fais photo 1

Για τη συλλογή διηγημάτων «Εξουθένωση. Ντοκιμαντέρ ονείρων» του Μισέλ Φάις (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Χάρης Παπαδημητρακόπουλος

Της Ελένης Παπαργυρίου

Στο κέντρο της πεζογραφικής παραγωγής του Μισέλ Φάις την τελευταία δεκαετία βρίσκεται ο παραλογισμός της ύπαρξης σε μια ταραγμένη συνθήκη καπιταλιστικής μετανεωτερικότητας. Οι χαρακτήρες του αυτοσκοπούνται κλεισμένοι στον εαυτό τους, ωστόσο σε πολλές περιπτώσεις είναι η σύγκρουση με άλλα πρόσωπα, παρομοίως διχασμένα και αυτά, που αποκαλύπτει την υπαρξιακή τους κατάπτωση. Καίριο από αυτήν την άποψη υπήρξε το μυθιστόρημα Από το πουθενά (2015), καθώς και το θεατρικό κείμενο Παγκάκι του κανένα (2014).

Συνεχίζοντας και επεκτείνοντας αυτόν τον άξονα, το νέο βιβλίο του Φάις Η εξουθένωση εκμεταλλεύεται στο έπακρον τη διαλεκτική συνθήκη: πρόκειται μια συλλογή από μικροϊστορίες όπου συνομιλούν υποκείμενα σε βαθιά κρίση, συχνά ζευγάρια στα πρόθυρα του χωρισμού, αλλά και ζεύγη γονιών με παιδιά, φίλων, συντρόφων και συνεργατών, όπως και ζεύγη ζώων και φυτών. Οι αφηγήσεις φωτογραφίζουν τη στιγμή της σύγκρουσης λίγο πριν αυτή φτάσει στο οριακό της σημείο, λίγο πριν σπάσει το σκοινί. Ο Φάις ερευνά δύο όψεις του πόνου. Καταρχήν, τον πόνο ως προσπάθεια: τα υποκείμενα στις ιστορίες του αισθάνονται την ανάγκη να μιλήσουν για το σημείο όπου οι θηλειές του σκοινιού ξεφτίζουν, διαλύονται, πάνε να κοπούν. Οι χαρακτήρες διαπραγματεύονται, συζητούν εξαντλητικά το σημείο όπου οι σχέσεις δεν έχουν γυρισμό, αλληλοπροσάπτουν κατηγορίες και, τέλος, προσδιορίζουν το επίπονο παρόν τους σε σχέση με ένα ιδανικό – φαντασιακό τις περισσότερες φορές – παρελθόν. Η δεύτερη όψη του πόνου είναι η σωματική: οι λέξεις που εξφενδονίζονται σαν πέτρες, τα διαρκή χτυπήματα κάτω από τη μέση, η ρήξη και η πληγή της που ματώνει. Τα πρόσωπα, εξουθενωμένα από την διαρκή προσπάθεια, το χάος της διαλεκτικής στο ρινγκ της συνύπαρξης, τελικά εγκαταλείπουν.

Τα πρόσωπα, εξουθενωμένα από την διαρκή προσπάθεια, το χάος της διαλεκτικής στο ρινγκ της συνύπαρξης, τελικά εγκαταλείπουν.

Οι ιστορίες της Εξουθένωσης τοποθετούνται σε διάφορα μέρη της υφηλίου χωρίς ωστόσο να χρωματίζονται από ιδιαίτερα στοιχεία γεωγραφίας ή πολιτισμού. Οι κρίσεις είναι ίδιες, τα προβλήματα των σχέσεων κοινά, ο χώρος που απαιτούν οι άνθρωποι για να συνυπάρξουν με κάποιον άλλον άνθρωπο σταθερά ομοιογενής. Τα πρόσωπα των ιστοριών μοιάζουν να βιώνουν μια παρωδία κοσμοπολιτισμού, μια κινηματογραφική φάρσα χαμηλού μπάτζετ (στον κινηματογραφικό χρόνο μιας μεγάλου μήκους ταινίας πιθανότατατα αναφέρονται οι αριθμοί που δίνονται παρενθετικά σε κάθε μία ιστορία) με φτηνό σκηνικό όπου τα αντικείμενα λειτουργούν προσχηματικά σαν να είναι φτιαγμένα από χαρτόνι. Οι σκηνοθετικές οδηγίες που δίνονται στην αρχή κάθε διαλόγου είναι τα πρόσωπα, οι ηλικίες τους και τα ρούχα που φοράνε:

Κουάλα Λουμπούρ. Άντρας και γυναίκα κοιμούνται σε διπλό κρεβάτι με μαύρα σατέν σεντόνια. Η γυναίκα, γύρω στα τριάντα, φοράει ξανθιά περούκα, ο άντρας, γύρω στα πενήντα. Ανάμεσά τους φαλλός από καουτσούκ και δονητής. Ο άντρας ροχαλίζει δυνατά. Η γυναίκα κοιμάται με ωτοασπίδες και μάσκα ύπνου. Τα λένε καθ’ ύπνον. [6:01] (σ. 205)

Η αναγνώστρια καλείται να παρακολουθήσει την αφήγηση με όρους κινηματογραφικής θέασης. Ωστόσο, η φαντασίωση του ρεαλισμού υπονομεύεται από τη αφαίρεση και την παρωδία. Η αναγνώστρια μπαίνει κάθε φορά στην ιστορία προσπαθώντας να ψυχολογήσει τους χαρακτήρες, προσπαθώντας να τεκμηριώσει αυτό που μπορεί να ονομαστεί προσωπικότητα, τη συνέπεια και συνοχή της, όμως οι χαρακτήρες, αυτάρκεις μέσα στον παραλογισμό τους, αντιστέκονται, και τελικά διαλύονται στην ανυπαρξία τους σαν κούκλες από άχυρα. Ο ρεαλισμός, ως μια συνθήκη που επιτρέπει στην αναγνώστρια να εισχωρήσει στο λογοτεχνικό σύμπαν ξεχνώντας το εξωτερικό περίβλημα της ζωής, είναι μια πικρή φαντασίωση: ο κόσμος της μυθοπλασίας δεν υπάρχει, ή, τελικά, υπάρχει μόνο αυτός και μέσα σε αυτόν παλινωδούμε. Με τις παρωδιακές προθέσεις απέναντι στον ρεαλισμό του αφηγηματικού μέσου, τόσο του πεζογραφικού όσο και του κινηματογραφικού, ο Φάις μοιάζει να αναρωτιέται πώς προκύπτουν οι ιστορίες: από ποιες συνθήκες ζωής, από ποια αντικείμενα, από ποια περιστατικά σημαντικά ή ασήμαντα, για να καταλήξει: «Γιατί οι ιστορίες μας σκέφτονται πριν τις σκεφτούμε, μας αναζητούν πριν τις αναζητήσουμε, μας νοιάζονται πριν τις νοιαστούμε, γιατί οι ιστορίες που λέμε είμαστε εμείς, ακόμα και οι ιστορίες που δεν λέμε είμαστε εμείς» (σ. 191).

fais charis papadimitrakopoulos

Ο Μισέλ Φάις (Κομοτηνή, 1957) είναι υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην Εφημερίδα των Συντακτών και διδάσκει δημιουργική γραφή (Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, «Σχόλη» στις Εκδόσεις Πατάκη). Το 2000 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για τη συλλογή Απ’ το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες. Έχει γράψει πεζά και θεατρικά έργα, έχει συμμετάσχει σε φωτογραφικές και εικαστικές εκθέσεις, έχει συμμετάσχει στη συγγραφή σεναρίων κ.ά.

Μπορεί κανείς να διακρίνει δύο δυναμικούς και αλληλοσυγκρουόμενους άξονες στην αφήγηση: τη βία και το παιχνίδι. Τα πρόσωπα βιαιοπραγούν λεκτικά, σωματικά, σεξουαλικά. Επιτίθενται το ένα στο άλλο, απειλούν, αδιαφορούν για τον κίνδυνο που αφορά το σώμα και την ύπαρξη των άλλων, εφόσον είναι σε διαρκή αντιπαράθεση μαζί τους. Ωστόσο, ο δεύτερος δυναμικός άξονας της αφήγησης, του παιχνιδιού και της φάρσας, υπονομεύει την ένταση της βίας. Για παράδειγμα, στο διήγημα «Οι κούκλες» μια γυναίκα αναπαριστά τη σχέση με το σύντροφό της μέσα από ένα παιχνίδι με κούκλες. Το νοσηρό σχέδιο του ζευγαριού να σκοτώσει τα παιδιά του για να αναθερμάνει τη φθαρμένη του σχέση αποδεικνύεται παιχνίδι αναπαράστασης. Παίζοντας την ίδια και τον σύζυγό της με τις κούκλες η γυναίκα στήνει το σκηνικό της βίας και το ξεστήνει: η βίαιη πρόθεση εκμηδενίζεται στο πλαίσιο της παιγνιώδους πρόθεσης. Στον ίδιο άξονα εντάσσονται και οι ειρωνικές δομές της αφήγησης. Ένα ζευγάρι αρχιτεκτόνων βρίσκεται νεκρό μέσα στο σπίτι στο σπίτι που οι ίδιοι κατασκεύασαν, ενώ στο βάθος παίζει ένα βίντεο όπου –νεότεροι και γεμάτοι όνειρα– μιλάνε με πάθος για τον σχεδιασμό του. Η λεκτική ειρωνεία και ο σαρκασμός αφθονούν:

Και πήγες με μια άγνωστη;
Σου είπα πώς αισθανόμουν. Δεν σου είπα;
Τουλάχιστον ήταν εμβολιασμένη;
(σ. 169)

fais EXOFΤα βιβλία του Φάις από το 2015 και μετά συζητούν την κρίση του ύστερου καπιταλισμού με ό,τι αυτός συνεπάγεται: απομάκρυνση από τη φύση, περιβαλλοντική δυστοπία, παγκοσμιοποίηση και υποταγή. Η περσόνα του συγγραφέα, βαριά και καταθλιπτική, διακρίνεται στο προτελευταίο διήγημα του βιβλίου «Σκουφάκι από στάχτη», καθώς αναλογίζεται το αυξανόμενο βάρος των αποσκευών του χρόνου. Η εύθραυστή του υποκειμενικότητα ενώνεται με αυτήν των δισεκατομμυρίων φωνών ανθρώπων του πλανήτη σε παρόμοιες συνθήκες πόνου: στο τελικό διήγημα «Κόκκινο σκοτάδι» αναδύονται μέσα από μια τρομερή συμπαντική ηχώ φωνές από κάθε γωνία της υφηλίου που βρίσκονται σε παρόμοιες συνθήκη εξουθένωσης. Το κείμενο ζουμάρει ιλιγγιωδώς μέσα και έξω, σε οθόνες κοινωνικών δικτύων και ποικίλες συσκευές επαγρύπνησης, τονίζοντας την παγκοσμιότητα του πόνου.

Ανταγωνισμός, φαντασιακή συνθήκη, τυχαιότητα, ίλιγγος: όλες οι εκφάνσεις του παιχνιδιού που είχε διακρίνει ο φιλόσοφος Roger Caillois βρίσκουν τη θέση τους στο πιο αστείο και ταυτόχρονα πιο πικρό βιβλίο που μας έχει δώσει ο Φάις στη μακρόχρονη συγγραφική του πορεία. 

* Η Ελένη Παπαργυρίου είναι Διδάκτορας Παν/μίου Οξφόρδης. Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου.

politeia link more

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

Για το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου «Σα μαγεμένο το μυαλό μου – Ιστορίες και εικόνες, ταξίμια της λαϊκής ψυχής» (εκδ. Τόπος). Κεντρική εικόνα: Ο Βασίλης Αυλωνίτης από την ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» (1959) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Τσιφόρου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ