«Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους», του Μίνου Ευσταθιάδη (Μεταίχμιο) – Μια πραγματεία για το Κακό

Το 2006, μια πλούσια κυρία δολοφονείται στο αχανές λοφτ της στο Μόναχο. Το πτώμα βρίσκει ο ανιψιός και μοναδικός κληρονόμος της, Φρέντι Τάλας, ο οποίος θεωρείται ύποπτος για τον φόνο. Ελλείψει άλλων υπόπτων, ο Τάλας δικάζεται και καταδικάζεται σε ισόβια κάθειρξη βάσει ενδείξεων και όχι στοιχείων.

Είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα η δεκάχρονη Ούρσουλα εξαφανίζεται στο δάσος της βαυαρικής λίμνης Άμερ. Η υπόθεση της απαγωγής της Ούρσουλα θα συνταράξει και θα στοιχειώσει την κοινή γνώμη για δεκαετίες, πόσο μάλλον όταν η μικρή βρίσκεται νεκρή μέσα σ’ ένα ξύλινο κουτί. Για την απαγωγή και τη δολοφονία της Ούρσουλα δικάζεται και καταδικάζεται επίσης σε ισόβια ένας πρώην χίπης, που ελάχιστη ή καθόλου σχέση είχε με το περιστατικό.

Συνδέονται άραγε αυτές οι δύο ιστορίες, κι αν συνδέονται, πώς ο συγγραφέας/ερευνητής θα τις δέσει σε μια ενιαία αφήγηση; Αυτό το στοίχημα έβαλε ο Μίνωας Ευσταθιάδης με τον εαυτό του και το κέρδισε. Γράφοντας αυτό το πολυεπίπεδο, καθηλωτικό βιβλίο που πατάει σε πολλά λογοτεχνικά είδη – true crime αλλά και autofiction, δοκίμιο και συγχρόνως μια πραγματεία για το Κακό, με κεφαλαίο Κ, μέσα στον χρόνο, αλλά και το Δίκαιο. Ως νομικός και ο ίδιος, ο συγγραφέας εντοπίζει τα αδύνατα σημεία της γερμανικής ποινικής δικονομίας, αλλά και την ανάγκη του γερμανικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης να αποδεικνύεται αποτελεσματικό σε κάθε περίπτωση.

ο Κάφκα συναντάει τον Καπότε, ο Μπελ τον Νόρμαν Μέιλερ, και όλοι μαζί παραπέμπουν στα σκοτεινά παραμύθια των κεντροευρωπαϊκών χωρών, στους συλλέκτες παραδοσιακών παραμυθιών και συγγραφείς αδερφούς Γκριμ.

Κάποιοι ανέφεραν τη Δίκη του Φραντς Κάφκα στις λογοτεχνικές επιρροές του βιβλίου, εμένα μου θύμισε τη Χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ, του Χάινριχ Μπελ, παρότι ο Μπελ εστίασε κυρίως στην επίδραση του κίτρινου τύπου στη ζωή ενός αθώου. Όπως επίσης θύμισε σε πολλούς το Εν Ψυχρώ του Τρούμαν Καπότε, αν και ο Ευσταθιάδης δεν ιστορεί αποστασιοποιημένα και «αντικειμενικά», καθώς εισέρχεται και ο ίδιος μέσα στην αφήγηση, συμμετέχει ως μελετητής, δημοσιογράφος και ήρωας στις δύο υποθέσεις.

Οι διακειμενικές αναφορές που θα ανακαλύψει ο προσεκτικός αναγνώστης είναι πολλές και καίρια διαλεγμένες: ο Κάφκα συναντάει τον Καπότε, ο Μπελ τον Νόρμαν Μέιλερ, και όλοι μαζί παραπέμπουν στα σκοτεινά παραμύθια των κεντροευρωπαϊκών χωρών, στους συλλέκτες παραδοσιακών παραμυθιών και συγγραφείς αδερφούς Γκριμ.

Ο Μίνως Ευσταθιάδης (γεν. 1967) σπούδασε νομικά στην Αθήνα και στο Ανόβερο. Έχει γράψει το θεατρικό έργο Το γεύμα (Ευρασία, 2012) και τα μυθιστορήματα Έξοδος (Ανατολικός, 2001), Χωρίς γλώσσα (Καστανιώτης, 2004), Το δεύτερο μέρος της νύχτας (Ωκεανίδα, 2014), Ο δύτης (Ίκαρος, 2018), Κβάντι (Ίκαρος, 2020), Σχέδια του χάους (Ίκαρος, 2022). Μυθιστορήματά του έχουν εκδοθεί στα γερμανικά, γαλλικά και αραβικά. Ο Δύτης βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων Athens Prize for Literature, Violeta Negra Occitanie και Prix du Livre Européen.

Όσο προχωρά η ανάγνωση στο μυθιστόρημα Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους η αγωνία χτυπάει κόκκινο αφού ο συγγραφέας, ακολουθώντας την χιτσκοκική μέθοδο της αναμονής του κακού, δεν καταφεύγει σε λύσεις σπλάτερ για να τρομοκρατήσει την αναγνώστη. Ξέρει ότι η πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ πιο ανατριχιαστική από τη μυθοπλασία, όταν τον ρόλο του αφηγητή αναλαμβάνει ένας ταλαντούχος παραμυθάς. Και ο Μίνως Ευσταθιάδης είναι ακριβώς αυτό: ένας πολυτάλαντος παραμυθάς-αφηγητής που σε οδηγεί στη σπηλιά του Μινώταυρου και σε αφήνει να αναζητήσεις τον μίτο με τη δική σου λογική, ηθική και ενσυναίσθηση.

*Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Τελευταίο της βιβλίο το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου» (εκδ. Μεταίχμιο).