«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

«Μερικές φορές πρέπει να καείς για να ξαναγεννηθείς.» Όπως ο φοίνικας. Αρκεί να το θες πραγματικά και να μην σταματάς να προσπαθείς. Όσα εμπόδια κι αν συναντήσεις. Όποιο τίμημα κι αν χρειαστεί να πληρώσεις.

Η Νίλντα, μια νέα κι όμορφη γυναίκα, ζει στο Μπουένος Άιρες, έχει ένα ωραίο σπίτι και ένα καλό εισόδημα από τη δουλειά της.

Το 1974 συναντά τον Δημήτρη. Εκείνος είναι ναυτικός και μένει για λίγο καιρό στην πόλη της, μέχρι να γίνουν κάποιες επισκευές στο πλοίο του. Ερωτεύονται κι αποφασίζουν να παντρευτούν, παρά το γεγονός ότι γνωρίζονται ελάχιστα, ότι δεν μιλούν την ίδια γλώσσα και ότι ζουν σε άλλη ήπειρο. Βιώνουν έναν μεγάλο έρωτα και είναι ευτυχισμένοι.

Όταν τα πράγματα στην Αργεντινή δυσκολεύουν πολύ, η Νίλντα έρχεται να τον βρει στην Ελλάδα μαζί με την κόρη τους. Όμως και στην Ελλάδα, τα πράγματα δεν είναι ρόδινα. Δεν έχουν αρκετά χρήματα για να ζήσουν, ο Δημήτρης κάνει μακρινά ταξίδια, και με τη μακρόχρονη απουσία του, παγώνει η αρχική φλόγα μεταξύ τους. Εκείνος αλλάζει και εκδηλώνει συμπεριφορές που η Νίλντα ούτε είχε ξαναδεί, ούτε και φανταζόταν ότι θα γνώριζε από την πλευρά του. Της μιλάει άσχημα, τη δέρνει, κοιτάζει άλλες γυναίκες. Εκείνη τον αγαπάει και κάνει υπομονή. Μέχρι που ο Δημήτρης χάνει όλα του τα χρήματα στα χαρτιά.

Πολλά χρόνια μετά, η Ειρήνη, που ζει στην Αθήνα, γνωρίζει τον Πέτρο. Για λίγο καιρό έχουν την τέλεια σχέση. Εκείνος είναι υπέροχος κι εκείνη είναι ενθουσιασμένη μαζί του. Ερωτικά ταιριάζουν πολύ, βγαίνουν, διασκεδάζουν, μιλάνε ατελείωτα και αναλύουν τα πάντα. Όμως εκείνος αρχίζει σταδιακά να απομακρύνεται, συχνά την υποτιμά και την απορρίπτει. Παρ’ όλα αυτά, δεν την αφήνει να φύγει και κάθε φορά που επανασυνδέονται, εκείνη είναι ευτυχισμένη.

Η ρίζα του κακού

Τι είναι αυτό που την κρατά δεμένη με έναν άνθρωπο που δεν τη σέβεται; Τι είναι αυτό που την κάνει να παραβλέπει την κακοποιητική συμπεριφορά του και να υποχωρεί; Γιατί δέχεται να τη μειώνει, να την ειρωνεύεται και να της φέρεται σαν σκουπίδι;

Πώς καταφέρνει κάθε φορά να την τουμπάρει, αν και η πρόθεσή της είναι να απομακρυνθεί από κείνον; Είναι τόσο δυνατός ο έρωτάς της που παραβλέπει τα πάντα, ή υπάρχει κάτι άλλο που κρύβεται πίσω από αυτή της τη συμπεριφορά; Γιατί εκείνος μπορεί να ελέγχει και να ανατρέπει τις αποφάσεις της; Ποιοι μηχανισμοί την κρατούν καθηλωμένη σε μια σχέση που η λογική της λέει ότι δεν πληροί τις προδιαγραφές για κείνη και ξέρει ότι δεν της κάνει καλό;

Το βιβλίο έχει κάπως παράξενη δομή, και μπερδεύει λίγο τον αναγνώστη. Όμως μόνο στην αρχή. Μέχρι να γίνει αντιληπτό ότι παρατηρούμε παράλληλα την εξέλιξη της ζωής των δύο γυναικών, η οποία συντελείται στο ίδιο μοτίβο.

Και οι δύο ιστορίες τοποθετούνται σε ένα δυσμενές πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο. Η πρώτη, λίγο πριν από το πραξικόπημα στην Αργεντινή και κατά τη διάρκεια της χούντας στην Ελλάδα, και η δεύτερη λίγο πριν και κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Οι συνθήκες αυτές επηρεάζουν εμφανώς τη ζωή και τη συμπεριφορά των ηρώων, οι οποίοι νιώθουν έναν εξωτερικό κίνδυνο και αναζητούν τη συντροφικότητα, αναζητούν έναν άνθρωπο που να τους στηρίζει και να τους προσφέρει ασφάλεια. Όμως δεν είναι μόνο οι εξωτερικές συνθήκες που καθορίζουν τη συμπεριφορά τους.

H Αντιγόνη Ζόγκα γεννήθηκε το 1976 στη Λατινική Αμερική και μεγάλωσε στην Ευρώπη. Σπούδασε θεατρολογία και οπτικοακουστικά μέσα. Ανάμεσα σ' άλλα έχει εργαστεί ως αναγνώστρια, μεταφράστρια, γκαρσόνα, παιδί για όλες τις δουλειές, έχει συνεργαστεί σε θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες, κι έχει κάνει παραγωγή σε ντοκιμαντέρ δικής της έμπνευση. Το πρώτο της βιβλίο, το μυθιστόρημα "Ελένα Μοράδο/El enamorado", κυκλοφόρησε το 2005 από τις εκδόσεις Κέδρος. Το σενάριό της "Έσσεται ήμαρ" κέρδισε το βραβείο "Οδυσσέας" και συμμετείχε στο Scripsation της Berlinale.

Το βιβλίο έχει κάπως παράξενη δομή, και μπερδεύει λίγο τον αναγνώστη. Όμως μόνο στην αρχή. Μέχρι να γίνει αντιληπτό ότι παρατηρούμε παράλληλα την εξέλιξη της ζωής των δύο γυναικών, η οποία συντελείται στο ίδιο μοτίβο. Ένας δυνατός έρωτας, το ολοκληρωτικό δόσιμο από τη μεριά των γυναικών, η κακοποιητική συμπεριφορά των αντρών, η δυσκολία των γυναικών να απομακρυνθούν.

Λόγος ζωντανός και άμεσος, με μια δύναμη που πηγάζει τόσο από τον εξομολογητικό τόνο της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, όσο και από την έντονη προφορικότητα του κειμένου.

Ο αφηγητής που περιγράφει τη ζωή της Νίλντα, δίνει τη σκυτάλη στην Ειρήνη, η οποία αφηγείται η ίδια την ιστορία της, ειλικρινής και αυτοσαρκαζόμενη. Κι αυτή η εναλλαγή στην αφήγηση επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.

Λόγος ζωντανός και άμεσος, με μια δύναμη που πηγάζει τόσο από τον εξομολογητικό τόνο της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, όσο και από την έντονη προφορικότητα του κειμένου, ο ρυθμός του οποίου σε παίρνει μαζί του και σε ταξιδεύει στις σκέψεις και στο συναίσθημα των πρωταγωνιστών, αγγίζοντας θέματα πολύ οικεία.

Δίψα για ζωή

Παλμίτα (εκδ. Ψυχογιός) είναι η καρδιά του φοίνικα, η οποία διατηρείται ζωντανή για πάρα πολλά χρόνια, ακόμα κι αν το δέντρο έχει ξεραθεί και φαίνεται νεκρό. Η καρδιά του μπορεί να το ξαναζωντανέψει, αν βρεθούν οι κατάλληλες συνθήκες.

Οι δύο γυναίκες δεν μετανιώνουν για τις επιλογές τους. Αφέθηκαν στον έρωτα, παρέδωσαν την ύπαρξή τους στα χέρια του συντρόφου τους, παραχωρώντας του απέραντη εξουσία πάνω τους. Δέθηκαν με δυνατά συναισθήματα και βίωσαν την εμπειρία ενός συγκλονιστικού έρωτα, που τις έκαψε στη δυνατή του φλόγα. Εκείνες όμως έχουν τον τρόπο να ξαναγεννηθούν.

Ένα πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα, που παραθέτει μπροστά στα μάτια μας το πώς εξελίσσονται κάποιες ερωτικές σχέσεις, με τα πάνω τους και τα κάτω τους, με τις εντάσεις και τις μεταπτώσεις τους, με την απομυθοποίηση και τον πόνο που επακολουθεί, και πώς οι γυναίκες παγιδεύονται σε αυτές, και δεν μπορούν να ξεφύγουν.

Γυναίκες που διψάνε για ζωή, που ερωτεύονται με πάθος, που δίνουν απλόχερα την αγάπη και την αφοσίωσή τους, που υπομένουν άσχημες συμπεριφορές. Γυναίκες που παλεύουν να νικήσουν τους τραυματικούς δεσμούς του παρελθόντος, και να ζουν τον έρωτα έτσι όπως ακριβώς είναι: ένα μοναδικά υπέροχο, δυνατό συναίσθημα, που κάποτε τελειώνει. Και τότε, πρέπει να πάνε παρακάτω.

^＊Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο νάρκισσος δύσκολα αφήνει τη λεία του, δηλαδή την αγάπη, την αφοσίωση, την προσοχή σου. Τη χρειάζεται, του είναι απαραίτητη, τρέφεται από αυτήν. Στην πραγματικότητα, σε χρειάζεται περισσότερο απ’ όσο τον χρειάζεσαι εσύ. Χωρίς εσένα, ή τέλος πάντων μια πηγή θαυμασμού, ο νάρκισσος ασφυκτιά, πεθαίνει. Είσαι το οξυγόνο του.
Στην αρχή σε βάζει σε ένα βάθρο, σε κάνει να νιώθεις υπέροχα, σου δίνει αμέσως τα πάντα, κι όταν σε βαρεθεί ή δεν είσαι πια αρκετή, σ’ τα παίρνει πίσω. Κι εσύ, που δεν μπορείς να αποκωδικοποιήσεις τη συμπεριφορά, θέλεις να ξαναζήσεις την πρότερη κατάσταση, και παλεύεις να τη διατηρήσεις.»