baladeur

Για τη συλλογή διηγημάτων της Έρσης Σωτηροπούλου «Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα» (εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Για μια συγγραφέα που έχει καταφέρει να γράψει τέσσερα (τουλάχιστον) εμβληματικά μυθιστορήματα σε απόσταση χρόνων μεταξύ τους, η μικρή φόρμα θα μπορούσε να είναι μια μορφή ανάπαυσης ή να επέχει τη θέση ενός καλοσυγκερασμένου προγυμνάσματος έως τη στιγμή που θα καταδυθεί ξανά στα βαθιά νερά της μεγάλης φόρμας.

Κάποια άλλη συγγραφέας, αλλά όχι η Έρση Σωτηροπούλου. Μπορεί να έχει στο ενεργητικό της σημαντικά βραβεία για τα μυθιστορήματά της Ζιγκ Ζαγκ στις νεραντζιές (εκδ. Μεταίχμιο), Τι μένει από τη νύχτα (εκδ. Πατάκη), Η φάρσα (εκδ. Πατάκη) και Εύα (εκδ. Πατάκη), εντούτοις η προσήλωσή της στα διηγήματα είναι σταθερή και ακαταπόνητη. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η προηγούμενη συλλογή διηγημάτων της Να νιώθεις μπλε να ντύνεσαι κόκκινα (εκδ. Πατάκη) είχε βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο του 2012.

Αν υπάρχουν ομοιότητες ή κοινές ρίζες μεταξύ των βιβλίων της, ανεξάρτητα από τη φόρμα που επιλέγει κάθε φορά, η απάντηση είναι κατηγορηματική: υπάρχουν.

Έχουμε, λοιπόν, να κάνουμε με μια πολυεπίπεδη συγγραφέα που δεν φοβάται να μετακινηθεί (να κάνει κι εκείνη το δικό της επιδέξιο ζινγκ ζαγκ), μεταξύ των ειδών. Από το αφήγημα στην ποίηση κι από τα ολιγοσέλιδα διηγήματα έως τα πολυσέλιδα μυθιστορήματα. Αν υπάρχουν ομοιότητες ή κοινές ρίζες μεταξύ των βιβλίων της, ανεξάρτητα από τη φόρμα που επιλέγει κάθε φορά, η απάντηση είναι κατηγορηματική: υπάρχουν. Αν κοιτάξει κανείς μακροσκοπικά το σύνολο του έργου της Σωτηροπούλου θα διαπιστώσει πως οι ήρωές της, άλλος περισσότερο κι άλλος λιγότερο, εκκινεί από ένα ρεαλιστικό πλαίσιο δράσης και ανάπτυξης, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει (sic) να μεταβεί σε άλλες περιοχές που δεν θαυμάζονται για την λογική, αλλά για τους μετεωρισμούς τους.

Κάπως έτσι συμβαίνει και στη νέα συλλογή διηγημάτων της Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα (εκδ. Πατάκη), όπου σχεδόν όλοι οι ήρωες στερούνται κάποιας συγκεκριμένης αφετηρίας από την οποία θα προκύψει, έστω και ακροθιγώς, το διακύβευμά τους, ενώ το ίδιο απροσδιόριστη (ή μη τετελεσμένη) είναι και η κατάληξή τους. Το σίγουρο είναι ότι δεν έχουμε να κάνουμε με αθρυμμάτιστους ήρωες, αλλά με φυσιογνωμίες, που, θαρρείς, το ένα πόδι τους πατάει σε έναν λογοκρατούμενο κόσμο και το άλλο χαίνει στο παράλογο. Λες και κρεμιούνται από ένα καρφί κι αν αυτό βγει από τον τοίχο θα αρχίσουν να πέφτουν και να πέφτουν. Μόνο που εμείς δεν βλέπουμε ποτέ την κατάληξη της πτώσης τους. Αυτή πάντα υπονοείται. Η αίσθηση της αιώρησης, όμως, μένει βαθιά χαραγμένη μέσα σου.

Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα; Μα πώς γίνεται κάτι τέτοιο;

Όπως συμβαίνει αρκετές φορές στα βιβλία της Σωτηροπούλου, οι τίτλοι των βιβλίων της επιδέχονται πολλές ερμηνείες, ενώ άλλες φορές υποσκάπτουν το σύνολο των ιστοριών, ακόμη και με μια λεπταίσθητη ειρωνεία.

Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα; Μα πώς γίνεται κάτι τέτοιο όταν από όλες τις ιστορίες της συλλογής δεν βγαίνει καμία διάθεση αναισθητοποίησης ή ανάγκης να εκριζωθεί ο πιο γόνιμος πυρήνας της ανθρώπινης ύπαρξης που είναι η γκάμα των αισθημάτων της;

Ίσως, όμως, εδώ κρύβεται και το μέγα θέμα που εκπορεύεται από τα διηγήματα της Σωτηροπούλου: η αναζήτηση ενός διεξόδου, μιας πόρτας ασφαλείας, μιας διαφυγής που, φευ, όσο κι αν επιδιώκεται, άλλο τόσο δεν βρίσκεται.

Υπάρχουν ιστορίες «καθαρής» μυθοπλασίας κι άλλα περισσότερο αυτοβιογραφικά.

Τα διηγήματα της συλλογής χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Υπάρχουν διηγήματα «καθαρής» μυθοπλασίας κι άλλα περισσότερο αυτοβιογραφικά. Τα δεύτερα, καίτοι χάνουν σε δραματικότητα, κερδίζουν σε ενάργεια και μας δίνουν και μια όψη του συγγραφικού εργαστηρίου. Είναι διηγήματα που κινούνται στην γενέθλια Πάτρα, σε πόλεις του εξωτερικού που έζησε κατά καιρούς η Σωτηροπούλου, αλλά και σε ένα δύστηνο χρονικό πλαίσιο, καθώς είναι αναμνήσεις -κυρίως- από την εποχή της δικτατορίας. Τότε που η νεαρή Σωτηροπούλου έχει τα πρώτα λογοτεχνικά σκιρτήματά της. Αίφνης, μαθαίνουμε πόσο την συντάραξε ο Βίτολντ Γκομπρόβιτς και η ποίηση του Κάμινγκς ή αργότερα πόσο υπαρξιακά γόνιμη ήταν η εκδρομή της έως τον ναό το Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες. Τέλος, μιλάει ανοιχτά και για την κριτική που γίνεται επί των βιβλίων και το πόσο τέλεια περιμένουν οι ειδήμονες να είναι αυτά – επί ματαίω.

Όλα τούτα είναι μικρά γεγονότα και μύχιες σκέψεις που, όμως, με το πέρασμα του χρόνου αποκτούν μια καθοριστική και αναλλοίωτη πατίνα στη θύμησή της. Εξού και επιθυμεί να τα καταγράψει για να τους δώσει μια γραπτή αποτύπωση.

Μια παράξενη φιγούρα που μοιάζει με τον θάνατο που όπως ήρθε έτσι και εξαφανίστηκε.

Τα υπόλοιπα διηγήματα της συλλογής, ωστόσο, έχουν πολλές κοινές εκφάνσεις που έχουν ως εκκίνηση ένα ρεαλιστικό πλαίσιο για να επεκταθούν με εμμονές, υπερφυσικές ή αναπάντεχες καταστάσεις. Μια γυναίκα με το όνομα Ρόη που διάγει έναν βίο καθορισμένο και βαρετό δημιουργεί μια άλλη ταυτότητα, γίνεται μια Άννα, για να αγαπήσει και να αγαπηθεί από έναν άντρα όπως μόνο μια ανεξάρτητη Άννα μπορεί («Καλοκαίρι με την Άννα»).

Μια γυναίκα που αναζητεί τρόπο να πάρει πρόωρη σύνταξη βρίσκεται μέσα σε ένα στρόβιλο περίεργων προσώπων (κυρίως ηλικιωμένων), λες κι αυτός ο χορός την προετοιμάζει για τον χρόνο που έρχεται κατά πάνω της αναπόδραστα.

Συναντάμε ακόμη και άκρως βιβλιοφιλικές σκηνές, λες και αναπτύσσονται μπροστά μας κάποιες σελίδες από το δημοφιλές μυθιστόρημα του Τζον Φάντε Ρώτα τη Σκόνη («Ο Μπαντίνι στη Σίουα»). Μια γυναίκα που επιστρέφει από ένα ταξίδι και συναντάει έναν παράξενο άντρα με πράσινο κοστούμι στην εξώπορτα της πολυκατοικίας της. Μια παράξενη φιγούρα που μοιάζει με τον θάνατο που όπως ήρθε έτσι και εξαφανίστηκε («Ο Θάνατος με πράσινο κοστούμι»).

pataki i texni na min aisthanesai tipotaΟι διακοπές ενός ζευγαριού σε κάποιο νησί που η φαινομενική νωχελικότητα διαταράσσεται υπόγεια και ύπουλα – εξωγενώς και ενδογενώς («Κάποιος ανασαίνει κοντά μου»). Στο διήγημα που δίνει και τον τίτλο του διηγήματος αντιλαμβανόμαστε την αντινομία του πράγματος: πώς χρειάζεται να αποκτήσει υψηλές δεξιότητες, ως άλλος σπάνιος τεχνίτης, για να καταφέρεις να μην αισθάνεσαι τίποτα. Ειδικά όταν τριγύρω σου όλοι προσπαθούν να κάνουν το ίδιο. Μια σπάνια και πρωτότυπη μελλοντολογία που μοιάζει με δυστοπία δοκιμάζουμε στο διήγημα «Η μελαγχολία της γοργόνας» με απόηχους από τη σκληρή περίοδο της κρίσης που πέρασε η χώρα και το δράμα που έζησε με τους δανειστές της. Υφολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα διηγήματα «Συκώτι, έντερα, χολή», «Σ’ αγαπώ σε μισώ» και «Τyranium».

Αυτό που πετυχαίνει με τούτη τη συλλογή η Σωτηροπούλου είναι να μας αποδείξει άλλη μια φορά πως καταφέρνει να κινείται με χαρακτηριστική ευλυγισία μεταξύ καταστάσεων που ορθώνονται μπροστά στους ήρωές της. Η γλώσσα μοιάζει να είναι λιτή και αφτιασίδωτη, εντούτοις πολλές φορές αυτή η λιτότητα έχει ποιητική εκφορά και, σίγουρα, προσφέρει εκείνες τις εικόνες που πάνω τους θα στηθεί το εποικοδόμημα της πλοκής. Οι προτάσεις της κουβαλούν συχνά ρηγματώσεις που αν τις χάσεις ή αν τις παραβλέψεις ενδέχεται να χάσεις το νόημα της ιστορίας. Κάτι που δείχνει πόσο λεπτοϋφασμένα είναι αυτά τα διηγήματα και πώς μια και μόνο εικόνα τους λειτουργεί αυξητικά στην πρόσληψη του κειμένου. Ιδιαιτέρως στα αχνά σημεία του, στα λιγότερο φωτισμένα, αλλά άκρως σημαντικά. Μια ώριμη συλλογή από μια συγγραφέα που έχει βρει εδώ και χρόνια ανεξάντλητη πηγή, από την οποία αναβλύζουν βιβλία αιχμής.


*Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Εκείνο το καλοκαίρι λεγόταν Άννα. Ολη την ημέρα ήταν ο γνωστός εαυτός της που έτρεχε να προλάβει τα πάντα, γκρίνιαζε, τσακωνόταν στο γραφείο, έκανε ψώνια, τηλεφωνούσε στις φίλες της. Αλλά αργά το απόγευμα, με τον ήλιο ακόμη ψηλά, γινόταν η Άννα. Ετοίμαζε δυνατό μαύρο τσάι, άναβε ένα τσιγάρο και χαμογελούσε. Να χαμογελάς, έλεγε μέσα της, να χαμογελάς, κάπου είχε διαβάσει για την ερωτική δύναμη της πρόσχαρης φωνής. Από τις εξίμισι γυρόφερνε την τηλεφωνική συσκευή χωρίς να την πλησιάζει. Στις επτά παρά πέντε ακριβώς, έκλεινε τα παντζούρια, τραβούσε τις κουρτίνες κι έβαζε μουσική. Έπειτα πήγαινε στο τηλέφωνο και καθόταν δίπλα του στο πάτωμα. Έπαιρνε μια βαθιά αναπνοή κι άπλωνε το χέρι της».

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

Για το μυθιστόρημα της Αντιγόνης Ζόγκα «Παλμίτα» (εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου «Παρένθεση». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Μερικές φορές πρέπει να καείς για να ξαναγεννηθείς.» Όπ...

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Κιοσσέ «Τσιγάρο βαρ;» (εκδ. Μεταίχμιο) και του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Oι διαφορετικές όψεις της ελληνικής επαρχίας. Κεντρική εικόνα: © Frederic Boissonnas.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Η πλατφόρμα έδωσε στη δημοσιότητα το teaser trailer του σίριαλ 16 επεισοδίων που προσπαθεί να οπτικοποιήσει το εμβληματικό μυθιστόρημα «100 χρόνια μοναξιά» του νομπελίστα Κολομβιανού συγγραφέα. Κεντρική εικόνα: © Netflix. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Την Κυριακή 28 Απριλίου στις 20:00 στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ θα πραγματοποιηθεί η τελευταία ανάγνωση της επιτυχημένης σειράς «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», του θεατρικού αναλόγιου που επιμελείται η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου. Αυτή τη φορά, η Άννα Κοκκίνου συνεργάζεται με τον Νίκο Βελιώτη και διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» τ...

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Καλεσμένοι στη βραδιά μιλούν για το έργο του κορυφαίου στιχουργού, ενώ θα ακουστούν και τραγούδια σε ποίηση Νίκου Γκάτσου με τη Μαρία Κρασοπούλου και τον Νικόλα Παλαιολόγο.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δήμος Καλαμάτας και ο Τομέας Λόγου και Γραμμάτων της Κ.Ε. «ΦΑΡΙΣ», διοργανώνουν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ