«Ιερεμίας υποδεκανέας» του Τρύφωνα Ζαχαριάδη − Οι πληγές του Εμφυλίου σε κοινή θέα

Ο Τρύφων Ζαχαριάδης στο τελευταίο του μυθιστόρημα -για τον θάνατο ενός υποδεκανέα του εμφύλιου- μας μεταφέρει στην Αθήνα και στην ελληνική επαρχία, στις δεκαετίες του ’30 και του '40, αλλά και σε κατοπινά χρόνια που φτάνουν μέχρι το 2017. Πιο συγκεκριμένα: «Ο συγγραφέας Ιερεμίας Ερμογένης εντοπίζει στο διαδίκτυο μια ανάρτηση από στρατιωτικά αρχεία ενός συνονόματου 19χρονου υποδεκανέα, ο οποίος φονεύθηκε το ’49 στην τελευταία μάχη του εμφύλιου. Η σπανιότητα της ταυτότητας και των δύο του προκαλεί περιέργεια. Αναζητά υλικό από τη ζωή του άγνωστου νεαρού. Η ιδέα ενός νέου μυθιστορήματος έχει γεννηθεί! Μετά τη συγγραφή και την κυκλοφορία της έκδοσης του, απρόσμενα γεγονότα ανατρέπουν την καθημερινότητά του συγγραφέα και το πραγματικό τέλος του βιβλίου του». 

Ο συγγραφέας επινοεί μια μυθιστορία που οδηγεί σαγηνευτικά τον αναγνώστη στην κατανόηση του απόηχου των πολιτικοκοινωνικών ρευμάτων της ελλαδικής διαδρομής που πλήγωσαν τους ανθρώπους του τόπου. Δεν είναι ιστορικό αφήγημα. Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει συναισθηματικά τις βιογραφίες εκείνων που έζησαν τον εξωτερικό και εσωτερικό εμφύλιο. Οι ήρωες του βιβλίου συνοδεύονται από «στίγματα»: ψυχική διαταραχή, υιοθεσία, ανέχεια, αδελφοκτονία, παραβατικότητα... Ακροβατούν σ' ένα λεπτό σχοινί και πάλλονται ανάμεσα στην κοινωνική ενσωμάτωση και το περιθώριο. Εξατομικευμένα σπαράγματα οι πρωταγωνιστές, επισκέπτονται φιγούρες και στιγμιότυπα της ζωής τους που τους γεννούν ντροπή, λύπη, ενοχή και θυμό. Αντιμετωπίζουν ανεπίλυτα πένθη, ανομολόγητα αισθήματα και συμβιβασμούς που έγιναν προκειμένου να επιβιώσουν μέσα σε ακραίες συνθήκες ζωής.

Ο συγγραφέας αποτυπώνει, χωρίς να κραυγάζει, την βία και τη σκληρότητα της μεταπολεμικής Ελλάδας που συρρίκνωσε τους ανθρώπινους συναισθηματικούς δεσμούς. Μέσα από τις σελίδες του, με τον λόγο που χρησιμοποιεί ο Τ. Ζαχαριάδης -με τις λέξεις που διαλέγει- συγκινεί τον αναγνώστη, καταφέρνοντας να σαρώσει μέσα μας τα πιο θεμελιώδη στοιχεία του ψυχισμού μας (επιθετικότητα/ καταστροφικότατα, ένστικτα αυτοσυντήρησης, σεξουαλικότητα). Με γλώσσα καθαρή, με ποιητικότητα και μεταφορικό λόγο, μας παρουσιάζει σοκαριστικά τον ρόλο του φόβου και της απροσδιόριστης κοινωνικής λύπης.

Μοναχικές, ταλαιπωρημένες υπάρξεις

Ο  συγγραφέας πλάθει με εξαιρετική μαεστρία τους ήρωές του. Το υλικό του το αντλεί από τις μοναχικές, ταλαιπωρημένες υπάρξεις που διεκδικούν «φωνή» παρά την υποχρεωτική «σιωπή» που έζησαν. Ο Ιερεμίας υποδεκανέας είναι ένα βιβλίο για τη ζωή́ και τον θάνατο, για τη σκληρή́ και αναπόφευκτη στιγμή́ που καθένας αντικρίζει το σκοτάδι του παρελθόντος του και αναζητά την κάθαρση. Το μυθιστόρημα δίνει ψηφίδα-ψηφίδα μια ιστορία που ενσωματώνει επαρκώς τα τραύματα των χαρακτήρων του, αποδίδοντας ένα νόημα σε όσα τους έχουν συμβεί. Έτσι, οι ήρωές του αποκτούν μια περισσότερο συνεκτική αφήγηση για τη ζωή τους. 

Ο Τρυφών Ζαχαριάδης φροντίζει την κάθοδο μας στο παρελθόν των ανθρώπων της αφήγησής του, εστιάζοντας στη στιγμή́ που οι πρωταγωνιστές του βιβλίου έρχονται αντιμέτωποι με τις επιλογές και τις ενοχές τους. Παράλληλα, φωτίζει ό,τι επουλώνει τα τραύματα του παρελθόντος, διεκδικώντας ένα ζωντανό́ παρόν. Ο συγγραφέας αφήνει σε κοινή θέα όλα εκείνα τα σημάδια που μας πληγώνουν, για να τ’ αγγίξουμε κατευθείαν.

 Δυο λόγια για τον συγγραφέα

Ο Τρύφων Ζαχαριάδης είναι ψυχαναλυτικός θεραπευτής και συγγραφέας.

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Παρακολούθησε μαθήματα ζωγραφικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Bologna. Είναι Πτυχιούχος Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικών Επιστημών Νομικής σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών (1979). Προς το τέλος της δεκαετίας του ’70 στράφηκε σ’ ένα διαφορετικό πεδίο γνώσης, προσεγγίζοντας την οπτική της ψυχαναλυτικής θεωρίας με μελέτη, προσωπική ανάλυση κι εκπαίδευση. Σταδιακά η ψυχοθεραπεία οριοθέτησε το αντικείμενο της ενασχόλησής του. Διατηρεί την συνδιεύθυνση του Ινστιτούτου Σύγχρονης Παιδαγωγικής (1992 – σήμερα). Είναι Πρόεδρος του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Ομάδας και Οικογένειας, Διευθυντής του Ινστιτούτου Ψυχοθεραπείας και Συναισθηματικής Ανέλιξης, τακτικό μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ψυχοθεραπευτών Ελλάδος, καθώς και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας (E.A.P.) της International Association for Group Psychotherapy and Group Processes, της International Family Therapy Association κ. ά. Στα Ελληνικά Γράμματα εμφανίστηκε το 1970 με την ποιητική συλλογή ΛΥΠΕΣ, ακολούθησαν τα βιβλία Εγώ, Διηγήματα, 1972, Μετά ή 29η, Ποίηση (Ιωλκός), 1982, Περίπτωση για νηφάλιους, Νουβέλα (Comteko), 1987, Ποιος εκπαιδεύει συναισθηματικά Ποιον, Δοκίμιο (Ελληνικά Γράμματα), 2009, (επανέκδοση 2011, Τόπος), (επανέκδοση 2018, Αρμός), Παλαιά Βιογραφία, Ποίηση (Αρμός), 2015, Συντροφικότητα Αποχωρισμός, Δοκίμιο (Αρμός), 2015, Τι έγινε ρε Φωτεινή, μυθιστόρημα 2017, (Αρμός). Το δαχτυλίδι της κυρίας Αλίξ μυθιστόρημα 2019, (Αρμός).