«Αγία οικογένεια» του Αντώνη Ε. Χαριστού (κριτική)

Ο πάντοτε ειρωνικός και καυστικός λογοτέχνης Αντώνης Χαριστός καταθέτει ένα ακόμη ερεθιστικό μυθιστόρημα. Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο φέρνει στο φως σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα και αγγίζει θέματα ευαίσθητα όπως εκείνο της άμβλωσης, καθώς και της παιδεραστίας και της σεξουαλικής κακοποίησης στον χώρο της καθολικής εκκλησίας. Επιπροσθέτως, στο συγκεκριμένο πόνημα ο Χαριστός εντρυφά ενδελεχώς στην ψυχολογία εκείνου που βίωσε την κακοποίηση ως παιδί και την επαναλαμβάνει σε άλλους μετά την ενηλικίωσή του. Παράλληλα δεν διστάζει να περιγράψει με ωμό τρόπο σκηνές σεξουαλικής κακοποίησης, ενδεδυμένες όμως με τον μανδύα μιας δουλεμένης γλώσσας.

Κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου του είναι ο Alfred Johansson, διακεκριμένος παιδίατρος που ζει στη Σουηδία του 1970. Η χώρα ακροβατεί επικίνδυνα ανάμεσα στα ξεσπάσματα του φεμινιστικού κινήματος και στις συντηρητικές και φαλλοκρατικές δυνάμεις της Εκκλησίας, διχάζοντας τον λαό.

Στο συγκεκριμένο πόνημα ο Χαριστός εντρυφά ενδελεχώς στην ψυχολογία εκείνου που βίωσε την κακοποίηση ως παιδί και την επαναλαμβάνει σε άλλους μετά την ενηλικίωσή του.

O Alfred Johansson -αναφέρεται πάντοτε στο κείμενο με το ονοματεπώνυμο- είναι ένας βαθιά συντηρητικός άνθρωπος που έχει εμμονή με τα Θεία, καθώς προσπαθεί να βάλει σε τάξη τον διαταραγμένο ψυχισμό του. Αιτία για την, συχνότατα, αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά του είναι η σκληρή σεξουαλική κακοποίηση που δέχτηκε μικρός στα χέρια υψηλά ιστάμενων εκπροσώπων της Εκκλησίας. Ο Alfred Johansson προσπαθεί απεγνωσμένα να δημιουργήσει το πρότυπο της Αγίας Οικογένειας, η οποία εμφανίζει θεάρεστο έργο προς τα έξω, κρύβει όμως πολλές φορές αρκετά ένοχα και ανομολόγητα μυστικά.

Θα λάβει μέρος στην εκστρατεία του συντηρητικού χριστιανικού κόμματος της Σουηδίας για τον περιορισμό και τον έλεγχο των αμβλώσεων. Θα επισκεφθεί την Πολωνία και το στρατόπεδο του Άουσβιτς και θα προσπαθήσει να ανακαλύψει και να γνωρίσει εκ νέου τον εαυτό του. Κατά πόσον όμως είναι κάτι τέτοιο δυνατόν; Μπορεί να αποβάλει από μέσα του τα βίαια και εξουσιαστικά πρότυπα με τα οποία έχει γαλουχηθεί; Ποια είναι, εν τέλει, η ηθική που ο ίδιος πρεσβεύει; Θα μπορέσει να ξεπεράσει τα τραύματα που βασανίζουν μέρα και νύχτα την ψυχή του μέσω επώδυνων αναμνήσεων;

Το βιβλίο εστιάζει στον διαταραγμένο ψυχισμό του πρωταγωνιστή και περιέχει ωμές περιγραφές αρκετά βίαιων -και αποκρουστικών, πολλές φορές- σεξουαλικών σκηνών. Ο Χαριστός όμως ξέρει πολύ καλά τον λόγο για τον οποίο επιμένει σε αυτό. Είναι αυτονόητο πως δεν έχει την παραμικρή πρόθεση να κινηθεί στα χωράφια της πορνογραφίας. Αντίθετα, προβαίνει στις περιγραφές αυτές διότι ξέρει πολύ καλά πως μονάχα κατ' αυτόν τον τρόπο ο αναγνώστης θα μπορέσει να συμμεριστεί την απέχθεια που ο ίδιος νιώθει για όσους επιδίδονται σε τέτοιες αισχρότητες.

Σε αυτές τις σεξουαλικές σκηνές, που αποδίδονται ρεαλιστικότατα, δεν υπάρχει τίποτε το ελκυστικό, εξόν από την ίδια τη γλώσσα. Και αυτό είναι και το παράδοξο και συνάμα το γοητευτικό στοιχείο του βιβλίου: η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Χαριστός προκειμένου να περιγράψει όλα αυτά τα ακατανόμαστα είναι δεόντως γοητευτική. Ο ωμός αυτός ψυχολογικός ρεαλισμός χρησιμοποιεί πολλές φορές την εγκιβωτισμένη αφήγηση, την αλληγορία, την αναδρομή στο παρελθόν, τον μονόλογο αλλά και τον διάλογο προκειμένου να πετύχει τον στόχο του.

Παραπλεύρως, μέσα στον κεντρικό αφηγηματικό άξονα, θίγονται θέματα εξαιρετικά σημαντικά, όπως εκείνο των αμβλώσεων, το εμπόριο ορφανών, η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, τόσο στον χώρο της Καθολικής εκκλησίας όσο και στα ορφανοτροφεία και την οικογένεια, η αιμομιξία, η υποκριτική θεοσέβεια, η επέλαση του συντηρητισμού στη σύγχρονη εποχή, η θέση των γυναικών, η βία μέσα στην οικογένεια και η φαλλοκρατία, η αυταρχικότητα των κυβερνήσεων και το αίτημα για ελευθερία λόγου και πράξεων.

Εν κατακλείδι, η «Αγία Οικογένεια» είναι ένα απολαυστικότατο από λογοτεχνικής πλευράς και καυστικότατο ανάγνωσμα, που συνδυάζει ποικίλες αφηγηματικές τεχνικές με ωμές και σοκαριστικές περιγραφές.