crop
Της Μαργαρίτας Φρανέλη

Η νέα νουβέλα του Game Boy της ελληνικής λογοτεχνίας.

«Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο» λέει το αρχικό, προς απόδειξη θεώρημα της τελευταίας νουβέλας του Αχιλλέα Κυριακίδη "Κωμωδία" (Πόλις, 2010).

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν και ζωή, υποτονθορύζει το αντι-κείμενο και υπο-κείμενο θεώρημα, η υπόθεση του οποίου επαληθεύεται από τον άβιο βίο που διάγει ο κεντρικός ήρωας Δ.Χ.
Ένας ήρωας Δημοσίας Χρήσεως, θα μπορούσε να πει κανείς με μια πρώτη ματιά. Αλλά, γιατί όχι, ένας ήρωας Δίχως Χάρτη, ένας ήρωας Δυνάμει Χαοτικός, ένας ήρωας Δαιδαλώδους Χώρου, ή, ποιος ξέρει, ένας ήρωας Δηκτικού Χιούμορ, Διαλυμένης Χίμαιρας, ή Δύοντος Χρόνου. Ένας ήρωας Δίχως Χαρακτηριστικά. Τόσους και άλλους τόσους χαρακτηρισμούς υποστηρίζει η εκπληκτικής απλότητας –μιας απλότητας προβεβλημένης, κατά τα κέφια της αφήγησης, στα πολλά επίπεδα του χάους– περσόνα του Δ.Χ. Ο οποίος χάνει και κερδίζει ζωές με την άνεση ήρωα σε game boy (βλέπω τον συγγραφέα να κρατά υπομειδιώντας την κονσόλα) και αλλάζει επίπεδο με την ευκολία που δίνονται οι εντολές σε μια οθόνη αφής: slide to unlock, slide to answer, slide to decline∙ η αφή, ικανή και αναγκαία συνθήκη για το πέρασμα από τη μία στην άλλη διάσταση, από τη μία στην άλλη κατάσταση, από τη μία στην άλλη παράσταση. Που είναι πάντα ΚΩΜΩΔΙΑ.

Επανέρχομαι: «Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο».
Έχουν όμως κηδείες: «μπροστά και αριστερά της νύχτας» φλέγεται το Ι.Χ. όραμα της αριστεράς υπό τα βλέμματα διερχόμενων δεξιών. Ίσως όμως όχι. Ίσως αναπαριστάται η εικόνα τού Ι.Χ. θανάτου τού πατέρα τού Δ.Χ., ένα «φλογερό θαύμα» από όπου βγαίνουν σπίθες «σαν τα φωνήεντα του Πατρός απ’ την καιομένη βάτο». Ή ίσως συμβαίνει οτιδήποτε άλλο. Γιατί η ΚΩΜΩΔΙΑ είναι μια νουβέλα πολυκατοπτρική σαν όνειρο. Ονειρική σαν κάτοπτρο. Και ειλικρινής σαν αντικατοπτρισμός.
Και, περιδινούμενοι στην Κωμωδία, «Ζούμε ένα όνειρο μέσα σε όνειρο»: εκείνο που, κατά Freud, λέει την αλήθεια. Με τη διπλή άρνηση της πραγματικότητας, το όνειρο του ονείρου λέει την αλήθεια και, με ανάλογο κατά την Anne Ubersfeld τρόπο, την αλήθεια –όχι την πραγματικότητα, την αλήθεια!– λέει ΚΑΙ το έργο μέσα στο έργο. Η κωμωδία μέσα στην Κωμωδία!
Μια υπέροχη νουβέλα-καλειδοσκόπιο που πηγαινοέρχεται στους χρόνους και τους καιρούς, πατώντας πάνω στη ράγα του συμβόλου του απείρου ∞, αυτού του οριζόντιου 8, που ο Κυριακίδης κοιτά με παιγνιώδη διάθεση, πότε στην κατακόρυφη και πότε στην οριζόντια μορφή του:
  • καθέτως εμφανίζεται το 8 σε πολλαπλάσια ή υποπολλαπλάσιά του, αλλά και ως έχει, σαν ψηφίο αριθμών μονοψήφιων ή πολυψήφιων: 8 χρόνια, 80 τετραγωνικά, 16 συνολικά βιβλία-8 πανομοιότυπα, 4 παιδιά, 28 λεπτά, 4 χιλιόμετρα και 180 μέτρα, 18 Ιουνίου, στις 8.28, café 24, ένα 24 ισοπεδωμένο…
(μα δεν είναι φυσιολογικό για έναν συγγραφέα που πρόσφατα συμπλήρωσε το 64ο έτος της ηλικίας του, τουτέστιν 82;)
  • οριζοντίως, ως έννοια του απείρου δηλαδή, το συναντάμε στις «ατέρμονες σκάλες του μετρό», σε «αυτό το μέλλον που φάνταζε βιολογικά ατέρμονο και μαθηματικά άφθαρτο», αλλά και στα σχήματα λόγου που αναπαριστούν λεκτικά ή νοηματικά την ταινία Moebius (απελευθερωμένα και απελευθερωτικά / έτσι όπως λένε όλοι πως κλαίνε πάντα οι άνδρες που όπως λένε όλοι δεν κλαίνε ποτέ / πάντα-ποτέ / το ρεαλιστικά μαγικό κοσμοδρόμιο του μαγικού ρεαλισμού / λίγο πριν ή λίγο μετά / Κορίνθου-Πατρών ή Πατρών-Κορίνθου / Το αίμα που έτρεχε νωπό και κόκκινο σαν αίμα / Να του πει τι ήθελε να πει / Σιωπή βαρύτερη κι από στίχο νομπελίστα που σωπαίνει / Το αστυνομικό δαιμόνιο του αστυνομικού / Η εικόνα της κυρίας που τρώει σταφίδες οι οποίες είχαν «φάει» τον άντρα της κυρίας / το τέλος της αρχής του / Αριάδνη από το Νίτσα.)
Το οκτάρι, τόσο το οριζόντιο (∞) όσο και το κατακόρυφο (8), με τις roller coaster ανωφέρειες και κατωφέρειες που παρασύρουν σε πτώσεις ονειρικές, δίνει το παρών τόσο στη μικροοικονομία όσο και στη μακροοικονομία του κειμένου. Ενός κειμένου με το οποίο ο συγγραφέας μας κλείνει συνεχώς το μάτι παρουσιάζοντας:
  • τις πνευματικές του συγγένειες (πίσω από την οδό Παπαδημητρακοπούλου και τον πολυμορφικό ήρωα Παπαδημητρακόπουλο βλέπω τον διηγηματογράφο Ηλία Παπαδημητρακόπουλο∙ πίσω από την οδό Χατζηδημητρίου διακρίνω τη λεπταίσθητη Νίκη Χατζηδημητρίου)
  • την προσωπική του διαδρομή (το σύντομο βιογραφικό τής σελ. 44) και το αριστερό παρελθόν (ο ΔΧ έκανε μια μάταιη απόπειρα να ξανακοιτάξει αριστερά του, μπας κι έβλεπε τίποτα απ’ το σκοτάδι που μπορεί να μην ήταν σκοτάδι), τη γυναίκα-σωτήρα που βγάζει τον άντρα από τους λαβυρίνθους του (η μυθική Αριάδνη–Νίτσα της νουβέλας και η υπαρκτή μούσα Ιωάννα–Νίτσα της ζωής του ενδέχεται να διαθέτουν το ίδιο υποκοριστικό, το οποίο καθορίζει, με αντίστροφη πορεία, το πλήρες όνομα…).
Μια νουβέλα tout à fait nouvelle, ένα απολαυστικό παιχνίδι αναγνώστη και συγγραφέα, ο οποίος διασκεδάζει:
  • κάνοντας copy-paste εικόνων (μια ουλή εμφανίζεται κι εξαφανίζεται από τα διάφορα πρόσωπα με αδιάφορη αιτιολογία, οι σταφίδες αποτελούν αντικείμενο συμβολαίου αλλά και φαγώσιμο πασατέμπο, ο λαβύρινθος της Αριάδνης προβάλλεται στη στοά του κουρέα πατέρα της)
  • προσδίδοντας κυλιόμενους ρόλους σε επίθετα και ουσιαστικά (υδράργυρη πραγματικότητα / έμβρυο μήνυμα / σαμουράι τηλεφωνητής / απομεσήμερη ραστώνη / χλωροφόρμια μνήμη)
  • απαλείφοντας γράμματα χάριν παιγνίου (Caf Coca C -θυμάμαι το Neraska από τις «Τεχνητές Αναπνοές»)
  • χαριεντιζόμενος με την αμφισημία των λέξεων ή περιγελώντας την προσωρινή τους αξία [οδός άσφαλτη (άσφαλτος αλλά και αλάνθαστη) λαιμητόμος / ομοτράπεζος αναγνώστης (δουλεύει στην ίδια Τράπεζα) / ακακίες και άλλα καλοπροαίρετα δέντρα / γνήσια φορμάικα (ένα υλικό 100% φο) / ομηρική ανηφόρα (για την οδό Ομήρου) / ασφάλεια: λέξη ειρωνική μοναχή της / ο κουρέας που χάνει τα μαλλιοκέφαλά του / το κουμπί του τηλεφωνητή που κόκκινο κόκκινο εκλιπαρούσε ανερυθρίαστα / τα ολοστρόγγυλα τετραγωνικά]
  • χαϊδολογώντας την ακοή μας με παρηχήσεις υπέροχης χλεύης (ακριτομυθία – παρατεινόμενη ακριτική θητεία / αγένειος και αγενής φύλακας / Χαρά στη χαροκαμένη κυρία Χ).
Σαρκάζει ακόμα τον παραλογισμό της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας (Ρατσιστής δεν ήταν… αλλά εν πάση περιπτώσει, υπάρχουν φυλές και φυλές, ευφυΐες και ευφυΐες, και να μην τα ισοπεδώνουμε όλα / τους περιδεείς αστούς που τρομοκρατούνται με το παραμικρό ή δικαιώνονται όταν το παραμικρό τούς τρομοκρατεί / επικίνδυνος ο οικοδόμος που εργαζόταν Σάββατο)
αλλά και σαγηνεύεται από τα παράλογα που γεννά η λογική της γλώσσας (ένα όνειρο δεν το άφηνε να κοιμηθεί) καθώς και η προβολή του ολογράμματος των ονείρων στην πραγματικότητα (ο Ριπ Βαν Ουίνκλ εμφανίζεται και σαν ήρωας και σαν μάρκα Ουίσκι!).
Αυτός ο Δημοσίας Χρήσεως ήρωας, με τον «μονοθέσιο ιδιωτικό κόσμο», περιδιαβάζει το μέλλον (ΟΛΑ τα πιθανά μέλλοντα) για να ενθέσει παρελθόν (ΟΛΑ τα δυνατά παρελθόντα) σε μια ζωή κενή σαν άγραφο βιβλίο, που άρα περιέχει εν δυνάμει ΟΛΑ τα βιβλία (Του ’χε κλέψει τη ζωή – μα ποια ζωή). Κι όταν φτάνει στα πρόθυρα του αύριο αναρωτιέται: «να πάει δεξιά ή αριστερά για να προϋπαντήσει το ξημέρωμα;» «Δεν ξέρουμε τι έγινε εκεί πίσω» και αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε εκεί μπρος. Η πραγματικότητα, κινούμενη άμμος, οι απαντήσεις, απαγορευτικά μονοδιάστατες. Ας παίξουμε λοιπόν! Ο χρόνος είναι… κρίμα να μείνει έξω από το παιχνίδι! Ας ανακατέψουμε την τράπουλά του και ας την κόψουμε εκεί όπου τίποτα δεν είναι τετελεσμένο, παρόλο που έχει αμετάκλητα συντελεστεί: «αν θες να ζήσεις» – «αν θες να έχεις ζήσει», τράβα όποιο χαρτί επιθυμείς. Θα σου πει τη μοίρα σου, θα σου δείξει το δρόμο ή θα σωπάσει για πάντα. Κόλαση και παράδεισος έχουν πουληστερά τρέιλερ. Κάθισε αναπαυτικά και απόλαυσε την ΚΩΜΩΔΙΑ. Περιέχει όλες τις ζωές που θες να ζήσεις, με την ελαφρότητα της πέννας ενός βαρύτιμου συγγραφέα.

Υ.Γ. Τυχερός άνθρωπος, τυχεροί και όσοι μοιραζόμαστε την καλλιτεχνική εμπειρία μαζί του: η λογοτεχνία προσφέρει αφειδώλευτα τις ζωές που ποτέ δεν θα / μπορέσουμε / προλάβουμε / αντέξουμε / τολμήσουμε / να ζήσουμε.

bookΚωμωδία
Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδ. ΠΟΛΙΣ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ