crop
Της Μαργαρίτας Φρανέλη

Η νέα νουβέλα του Game Boy της ελληνικής λογοτεχνίας.

«Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο» λέει το αρχικό, προς απόδειξη θεώρημα της τελευταίας νουβέλας του Αχιλλέα Κυριακίδη "Κωμωδία" (Πόλις, 2010).

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν και ζωή, υποτονθορύζει το αντι-κείμενο και υπο-κείμενο θεώρημα, η υπόθεση του οποίου επαληθεύεται από τον άβιο βίο που διάγει ο κεντρικός ήρωας Δ.Χ.
Ένας ήρωας Δημοσίας Χρήσεως, θα μπορούσε να πει κανείς με μια πρώτη ματιά. Αλλά, γιατί όχι, ένας ήρωας Δίχως Χάρτη, ένας ήρωας Δυνάμει Χαοτικός, ένας ήρωας Δαιδαλώδους Χώρου, ή, ποιος ξέρει, ένας ήρωας Δηκτικού Χιούμορ, Διαλυμένης Χίμαιρας, ή Δύοντος Χρόνου. Ένας ήρωας Δίχως Χαρακτηριστικά. Τόσους και άλλους τόσους χαρακτηρισμούς υποστηρίζει η εκπληκτικής απλότητας –μιας απλότητας προβεβλημένης, κατά τα κέφια της αφήγησης, στα πολλά επίπεδα του χάους– περσόνα του Δ.Χ. Ο οποίος χάνει και κερδίζει ζωές με την άνεση ήρωα σε game boy (βλέπω τον συγγραφέα να κρατά υπομειδιώντας την κονσόλα) και αλλάζει επίπεδο με την ευκολία που δίνονται οι εντολές σε μια οθόνη αφής: slide to unlock, slide to answer, slide to decline∙ η αφή, ικανή και αναγκαία συνθήκη για το πέρασμα από τη μία στην άλλη διάσταση, από τη μία στην άλλη κατάσταση, από τη μία στην άλλη παράσταση. Που είναι πάντα ΚΩΜΩΔΙΑ.

Επανέρχομαι: «Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο».
Έχουν όμως κηδείες: «μπροστά και αριστερά της νύχτας» φλέγεται το Ι.Χ. όραμα της αριστεράς υπό τα βλέμματα διερχόμενων δεξιών. Ίσως όμως όχι. Ίσως αναπαριστάται η εικόνα τού Ι.Χ. θανάτου τού πατέρα τού Δ.Χ., ένα «φλογερό θαύμα» από όπου βγαίνουν σπίθες «σαν τα φωνήεντα του Πατρός απ’ την καιομένη βάτο». Ή ίσως συμβαίνει οτιδήποτε άλλο. Γιατί η ΚΩΜΩΔΙΑ είναι μια νουβέλα πολυκατοπτρική σαν όνειρο. Ονειρική σαν κάτοπτρο. Και ειλικρινής σαν αντικατοπτρισμός.
Και, περιδινούμενοι στην Κωμωδία, «Ζούμε ένα όνειρο μέσα σε όνειρο»: εκείνο που, κατά Freud, λέει την αλήθεια. Με τη διπλή άρνηση της πραγματικότητας, το όνειρο του ονείρου λέει την αλήθεια και, με ανάλογο κατά την Anne Ubersfeld τρόπο, την αλήθεια –όχι την πραγματικότητα, την αλήθεια!– λέει ΚΑΙ το έργο μέσα στο έργο. Η κωμωδία μέσα στην Κωμωδία!
Μια υπέροχη νουβέλα-καλειδοσκόπιο που πηγαινοέρχεται στους χρόνους και τους καιρούς, πατώντας πάνω στη ράγα του συμβόλου του απείρου ∞, αυτού του οριζόντιου 8, που ο Κυριακίδης κοιτά με παιγνιώδη διάθεση, πότε στην κατακόρυφη και πότε στην οριζόντια μορφή του:
  • καθέτως εμφανίζεται το 8 σε πολλαπλάσια ή υποπολλαπλάσιά του, αλλά και ως έχει, σαν ψηφίο αριθμών μονοψήφιων ή πολυψήφιων: 8 χρόνια, 80 τετραγωνικά, 16 συνολικά βιβλία-8 πανομοιότυπα, 4 παιδιά, 28 λεπτά, 4 χιλιόμετρα και 180 μέτρα, 18 Ιουνίου, στις 8.28, café 24, ένα 24 ισοπεδωμένο…
(μα δεν είναι φυσιολογικό για έναν συγγραφέα που πρόσφατα συμπλήρωσε το 64ο έτος της ηλικίας του, τουτέστιν 82;)
  • οριζοντίως, ως έννοια του απείρου δηλαδή, το συναντάμε στις «ατέρμονες σκάλες του μετρό», σε «αυτό το μέλλον που φάνταζε βιολογικά ατέρμονο και μαθηματικά άφθαρτο», αλλά και στα σχήματα λόγου που αναπαριστούν λεκτικά ή νοηματικά την ταινία Moebius (απελευθερωμένα και απελευθερωτικά / έτσι όπως λένε όλοι πως κλαίνε πάντα οι άνδρες που όπως λένε όλοι δεν κλαίνε ποτέ / πάντα-ποτέ / το ρεαλιστικά μαγικό κοσμοδρόμιο του μαγικού ρεαλισμού / λίγο πριν ή λίγο μετά / Κορίνθου-Πατρών ή Πατρών-Κορίνθου / Το αίμα που έτρεχε νωπό και κόκκινο σαν αίμα / Να του πει τι ήθελε να πει / Σιωπή βαρύτερη κι από στίχο νομπελίστα που σωπαίνει / Το αστυνομικό δαιμόνιο του αστυνομικού / Η εικόνα της κυρίας που τρώει σταφίδες οι οποίες είχαν «φάει» τον άντρα της κυρίας / το τέλος της αρχής του / Αριάδνη από το Νίτσα.)
Το οκτάρι, τόσο το οριζόντιο (∞) όσο και το κατακόρυφο (8), με τις roller coaster ανωφέρειες και κατωφέρειες που παρασύρουν σε πτώσεις ονειρικές, δίνει το παρών τόσο στη μικροοικονομία όσο και στη μακροοικονομία του κειμένου. Ενός κειμένου με το οποίο ο συγγραφέας μας κλείνει συνεχώς το μάτι παρουσιάζοντας:
  • τις πνευματικές του συγγένειες (πίσω από την οδό Παπαδημητρακοπούλου και τον πολυμορφικό ήρωα Παπαδημητρακόπουλο βλέπω τον διηγηματογράφο Ηλία Παπαδημητρακόπουλο∙ πίσω από την οδό Χατζηδημητρίου διακρίνω τη λεπταίσθητη Νίκη Χατζηδημητρίου)
  • την προσωπική του διαδρομή (το σύντομο βιογραφικό τής σελ. 44) και το αριστερό παρελθόν (ο ΔΧ έκανε μια μάταιη απόπειρα να ξανακοιτάξει αριστερά του, μπας κι έβλεπε τίποτα απ’ το σκοτάδι που μπορεί να μην ήταν σκοτάδι), τη γυναίκα-σωτήρα που βγάζει τον άντρα από τους λαβυρίνθους του (η μυθική Αριάδνη–Νίτσα της νουβέλας και η υπαρκτή μούσα Ιωάννα–Νίτσα της ζωής του ενδέχεται να διαθέτουν το ίδιο υποκοριστικό, το οποίο καθορίζει, με αντίστροφη πορεία, το πλήρες όνομα…).
Μια νουβέλα tout à fait nouvelle, ένα απολαυστικό παιχνίδι αναγνώστη και συγγραφέα, ο οποίος διασκεδάζει:
  • κάνοντας copy-paste εικόνων (μια ουλή εμφανίζεται κι εξαφανίζεται από τα διάφορα πρόσωπα με αδιάφορη αιτιολογία, οι σταφίδες αποτελούν αντικείμενο συμβολαίου αλλά και φαγώσιμο πασατέμπο, ο λαβύρινθος της Αριάδνης προβάλλεται στη στοά του κουρέα πατέρα της)
  • προσδίδοντας κυλιόμενους ρόλους σε επίθετα και ουσιαστικά (υδράργυρη πραγματικότητα / έμβρυο μήνυμα / σαμουράι τηλεφωνητής / απομεσήμερη ραστώνη / χλωροφόρμια μνήμη)
  • απαλείφοντας γράμματα χάριν παιγνίου (Caf Coca C -θυμάμαι το Neraska από τις «Τεχνητές Αναπνοές»)
  • χαριεντιζόμενος με την αμφισημία των λέξεων ή περιγελώντας την προσωρινή τους αξία [οδός άσφαλτη (άσφαλτος αλλά και αλάνθαστη) λαιμητόμος / ομοτράπεζος αναγνώστης (δουλεύει στην ίδια Τράπεζα) / ακακίες και άλλα καλοπροαίρετα δέντρα / γνήσια φορμάικα (ένα υλικό 100% φο) / ομηρική ανηφόρα (για την οδό Ομήρου) / ασφάλεια: λέξη ειρωνική μοναχή της / ο κουρέας που χάνει τα μαλλιοκέφαλά του / το κουμπί του τηλεφωνητή που κόκκινο κόκκινο εκλιπαρούσε ανερυθρίαστα / τα ολοστρόγγυλα τετραγωνικά]
  • χαϊδολογώντας την ακοή μας με παρηχήσεις υπέροχης χλεύης (ακριτομυθία – παρατεινόμενη ακριτική θητεία / αγένειος και αγενής φύλακας / Χαρά στη χαροκαμένη κυρία Χ).
Σαρκάζει ακόμα τον παραλογισμό της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας (Ρατσιστής δεν ήταν… αλλά εν πάση περιπτώσει, υπάρχουν φυλές και φυλές, ευφυΐες και ευφυΐες, και να μην τα ισοπεδώνουμε όλα / τους περιδεείς αστούς που τρομοκρατούνται με το παραμικρό ή δικαιώνονται όταν το παραμικρό τούς τρομοκρατεί / επικίνδυνος ο οικοδόμος που εργαζόταν Σάββατο)
αλλά και σαγηνεύεται από τα παράλογα που γεννά η λογική της γλώσσας (ένα όνειρο δεν το άφηνε να κοιμηθεί) καθώς και η προβολή του ολογράμματος των ονείρων στην πραγματικότητα (ο Ριπ Βαν Ουίνκλ εμφανίζεται και σαν ήρωας και σαν μάρκα Ουίσκι!).
Αυτός ο Δημοσίας Χρήσεως ήρωας, με τον «μονοθέσιο ιδιωτικό κόσμο», περιδιαβάζει το μέλλον (ΟΛΑ τα πιθανά μέλλοντα) για να ενθέσει παρελθόν (ΟΛΑ τα δυνατά παρελθόντα) σε μια ζωή κενή σαν άγραφο βιβλίο, που άρα περιέχει εν δυνάμει ΟΛΑ τα βιβλία (Του ’χε κλέψει τη ζωή – μα ποια ζωή). Κι όταν φτάνει στα πρόθυρα του αύριο αναρωτιέται: «να πάει δεξιά ή αριστερά για να προϋπαντήσει το ξημέρωμα;» «Δεν ξέρουμε τι έγινε εκεί πίσω» και αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε εκεί μπρος. Η πραγματικότητα, κινούμενη άμμος, οι απαντήσεις, απαγορευτικά μονοδιάστατες. Ας παίξουμε λοιπόν! Ο χρόνος είναι… κρίμα να μείνει έξω από το παιχνίδι! Ας ανακατέψουμε την τράπουλά του και ας την κόψουμε εκεί όπου τίποτα δεν είναι τετελεσμένο, παρόλο που έχει αμετάκλητα συντελεστεί: «αν θες να ζήσεις» – «αν θες να έχεις ζήσει», τράβα όποιο χαρτί επιθυμείς. Θα σου πει τη μοίρα σου, θα σου δείξει το δρόμο ή θα σωπάσει για πάντα. Κόλαση και παράδεισος έχουν πουληστερά τρέιλερ. Κάθισε αναπαυτικά και απόλαυσε την ΚΩΜΩΔΙΑ. Περιέχει όλες τις ζωές που θες να ζήσεις, με την ελαφρότητα της πέννας ενός βαρύτιμου συγγραφέα.

Υ.Γ. Τυχερός άνθρωπος, τυχεροί και όσοι μοιραζόμαστε την καλλιτεχνική εμπειρία μαζί του: η λογοτεχνία προσφέρει αφειδώλευτα τις ζωές που ποτέ δεν θα / μπορέσουμε / προλάβουμε / αντέξουμε / τολμήσουμε / να ζήσουμε.

bookΚωμωδία
Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδ. ΠΟΛΙΣ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ