crop
Της Μαργαρίτας Φρανέλη

Η νέα νουβέλα του Game Boy της ελληνικής λογοτεχνίας.

«Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο» λέει το αρχικό, προς απόδειξη θεώρημα της τελευταίας νουβέλας του Αχιλλέα Κυριακίδη "Κωμωδία" (Πόλις, 2010).

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν και ζωή, υποτονθορύζει το αντι-κείμενο και υπο-κείμενο θεώρημα, η υπόθεση του οποίου επαληθεύεται από τον άβιο βίο που διάγει ο κεντρικός ήρωας Δ.Χ.
Ένας ήρωας Δημοσίας Χρήσεως, θα μπορούσε να πει κανείς με μια πρώτη ματιά. Αλλά, γιατί όχι, ένας ήρωας Δίχως Χάρτη, ένας ήρωας Δυνάμει Χαοτικός, ένας ήρωας Δαιδαλώδους Χώρου, ή, ποιος ξέρει, ένας ήρωας Δηκτικού Χιούμορ, Διαλυμένης Χίμαιρας, ή Δύοντος Χρόνου. Ένας ήρωας Δίχως Χαρακτηριστικά. Τόσους και άλλους τόσους χαρακτηρισμούς υποστηρίζει η εκπληκτικής απλότητας –μιας απλότητας προβεβλημένης, κατά τα κέφια της αφήγησης, στα πολλά επίπεδα του χάους– περσόνα του Δ.Χ. Ο οποίος χάνει και κερδίζει ζωές με την άνεση ήρωα σε game boy (βλέπω τον συγγραφέα να κρατά υπομειδιώντας την κονσόλα) και αλλάζει επίπεδο με την ευκολία που δίνονται οι εντολές σε μια οθόνη αφής: slide to unlock, slide to answer, slide to decline∙ η αφή, ικανή και αναγκαία συνθήκη για το πέρασμα από τη μία στην άλλη διάσταση, από τη μία στην άλλη κατάσταση, από τη μία στην άλλη παράσταση. Που είναι πάντα ΚΩΜΩΔΙΑ.

Επανέρχομαι: «Οι κωμωδίες δεν έχουν θάνατο».
Έχουν όμως κηδείες: «μπροστά και αριστερά της νύχτας» φλέγεται το Ι.Χ. όραμα της αριστεράς υπό τα βλέμματα διερχόμενων δεξιών. Ίσως όμως όχι. Ίσως αναπαριστάται η εικόνα τού Ι.Χ. θανάτου τού πατέρα τού Δ.Χ., ένα «φλογερό θαύμα» από όπου βγαίνουν σπίθες «σαν τα φωνήεντα του Πατρός απ’ την καιομένη βάτο». Ή ίσως συμβαίνει οτιδήποτε άλλο. Γιατί η ΚΩΜΩΔΙΑ είναι μια νουβέλα πολυκατοπτρική σαν όνειρο. Ονειρική σαν κάτοπτρο. Και ειλικρινής σαν αντικατοπτρισμός.
Και, περιδινούμενοι στην Κωμωδία, «Ζούμε ένα όνειρο μέσα σε όνειρο»: εκείνο που, κατά Freud, λέει την αλήθεια. Με τη διπλή άρνηση της πραγματικότητας, το όνειρο του ονείρου λέει την αλήθεια και, με ανάλογο κατά την Anne Ubersfeld τρόπο, την αλήθεια –όχι την πραγματικότητα, την αλήθεια!– λέει ΚΑΙ το έργο μέσα στο έργο. Η κωμωδία μέσα στην Κωμωδία!
Μια υπέροχη νουβέλα-καλειδοσκόπιο που πηγαινοέρχεται στους χρόνους και τους καιρούς, πατώντας πάνω στη ράγα του συμβόλου του απείρου ∞, αυτού του οριζόντιου 8, που ο Κυριακίδης κοιτά με παιγνιώδη διάθεση, πότε στην κατακόρυφη και πότε στην οριζόντια μορφή του:
  • καθέτως εμφανίζεται το 8 σε πολλαπλάσια ή υποπολλαπλάσιά του, αλλά και ως έχει, σαν ψηφίο αριθμών μονοψήφιων ή πολυψήφιων: 8 χρόνια, 80 τετραγωνικά, 16 συνολικά βιβλία-8 πανομοιότυπα, 4 παιδιά, 28 λεπτά, 4 χιλιόμετρα και 180 μέτρα, 18 Ιουνίου, στις 8.28, café 24, ένα 24 ισοπεδωμένο…
(μα δεν είναι φυσιολογικό για έναν συγγραφέα που πρόσφατα συμπλήρωσε το 64ο έτος της ηλικίας του, τουτέστιν 82;)
  • οριζοντίως, ως έννοια του απείρου δηλαδή, το συναντάμε στις «ατέρμονες σκάλες του μετρό», σε «αυτό το μέλλον που φάνταζε βιολογικά ατέρμονο και μαθηματικά άφθαρτο», αλλά και στα σχήματα λόγου που αναπαριστούν λεκτικά ή νοηματικά την ταινία Moebius (απελευθερωμένα και απελευθερωτικά / έτσι όπως λένε όλοι πως κλαίνε πάντα οι άνδρες που όπως λένε όλοι δεν κλαίνε ποτέ / πάντα-ποτέ / το ρεαλιστικά μαγικό κοσμοδρόμιο του μαγικού ρεαλισμού / λίγο πριν ή λίγο μετά / Κορίνθου-Πατρών ή Πατρών-Κορίνθου / Το αίμα που έτρεχε νωπό και κόκκινο σαν αίμα / Να του πει τι ήθελε να πει / Σιωπή βαρύτερη κι από στίχο νομπελίστα που σωπαίνει / Το αστυνομικό δαιμόνιο του αστυνομικού / Η εικόνα της κυρίας που τρώει σταφίδες οι οποίες είχαν «φάει» τον άντρα της κυρίας / το τέλος της αρχής του / Αριάδνη από το Νίτσα.)
Το οκτάρι, τόσο το οριζόντιο (∞) όσο και το κατακόρυφο (8), με τις roller coaster ανωφέρειες και κατωφέρειες που παρασύρουν σε πτώσεις ονειρικές, δίνει το παρών τόσο στη μικροοικονομία όσο και στη μακροοικονομία του κειμένου. Ενός κειμένου με το οποίο ο συγγραφέας μας κλείνει συνεχώς το μάτι παρουσιάζοντας:
  • τις πνευματικές του συγγένειες (πίσω από την οδό Παπαδημητρακοπούλου και τον πολυμορφικό ήρωα Παπαδημητρακόπουλο βλέπω τον διηγηματογράφο Ηλία Παπαδημητρακόπουλο∙ πίσω από την οδό Χατζηδημητρίου διακρίνω τη λεπταίσθητη Νίκη Χατζηδημητρίου)
  • την προσωπική του διαδρομή (το σύντομο βιογραφικό τής σελ. 44) και το αριστερό παρελθόν (ο ΔΧ έκανε μια μάταιη απόπειρα να ξανακοιτάξει αριστερά του, μπας κι έβλεπε τίποτα απ’ το σκοτάδι που μπορεί να μην ήταν σκοτάδι), τη γυναίκα-σωτήρα που βγάζει τον άντρα από τους λαβυρίνθους του (η μυθική Αριάδνη–Νίτσα της νουβέλας και η υπαρκτή μούσα Ιωάννα–Νίτσα της ζωής του ενδέχεται να διαθέτουν το ίδιο υποκοριστικό, το οποίο καθορίζει, με αντίστροφη πορεία, το πλήρες όνομα…).
Μια νουβέλα tout à fait nouvelle, ένα απολαυστικό παιχνίδι αναγνώστη και συγγραφέα, ο οποίος διασκεδάζει:
  • κάνοντας copy-paste εικόνων (μια ουλή εμφανίζεται κι εξαφανίζεται από τα διάφορα πρόσωπα με αδιάφορη αιτιολογία, οι σταφίδες αποτελούν αντικείμενο συμβολαίου αλλά και φαγώσιμο πασατέμπο, ο λαβύρινθος της Αριάδνης προβάλλεται στη στοά του κουρέα πατέρα της)
  • προσδίδοντας κυλιόμενους ρόλους σε επίθετα και ουσιαστικά (υδράργυρη πραγματικότητα / έμβρυο μήνυμα / σαμουράι τηλεφωνητής / απομεσήμερη ραστώνη / χλωροφόρμια μνήμη)
  • απαλείφοντας γράμματα χάριν παιγνίου (Caf Coca C -θυμάμαι το Neraska από τις «Τεχνητές Αναπνοές»)
  • χαριεντιζόμενος με την αμφισημία των λέξεων ή περιγελώντας την προσωρινή τους αξία [οδός άσφαλτη (άσφαλτος αλλά και αλάνθαστη) λαιμητόμος / ομοτράπεζος αναγνώστης (δουλεύει στην ίδια Τράπεζα) / ακακίες και άλλα καλοπροαίρετα δέντρα / γνήσια φορμάικα (ένα υλικό 100% φο) / ομηρική ανηφόρα (για την οδό Ομήρου) / ασφάλεια: λέξη ειρωνική μοναχή της / ο κουρέας που χάνει τα μαλλιοκέφαλά του / το κουμπί του τηλεφωνητή που κόκκινο κόκκινο εκλιπαρούσε ανερυθρίαστα / τα ολοστρόγγυλα τετραγωνικά]
  • χαϊδολογώντας την ακοή μας με παρηχήσεις υπέροχης χλεύης (ακριτομυθία – παρατεινόμενη ακριτική θητεία / αγένειος και αγενής φύλακας / Χαρά στη χαροκαμένη κυρία Χ).
Σαρκάζει ακόμα τον παραλογισμό της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας (Ρατσιστής δεν ήταν… αλλά εν πάση περιπτώσει, υπάρχουν φυλές και φυλές, ευφυΐες και ευφυΐες, και να μην τα ισοπεδώνουμε όλα / τους περιδεείς αστούς που τρομοκρατούνται με το παραμικρό ή δικαιώνονται όταν το παραμικρό τούς τρομοκρατεί / επικίνδυνος ο οικοδόμος που εργαζόταν Σάββατο)
αλλά και σαγηνεύεται από τα παράλογα που γεννά η λογική της γλώσσας (ένα όνειρο δεν το άφηνε να κοιμηθεί) καθώς και η προβολή του ολογράμματος των ονείρων στην πραγματικότητα (ο Ριπ Βαν Ουίνκλ εμφανίζεται και σαν ήρωας και σαν μάρκα Ουίσκι!).
Αυτός ο Δημοσίας Χρήσεως ήρωας, με τον «μονοθέσιο ιδιωτικό κόσμο», περιδιαβάζει το μέλλον (ΟΛΑ τα πιθανά μέλλοντα) για να ενθέσει παρελθόν (ΟΛΑ τα δυνατά παρελθόντα) σε μια ζωή κενή σαν άγραφο βιβλίο, που άρα περιέχει εν δυνάμει ΟΛΑ τα βιβλία (Του ’χε κλέψει τη ζωή – μα ποια ζωή). Κι όταν φτάνει στα πρόθυρα του αύριο αναρωτιέται: «να πάει δεξιά ή αριστερά για να προϋπαντήσει το ξημέρωμα;» «Δεν ξέρουμε τι έγινε εκεί πίσω» και αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε εκεί μπρος. Η πραγματικότητα, κινούμενη άμμος, οι απαντήσεις, απαγορευτικά μονοδιάστατες. Ας παίξουμε λοιπόν! Ο χρόνος είναι… κρίμα να μείνει έξω από το παιχνίδι! Ας ανακατέψουμε την τράπουλά του και ας την κόψουμε εκεί όπου τίποτα δεν είναι τετελεσμένο, παρόλο που έχει αμετάκλητα συντελεστεί: «αν θες να ζήσεις» – «αν θες να έχεις ζήσει», τράβα όποιο χαρτί επιθυμείς. Θα σου πει τη μοίρα σου, θα σου δείξει το δρόμο ή θα σωπάσει για πάντα. Κόλαση και παράδεισος έχουν πουληστερά τρέιλερ. Κάθισε αναπαυτικά και απόλαυσε την ΚΩΜΩΔΙΑ. Περιέχει όλες τις ζωές που θες να ζήσεις, με την ελαφρότητα της πέννας ενός βαρύτιμου συγγραφέα.

Υ.Γ. Τυχερός άνθρωπος, τυχεροί και όσοι μοιραζόμαστε την καλλιτεχνική εμπειρία μαζί του: η λογοτεχνία προσφέρει αφειδώλευτα τις ζωές που ποτέ δεν θα / μπορέσουμε / προλάβουμε / αντέξουμε / τολμήσουμε / να ζήσουμε.

bookΚωμωδία
Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδ. ΠΟΛΙΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ