baladeur

Για το πεζογράφημα της Μαρίας Γιαγιάννου «R.I.F. Ο θάνατος στο φέισμπουκ» (εκδ. Στερέωμα). 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Υπάρχει ο πραγματικός εαυτός, με τα βιολογικά και τα κοινωνικά του χαρακτηριστικά, και ο φεϊσμπουκικός (ή άλλων κοινωνικών δικτύων), ο οποίος συντίθεται από λόγια και φωτογραφίες και σκηνοθετείται, εμπρόθετα ή μη, από τον πραγματικό. Η διάστασή τους είναι δεδομένη και φτάνει στα άκρα, όταν ο πρώτος πληρώσει τις μέρες του στη γη και αποδημήσει εις το Επέκεινα. Τότε, ο δεύτερος εαυτός εξακολουθεί να υπάρχει, συνήθως ανενεργός, αλλά συνάμα παρών και εν δυνάμει λειτουργήσιμος, είτε από τους οικείους του νεκρού, είτε από φίλους που θα έρθουν να τον γεμίσουν.

Το βιβλίο της είναι ένα υβριδικό κείμενο, από αυτά που ξεπηδούν συνεχώς τα τελευταία χρόνια, με παντεσπάνι έναν μικροδοκιμιακό λόγο: μικρές παράγραφοι, ρητές θεματικές προτάσεις, καίρια διατύπωση της σκέψης της, φιλοσοφικός στοχασμός ως προς την καθημερινότητα κ.λπ.

Πάνω σ’ αυτήν την υπαρκτή συνθήκη, η Μαρία Γιαγιάννου, με σπουδές στα ΜΜΕ, με πολύπλευρο έργο στα λογοτεχνικά και εικαστικά δρώμενα, οργανώνει μια αλυσίδα σκέψεων πάνω στον τριπλεγμένο βόστρυχο του facebook, του θανάτου και της (κατα)γραφής, όταν αυτά συμπλέουν αλλά κυρίως όταν αυτά αποχωρίζονται. Το βιβλίο της είναι ένα υβριδικό κείμενο, από αυτά που ξεπηδούν συνεχώς τα τελευταία χρόνια, με παντεσπάνι έναν μικροδοκιμιακό λόγο: μικρές παράγραφοι, ρητές θεματικές προτάσεις, καίρια διατύπωση της σκέψης της, φιλοσοφικός στοχασμός ως προς την καθημερινότητα κ.λπ. Και πάνω σ’ αυτή τη βάση στρώνονται η μικροαφήγηση, η εξομολόγηση, το χιούμορ, ο αποφθεγματικός λόγος, η διακειμενική σύντηξη απόψεων άλλων, το παράδειγμα, το ποίημα κ.ά., που κάνουν τον λόγο της ζωντανό και άκρως ενδιαφέροντα. Ενώ δηλαδή σε προβληματίζει, συνάμα σε προσελκύει σε ένα αναγνωστικό τανγκό, το οποίο σε παρασύρει σε μια σειρά σκέψεων, ωφελίμων άμα και τερπνών.

Τι γίνεται όταν ο χρήστης αποβιώσει και το προφίλ του μείνει πίσω άδειο κουφάρι;

Ο πυρήνας της πραγμάτευσής της, όπως φάνηκε και στην αρχή, είναι ο θάνατος στο facebook. Τι γίνεται όταν ο χρήστης αποβιώσει και το προφίλ του μείνει πίσω άδειο κουφάρι; Τέσσερα ενδεχόμενα: πρώτον, κάποιος συγγενής του, που λειτουργεί ως διαχειριστής, αναλαμβάνει να το κατεβάσει, δεύτερον αυτό να μείνει ες αεί εκεί ως κενοτάφιο, έρμαιο στις διαθέσεις των friends, τρίτον να αναχθεί σε μνημείο που -δηλωμένα «ad memoriam»- υπενθυμίζει τον νεκρό και τέταρτον η δυνατότητα κάποιος να κατεβάσει όλες τις αναρτήσεις σε ένα αρχείο. Με κέντρο, λοιπόν, τον θάνατο η συγγραφέας απλώνει επάλληλους κύκλους, που περιλαμβάνουν την εκδήλωση πένθους για δημόσια ή οικεία πρόσωπα, την αποστολή ευχών στον τεθνεώτα, είτε από άγνοια για την τελευτή του, είτε ως πράξη διαλόγου με τον άλλο κόσμο…

Η φήμη, λέει η Μ. Γιαγιάννου, νικά την πραγματικότητα.

Το μικρό αυτό βιβλιαράκι των 114 σελίδων ήταν μια ευχάριστη αναγνωστική έκπληξη, γιατί με δούρειο ίππο τον θάνατο στο facebook μπόρεσε να αναπτύξει μια ολόκληρη δέσμη ιδεών. Η προσομοίωση, όπως την είχε συλλάβει ο Jean Baudrillard στα «Ομοιώματα και προσομοίωση» (εκδόσεις Πλέθρον), έχει τη δική της δυναμική, συχνά υποκαθιστά και αντικαθιστά την πραγματικότητα και εκτιμάται εξίσου ή και περισσότερο από αυτήν. Με άλλα λόγια, η εικόνα του φεϊσμπουκικού προφίλ υπερτερεί συχνά του πραγματικού εαυτού, διαιωνίζεται ως scripta manent, εντυπώνει (στην οθόνη) το ανθρώπινο «είναι», ακόμα κι αν αυτό έχει αλλάξει ή πεθάνει. Η φήμη, λέει η Μ. Γιαγιάννου, νικά την πραγματικότητα.

Από την άλλη, οι σχέσεις που διαμεσολαβούνται μέσω των κοινωνικών δικτύων, ενώ φαίνεται ότι συσφίγγονται με συχνές επαφές, ενδείξεις ευαρέσκειας (likes) και συμ-πάθειας, συνήθως είναι ατροφικές, επειδή το μέσο υποκαθιστά τη διά ζώσης επικοινωνία και οι υποχρεώσεις (για γενέθλιες ή εορταστικές ευχές, για συλλυπητήρια, για προσέγγιση του έργου του χρήστη κ.ά.) διεκπεραιώνονται με γρήγορα clicks και ανώδυνες εξ αποστάσεως λέξεις.

sterewma o thanatos sto facebookΤο facebook μιλάει τη δική του γλώσσα που αφομοιώνει όλες τις άλλες. Κι η μικροδοκιμιογράφος αναμειγνύει εύστοχα τον επίσημο λόγο της συλλογιστικής σκέψης με τον καθημερινό, τα ελληνικά με τα αγγλικά και ειδικότερα την ιδιόλεκτο των social media, το στοχαστικό ύφος με το χιούμορ που σκάει μύτη απρόσμενα, δείγμα ότι όλα μέσα στην οθόνη, ακόμα και ο θάνατος, έχουν μια κωμικοτραγική διάσταση, μια τραγελαφική νότα. Γιατί; Μα γιατί οι συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί και εν πολλοίς ρουφούν μέσα τους τους χρήστες συναιρούν τη σοβαρότητα με τη σκανδαλιά σε ένα αξεδιάλυτο σύνολο.

Ανάλογα, ένας συγγραφέας χρησιμοποιεί τη γραφή για να κερδίσει την υστεροφημία. Γράφει για να αφήσει τον εαυτό του πάνω στο χαρτί, ακόμα κι όταν ο ίδιος αποδήμησει εις Κύριον· αντίστοιχα-αντίθετα, όταν ο χρήστης του Fb γράφει, ο αποδέκτης των αναρτήσεών του πιστεύει υποσυνείδητα ότι ο πρώτος είναι πάντα παρών, ζωντανός, διαθέσιμος, μάλλον λόγω της προφορικότητας των γραπτών posts.

Η Μ. Γιαγιάννου χρησιμοποιεί τη συντομία των αναρτήσεων των κοινωνικών δικτύων, για να γράψει ένα μεταφεϊσμπουκικό βιβλίο, συντομία που εντάσσει την προσπάθειά της στη χορεία των επιγραμμάτων τα οποία από την αρχαιότητα κατέχουν ισχυρή θέση στα γράμματά μας. Βεβαίως δεν γράφει επιτύμβια επιγράμματα, αλλά στοχαστικά, που συμμειγνύουν το δοκίμιο, το παράδειγμα, το σύνθημα, το χιούμορ κ.ά. για να συζητήσει το είναι και το φαίνεσθαι στο facebook, τον θάνατο του χρήστη αλλά και την «αθανασία» (;) της γραφής. Κατά βάση, δεν επικρίνει παρόλο που κρίνει, δεν μέμφεται παρόλο που σκώπτει, δεν περνάει λουδίτικα μηνύματα, παρόλο που αντιλαμβάνεται την προσομοίωση και τη σκηνοθεσία, συνειδητή ή υποσυνείδητη. Δυνατή έμπνευση και εξίσου δυνατή εκτέλεση.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Αντιπροσωπευτικό απόσπασμα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΝΟ5: Η ειρωνική συγκυρία των γενεθλίων. Όταν οι συντονιστές του Facebook δεν έχουν ενημερωθεί για τη νέα κατάσταση [τον θάνατο του χρήστη], το προφίλ του εκλιπόντος εξακολουθεί να λειτουργεί ωσάν ο άνθρωπος να ζούσε ακόμη. Στα γενέθλιά του επικρατεί ενθουσιασμός. Ευχές όπως «Πολύχρονος να είσαι», «Η ζωή να σου φέρει υγεία και ευτυχία», ένα απλό και τίμιο «Χρόνια πολλά» και άλλα τέτοια, συνοδεύονται από τις καλύτερες προθέσεις.

«Πού χάθηκες, αδελφέ; Ελπίζω να βρεθούμε σύντομα». Αδελφέ, be careful what you wish for.

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ