alt

Του Παναγιώτη Γούτα

Από το πρώτο κιόλας βιβλίο του εκ Καστοριάς ορμώμενου Ηλία Παπαμόσχου (1967) η κριτική χαιρέτισε με ενθουσιασμό ένα μεγάλο ταλέντο. Οι τρεις πρώτες συλλογές διηγημάτων του τυπώθηκαν μέσα στην περασμένη δεκαετία. Μιλάμε για τα βιβλία Καλό ταξίδι κούκλα μου… και άλλες ιστορίες (Κέδρος, 2004), Του χρόνου κυνήγια (Κέδρος, 2005) και Λειψή αριθμητική (Κέδρος, 2009).

Στο πρώτο βιβλίο του ο Π. προσπαθεί να ζωντανέψει μέσα από τα λιτά και συγκινησιακά φορτισμένα κείμενά του αγαπημένους νεκρούς (ίδιο πολλών θεσσαλονικιών λογοτεχνών: Βαφόπουλος, Κάτος, Μίγγας, Σφυρίδης, Αγαθοπούλου, Ανέστης Ευαγγέλου κ. α). Στο Του χρόνου κυνήγια ως φόντο δεσπόζει η πόλη της Καστοριάς με τη λίμνη της. Πάλι κείμενα μιας παλάμης και κάτι περισσότερο, συγγενικά πρόσωπα, ο θάνατος του πατέρα και της μητέρας του αφηγητή, αλλά και άλλες ιστορίες δοσμένες με ποιητική διάσταση, ιδίως στο επιμύθιό τους. Στο Λειψή αριθμητική, παρότι οι αρετές του Π. παρέμεναν στο ακέραιο, ήταν ορατή μια τάση επανάληψης των λογοτεχνικών κεκτημένων και διακριτός κάποιος συγγραφικός εφησυχασμός.

Με νέο, πλέον, εκδότη, ο Π. συνεχίζει τη λογοτεχνική παραγωγή του, πάντα στον χώρο του μικρού διηγήματος, και στο λυκαυγές της νέας δεκαετίας. Στα καινούρια του κείμενα διατηρούνται οι κατακτημένες λογοτεχνικές αρετές του συγγραφέα, δηλαδή η διεισδυτικότητα σε έννοιες όπως ο χρόνος, η φθορά, η παιδική ηλικία, οι άνθρωποι γενικότερα και η πορεία τους στη ζωή, ο θάνατος. Υπάρχουν πάντα λεπτομερείς και λεπτεπίλεπτες περιγραφές της πόλης (σε πολλά κείμενα γίνεται αναφορά στη γενέτειρα Καστοριά) αλλά και αντικειμένων, προσώπων, αποχρώσεων και ήχων.

Από μια σύντομη περιδιάβαση κάποιων εκ των διηγημάτων του Π. προκύπτουν τα παρακάτω:

Στο «Το μέταλλο κελαηδάει» έχουμε να κάνουμε με έναν ιδιόρρυθμο, αθυρόστομο ανθρώπινο τύπο, κουρέα στο επάγγελμα, και την πορεία του στον χρόνο. Ο συγγραφέας κάνει σκέψεις και απογειώνει το διήγημα φανταζόμενος τον ήχο των μετάλλων του κουρέα, τα ταχτοποιημένα μεταλλικά σύνεργά του που πια είναι «νεκρά πράγματα» και τα περιβάλει «αέρας πλαστής αιωνιότητας».

Στο «Η παγωμένη πόλη» έχουμε μια δυνατή περιγραφή της λίμνης της Καστοριάς και των κοιμητηρίων της πόλης, μια παγωμένη και χιονισμένη μέρα. Η εικόνα των κοιμητηρίων προκαλεί ρίγος στον αναγνώστη, υπερκεράζει την περιγραφή της λίμνης και της πόλης, αναδεικνύοντας την Καστοριά σε νεκρόπολη. Η παγωμάρα των κοιμητηρίων ταιριαστή με την παγωμένη ατμόσφαιρα και το χιονισμένο τοπίο.

Στο «Η γούρνα», τρία υλικά αντικείμενα, μια γούρνα, μια παλιά φωτογραφία και κάτι εργαλεία μαραγκουδικής, παρά τη φαινομενική ακινησία της ύλης που εκπέμπουν, φωτίζονται από το βλέμμα του συγγραφέα που τα φωτογραφίζει, διαστέλλοντας ασυναίσθητα την ευαισθησία του εγγονού που καπνίζει στον χώρο.

Στο «Το ξεχωμάτιασμα», δυνατό το θέμα της αποκομιδής των οστών του πατέρα του αφηγητή, συνταιριασμένο με τη στιγμή της νεκρώσιμης ακολουθίας στην εκκλησία.

Στο «Οι ποιμένες άλλοτε και τώρα» έχουμε να κάνουμε με στοιχεία δοκιμίου, σε ένα ύφος που προσιδιάζει με εκείνο του Σωτήρη Δημητρίου, από τότε που η λογιοσύνη αναμεμιγμένη με έναν διδακτικό τόνο κυριάρχησαν στη γραφή του – κείμενο που ωστόσο δεν ανήκει στις καλές στιγμές του Παπαμόσχου.

Το «Χριστουγεννιάτικο ξόδι», παρά το συγκλονιστικό θέμα του θανάτου οικείου προσώπου του συγγραφέα που πραγματεύεται, δείχνει κάπως μπουκωμένο από φιλοσοφικές κοινοτοπίες περί ζωής και θανάτου.

Τέλος το «Οι κήποι», ένα κείμενο σε δύο μέρη, αποτελεί μια λυρική καταβύθιση στο σύμπαν της παιδικής ηλικίας (γνώριμο θεματικό μοτίβο στα βιβλία του), όπου η απόληξή του είναι η πικρή συνειδητοποίηση της ύπαρξης μέσα από τη σκληρή αντίθεση του χθες με το σήμερα: «έναν κήπο που ’ταν γεμάτος δέντρα της ζωής και τώρα γέμισε δέντρα της σκληρής ομορφιάς και της πικρής γνώσης».

Ο Παπαμόσχος και σ’ αυτό του το βιβλίο δίνει βαρύτητα στις σκιές, τους φωτισμούς και τις φωτοσκιάσεις των ιστοριών του. Ο κόσμος του φαντάζει παλλαϊκός, αδρανής, αμετακίνητος, ξεχασμένος, φωτίζεται όμως απρόβλεπτα με τη γραφή και παίρνει άλλη διάσταση σε χώρο και χρόνο. Κάπως ψυχαναγκαστικά γίνεται μια επίδειξη λογοτεχνικών ικανοτήτων στα τέλη των ιστοριών, που δεν έρχονται πάντα φυσικά και αβίαστα, ενώ το περίτεχνο, ποιητικό, απογειωτικό κλείσιμο κάποιες φορές εκβιάζεται. Θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε κι άλλες ενστάσεις για τη νέα συλλογή του Παπαμόσχου, όμως παρότι ο ίδιος απομακρύνθηκε κάπως από τη συναισθηματική γνησιότητα και την άρτια ποιότητα των δύο πρώτων του βιβλίων (που, κατά την προσωπική μου πάντα γνώμη, είναι και τα καλύτερα), δεν μπορούμε να μην αναγνωρίσουμε πως παραμένει μια σταθερή αξία στον χώρο της μικρής πεζογραφικής φόρμας.

altΟ μυς της καρδιάς
Διηγήματα
Ηλίας Λ. Παπαμόσχος
Μεταίχμιο, 2011
107 σελ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ