sputnik-exof250

Μεθυσμένοι δορυφόροι του έρωτα

Του Δημοσθένη Κερασίδη

Υπάρχουν κάποια βιβλία τα οποία θα μπορούσαν ίσως να χαρακτηριστούν ως εικόνες μιας μεσοχείμωνης άνοιξης, επειδή μας πηγαίνουν σε μια εποχή φωτεινή, ενόσω η γύρω πραγματικότητα δείχνει σαν να ερωτοτροπεί με την παρακμή και την αυτοκαταστροφή. Ένα τέτοιο βιβλίο, που διεκδικεί το ξέφωτο ως στάση προσωπική-πολιτική, είναι και Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα, γιατί μας ταξιδεύει σε μια δεκαετία μυθική, πυρετώδη, εφηβική, επηρμένη, οργισμένη, αθώα, με σημαία την αναζήτηση της πρωτογένειας των αισθήσεων, θεμελιακή και εκθεμελιωτική, ερωτική, επαναστατική, φωτισμένη αλλά και φαντασμένη, δημιουργική και τεμπέλικη συγχρόνως, όπως ήταν η δεκαετία του ’60. 

Παρ’ όλα αυτά, εμένα το νου μου τυραννάει, με την αλήθεια της, μια ρήση του Ντοστογιέφσκι, που είναι αμείλικτη και σβέλτη σαν μαχαιριά: «Δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να ζήσεις κάποιες ευτυχισμένες μέρες, ενώ είσαι σε περίοδο δυστυχίας». Κι αυτό γιατί, προσθέτω εγώ, μέσα από την αντίθεση με το φως το σκοτάδι εμφανίζει το πιο μακιαβελικό του πρόσωπο.

Όταν λοιπόν πρωτοδιάβασα τον τίτλο του βιβλίου «Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα», ομολογώ πως μέσα μου ξύπνησε ο φροϋδιστής. Κατά τον πατριάρχη της ψυχανάλυσης, στη συμβολική γλώσσα του ονείρου, τα υποκείμενα και τα αντικείμενα που ίπτανται παραπέμπουν στη σεξουαλική διέγερση-επιθυμία, ενώ σε άλλο σημείο της σκέψης του o Φρόυντ μάς επισημαίνει ότι οι διεγέρσεις είναι για την ψυχική οργάνωση ό,τι ο κόκκος της άμμου για το μαργαριτάρι. Άρα, με βάση τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε πως ο Καγγελάρης έχει ορίσει τις προθέσεις του εξαρχής, θα στοχεύσει «κέντρο»: 4ο Λύκειο Θηλέων…

Το βιβλίο ανοίγει με το κεντρικό πρόσωπο επί σκηνής, την Καλυψώ, μια τριανταπεντάχρονη απόφοιτη της Παντείου, που στο κέντημα της μυθοπλασίας αποτελεί το βασικό νήμα, γι’ αυτό κι αν το τραβήξεις, διαλύεται όλο το βιβλίο. Το Σεπτέμβριο του 2008, η Καλυψώ, κουρασμένη από τους κύκλους που κάνει στη ζωή της, παρότι μηχανόβια, και αδυνατώντας να σκίσει το πέπλο που τη χωρίζει από τον εαυτό της, μετακομίζει από την Καλλιθέα στο Παγκράτι. Στο νέο της σπίτι βρίσκει, από τον προηγούμενο ενοικιαστή, κάποια παιδικά ημερολόγια τα οποία παραπέμπουν στη δεκαετία του ’60, οπότε η Καλυψώ αποφασίζει να γράψει ένα μυθιστόρημα με υλικό αυτά τα ημερολόγια, δηλαδή να ζήσει τη ζωή κάποιων άλλων, να ενδυθεί την ταυτότητά τους.

Τα πρόσωπα αυτά, που στηρίζουν τον αφηγηματικό καμβά του συγγραφέα, είναι μια παρέα παιδιών που ζουν και οργώνουν την περιοχή του Παγκρατίου, το Καλλιμάρμαρο, το Μετς. Η πλατεία Βαρνάβα, η πλατεία Πλαστήρα, το Άλσος, η Εμπεδοκλέους, η Αρχιμήδους, η Φορμίωνος, η Υμηττού, η Μάρκου Μουσούρου, η Πρόκλου, η Πύρρωνος και πολλοί άλλοι δρόμοι είναι οι συντεταγμένες των ερώτων και των ονείρων τους, ωστόσο η αυλή των θαυμάτων, η εστία τους είναι ένα πεζούλι όπου εκεί σκοτώνουν την ώρα τους, παίζουν, μιλούν σχεδόν χωρίς λόγο, σαν να είναι πουλιά που τιτιβίζουν, ενώ συνάμα αφυπνίζονται και μεγαλώνουν μέσα στο φευγαλέο φως των στιγμών που τους διασχίζουν.

kagelaris-mikroΟ συγγραφέας αφηγείται τα παιδικά-εφηβικά χρόνια της αγορίστικης παρέας του μέσα από το πρίσμα τού πώς η Καλυψώ, η ηρωίδα του, αφηγείται τη ζωή αυτών των εφήβων, δηλαδή χρησιμοποιεί μια αφήγηση επάλληλη, οπότε συντελείται κατ’ ουσίαν μια διάθλαση, αποκαλύπτοντας έτσι την πεποίθησή του ότι στα μάτια του Άλλου επιζητούμε να αθωωθούμε και να εξευγενιστούμε. Επίσης, εκτός από την ενασχόλησή του με το μπάσκετ και την αναφορά που κάνει σε μυθικές μορφές, όπως, λόγου χάρη, του Μουρούζη, του Πολίτη, του Κορωναίου και του Κολοκυθά, εστιάζει στην ιερή αδράνεια και στην άσκοπη τελετουργικότητα της εφηβείας, στις βόλτες, στο χάσιμο του χρόνου, αλλά και στις επίμονες προσπάθειες αυτών των παιδιών να τον ξανακερδίσουν με τις ερωτικές αναζητήσεις και τις φαντασιώσεις τους.

Παρενθετικά: στο βιβλίο αυτό βλέπουμε για μια ακόμα φορά ότι στη φιλία ο άλλος μένει χαραγμένος μέσα σου κυρίως όταν μαζί του έχεις γευτεί την αίσθηση του να χάνεις το χρόνο. Ενώ στον έρωτα ο άλλος μένει ανεξίτηλος στη μνήμη σου όταν μαζί του έχεις κατορθώσει να κερδίζεις το χρόνο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δώδεκα κεφάλαια με τίτλους τους μήνες ενός έτους, όμως, παρότι η σειρά είναι ορθόδρομη, η αρίθμησή τους είναι αντίστροφη. Σημειωτέον: στο τελευταίο κεφάλαιο η αρίθμηση είναι «1». Αυτή η αντίστροφη μέτρηση προδίδει την πορεία προς το τέλος, το θάνατο, την αυτογνωσία του βιβλίου και του συγγραφέα ίσως, κι αυτό γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το οργασμικό σημείο της αυτοπραγμάτωσης-αυτοσυνειδησίας το κατακτά κανείς με την τελευταία του ανάσα.

Εκτός από το βασικό πρόσωπο, την Καλυψώ, και τον ερωτικό της σύντροφο, τον Ιάσονα, τα πρόσωπα που αποτελούν την παρέα του βιβλίου είναι ο Γιώργος, ο Μύρωνας, ο Αρκάδης, ο Κύρος, ο Στέφανος, ο Σκρουτζ, ο Φίλιος, ο Μπίλης και η Μαχαίρα, η Σιαπατά, η Βαρβάρα, η Στέλλα, η Φακίνδου, η Αρκαδινού κτλ.

Τα παιδιά αυτά έχουν ως ορμητήριο των περιπλανήσεών τους το πεζούλι, αλλά και τα σχολεία τους, το 7ο Αρρένων, το 4ο Θηλέων και το 17ο Λύκειο Αρρένων. Βρίσκονται στην αρχική φάση της εφηβείας όπου τον κύριο ρόλο παίζουν το ερωτικό, η ανάπτυξη της ατομικότητας, η ονειροπόληση, αλλά και διάφορες μικρές μυήσεις όπως, παραδείγματος χάρη, το πρώτο τσιγάρο ή η μετάβαση από το βερμούτ στο ουίσκι. Τα αγόρια και τα κορίτσια φαίνεται σαν να προσπαθούν να αγκαλιαστούν πάνω από την «άβυσσο» που τα χωρίζει και να αντισταθούν στην καταπίεση και στις απαγορεύσεις που τους επιβάλλονται καθημερινά. Όταν όμως έρχεται η Δικτατορία το ’67, μπαίνουν πια στη δεύτερη φάση της εφηβείας, σε αυτήν της πολιτικής αφύπνισης.

Ζώντας σε μια εργατική συνοικία όπως το Παγκράτι, όπου μέσα από τις οικογένειές τους βίωναν, τουλάχιστον τα περισσότερα, τη φτώχεια και την ανέχεια που χαρακτήριζαν τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, αρχίζουν να αποδρούν και να ονειρεύονται μέσα από τις ταινίες του γαλλικού νουάρ, τον Ντελόν, τον Μπελμοντό, τον Γκοντάρ και την Τζην Σήμπεργκ, ακούγοντας ιταλικά τραγούδια, του Σέρτζιο Εντρίγκο ή του Αλμπάνο, αλλά και τα μεγάλα γκρουπ του βρετανικού ροκ, τους Stones, τους Beatles, τους Kinks, τους Animals, τον Eric Clapton. Στην εποχή εκείνη, ας σημειωθεί, μαινόταν ο πόλεμος μεταξύ των οπαδών της ελληνικής και της ξένης μουσικής.

Η εποχή του ’60 χαρακτηρίζεται από την πλούσια φτώχεια της, σε όλα τα επίπεδα, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη δεκαετία∙ επίσης είναι έκδηλες η μεγάλη διάθεση επικοινωνίας, η δίψα για έκφραση αλλά και για ενημέρωση, ιδίως όσον αφορά τα μουσικά πράγματα – εξού και η πληθώρα, τότε, των ερασιτεχνικών ραδιοσταθμών στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις βέβαια.

Στο επίπεδο της γραφής ο συγγραφέας, παρότι αναπλάθει μια εποχή που απέχει μισόν αιώνα από τη δική μας, αναπαριστά με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο την αύρα εκείνης της δεκαετίας και στα διαλογικά μέρη, που σφύζουν από το λόγο των πιτσιρικάδων, αλλά και στη βασική αφηγηματική ροή. Η Καλυψώ αναφέρει κάποια στιγμή ότι «το παρόν είναι μια διάσταση-φάντασμα που ζει μόνο στο παρελθόν και στο μέλλον», ωστόσο θεωρώ ότι ο συγγραφέας, «προδίδοντας» στο εν λόγω σημείο την ηρωίδα του, κατορθώνει να ζωντανέψει το παρόν εκείνης της μυθικής εποχής μέσα στο «εδώ και τώρα», κερδίζοντας έτσι το στοίχημά του με το χρόνο.

Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς τρεις από τους νεαρούς πρωταγωνιστές του βιβλίου πρώτη φορά ξεφεύγουν από τα όρια της γειτονιάς τους και πηγαίνουν στο Λουτράκι για διακοπές, άφραγκοι μεν, αλλά με το φως της νιότης στην ψυχή και διψασμένοι για ερωτικές εμπειρίες. Μια πανέμορφη κοπέλα μαγνητίζει την εφηβική τους λίμπιντο, όμως τελικά αυτοί δεν θα καταφέρουν να της μιλήσουν και δεν θα γίνει τίποτα μεταξύ τους, γιατί έχουν παγιδευτεί σε μια οφθαλμολαγνική στάση αλλά και σε ατέλειωτες συζητήσεις για το πώς να την προσεγγίσουν. Βέβαια, αυτό το τίποτα, σαν απώλεια, είναι μια πρώτης τάξεως μαθητεία στον έρωτα.

Φαίνεται πως αυτή η διάψευση-απώλεια που βίωσαν, όπως και άλλες βέβαια, σηματοδοτεί τα όρια του χρόνου τους, αν και σε ένα άλλο επίπεδο όλα τα πρόσωπα αυτής της παρέας των χρόνων του ’60, εφόσον έχουν ενσωματωθεί σε αυτό το μυθιστόρημα, έχουν κερδίσει οιονεί την αθανασία.

Ας μου επιτραπεί μια παρέκβαση: όπως στα θεμέλια των σπιτιών, σε παλιότερες εποχές, θυσιαζόταν ένας κόκορας, έτσι και σε κάθε καλλιτεχνικό έργο υποφώσκει μια θυσία, μια απώλεια, η οποία λειτουργεί σαν αντίδοτο στο φόβο του θανάτου. «Mortui vivis docent», έλεγαν οι Λατίνοι. «Οι νεκροί διδάσκουν τους ζωντανούς».

Στο τελευταίο κεφάλαιο, όπου υπάρχει όντως κάθαρση, η Καλυψώ αποφασίζει να συνεχίσει την περιπέτεια της ζωής της, αφού ξεπέρασε την ψυχική της ακινησία μέσα από το ταξίδι που της πρόσφερε το εφηβικό πάθος και η τρέλα των νεαρών εκείνης της αλλοτινής εποχής, με αποτέλεσμα να επανακτήσει τη δύναμη και την αρχική της ορμή.

Ολοκληρώνοντας αυτή την παρουσίαση, πρέπει να τονίσω ότι το βιβλίο Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα έχει ενδιαφέρουσα δομή, αφηγηματικές αρετές και μια διακριτική πολιτική τοποθέτηση απέναντι στις ασφυκτικές κοινωνικές νόρμες που προβάλλονται σαν νορμάλ, ενώ παράλληλα μου έφερε στο νου –και με αυτό θα κλείσω– τους στίχους του Νίκου Καρούζου: «Εβγάτε όξω, ρε μανάρια, απ’ τις λέξεις,/εβγάτε όξω δίχως πουκάμισα,/στους μεγάλους αγώνες της ορατότητας».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ