβιάζει τα όρια του κειμενικού κόσμου απευθυνόμενος στο εξωτερικό, αντικειμενικό περιβάλλον (εξωδιηγητική συμπεριφορά του συγγραφέα).

Είναι σαφές ότι τα δεδομένα αυτά, όπως άλλωστε και η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, αποτελούν ενδιαφέροντα τεκμήρια του μεταγλωσσικού χαρακτήρα που προβάλλουν τα κείμενα του βιβλίου, αποδεικνύοντας τη συνειδητή σχέση του Ευσταθιάδη με τη διαδικασία της δημιουργικής γραφής ως πρωταρχικό ζητούμενο, με επακόλουθο το τελικό λογοτεχνικό προϊόν.

Η εξαιρετικά επεξεργασμένη, καθημερινή, άμεση, βιωματική, παραστατική, στοχαστική και ενίοτε αφοριστική, πάντως ιδιαιτέρως υψηλής αισθητικής γλώσσα του Ευσταθιάδη με τον χαρακτηριστικό ρυθμό του προφορικού λόγου αποδίδει την ποιότητα της εκφραστικής οικονομίας του συγγραφέα με τη συνδρομή τόσο της μεταφοράς όσο και κυρίως των γραμματικών εικόνων.

Αυτό το γλωσσικό εργαλείο αναγνωρίζεται σε συνεχή συνδυασμό με τη μουσική ως έναν άλλο κώδικα σημαινόντων και σημαινομένων εξίσου οικείον, ως γνωστόν, στον συγγραφέα. Η μουσική λειτουργεί τόσο ως διακείμενο στο πλαίσιο της παράθεσης ενός ευρύτατου φάσματος πληροφοριών προερχόμενων από το πλούσιο γνωστικό φορτίο του Ευσταθιάδη, όσο και ως υπερκείμενο στο πλαίσιο της οργάνωσης των κειμένων του βιβλίου.

Ακριβώς η οργάνωση των κειμένων διαθέτει έναν σύνθετο και πρισματικό χαρακτήρα, ομόλογο της πρισματικής δομής του σύνθετου κειμενικού κόσμου. Αναγνωρίζονται μορφές τριτοπρόσωπης αφήγησης, μονόλογοι ως ροή συνειδησιακού υλικού και διαλογικά μέρη ιδιαίτερης φόρτισης, παραθέματα, αποσπάσματα ημερολογίου και αποσπασματικές πληροφορίες, ο τύπος του βιογραφικού σημειώματος, η οικονομία σκηνοθετικών οδηγιών, επιστολικά κείμενα, κατάλογοι (ενδυμάτων αλλά και θεμάτων προς ανάπτυξη), ο τύπος της λογοτεχνικής κριτικής, ο διττός λόγος (λόγος και αντίλογος), παρατηρήσεις-ερωτήσεις, σχεδίασμα/σημειώσεις συγγραφής, οι μορφές της άριας και του ρετσιτατίβο, ο τύπος αφενός του υπηρεσιακού σημειώματος και αφετέρου των πρακτικών συνεδριάσεων, η μορφή της συνέντευξης Τύπου, μορφές απόδοσης του γράμματος της αλφαβήτου Ε, καθώς και η δομή κειμένου επιστημονικής «φαντασίας». Αυτές οι κειμενικές μορφές (σε συνδυασμό με απόσπασμα παρτιτούρας) διασταυρώνονται ως αυτοτελή και απροσδόκητα γεγονότα κατά την ανάπτυξη του κειμενικού κόσμου του βιβλίου ως συνόλου, και επομένως εξασφαλίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργική πρόσληψη αυτού, ενώ παράλληλα δηλώνουν με τον παραστατικότερο τρόπο την προθετικότητα του συγγραφέα.

Με αυτή την προϋπόθεση, ανεξαρτήτως των εξωκειμενικών συνθηκών συγγραφής των τριών κειμένων που συνθέτουν το βιβλίο, η καταιγιστική και συνεχής ροή πληροφοριών αποτυπώνει την εξέλιξη στην οργάνωση ενός ενιαίου αλλά πολυεπίπεδου κειμενικού χωρόχρονου, πράγμα που αποτελεί την προστιθεμένη αξία του βιβλίου, καθώς ο Ευσταθιάδης με αυτόν τον τρόπο έχει δημιουργήσει ένα σταθερό σημασιολογικό οικοδόμημα που είναι προσβάσιμο με ποικίλες μορφές επίσκεψης και επικοινωνίας.

lexeisΓιάννης Ευσταθιάδης
Άνθρωποι από λέξεις
Εκδόσεις Μελάνι
Αθήνα 2011, σελ. 144

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ