griva eksoristes vasilisses

Για το μυθιστόρημα της Άννας Γρίβα «Εξόριστες βασίλισσες» (εκδ. Μελάνι).

Της Ευσταθίας Δήμου

Το πρόσφατο πεζογράφημα της Άννας Γρίβα, που εντάσσεται ειδολογικά στη μυθιστορηματική αφήγηση και, πιο συγκεκριμένα, στο επιστολικό μυθιστόρημα, φέρει τον αινιγματικό, ως προς τη σύζευξη και τη σύνδεση των δύο λέξεών του, τίτλο Εξόριστες βασίλισσες.

Η φράση αυτή, που η συγγραφέας επέλεξε για την πρώτη γνωριμία και επαφή του αναγνώστη με το βιβλίο της, προσανατολίζει ή καλύτερα υποψιάζει τον τελευταίο για την τοποθέτηση της δράσης του βιβλίου σε μια περασμένη εποχή, μια εποχή που το βασιλικό αξίωμα ήταν πραγματικότητα και κέντρο της πολιτικής ζωής, αλλά και για τη βαθύτερη φιλοσοφία και προσανατολισμό της δημιουργικής σκέψης της που είναι η έννοια και η πράξη της αποκαθήλωσης, όπως μπορεί να νοηθεί η ψύχραιμη, ρεαλιστική και απογυμνωτική ματιά ενός δημιουργού πάνω στα φαινόμενα, εν προκειμένω πάνω στη θέση της γυναίκας, και η διάθεσή του να φτάσει και να αποκαλύψει την αλήθεια, ακριβώς για να μπορέσει, μετά την αποκαθήλωση, να οραματιστεί και να πραγματώσει την εξύψωση και την καταξίωση.

Στην Κωνσταντινούπολη του 462 μ.Χ

Η ιστορία του βιβλίου τοποθετείται, πράγματι, στην Κωνσταντινούπολη του 462 μ.Χ., μέσα σε μια εποχή και έναν τόπο που φαινομενικά μοιάζει διαφορετικός και ξένος από τη σύγχρονη πραγματικότητα, στην ουσία όμως αποτελεί αντανάκλαση και αντικατοπτρισμό της στο μέτρο και στον βαθμό που η συγκρότηση των ανθρώπων ακολουθεί την ίδια δύσκολη, ανηφορική και γεμάτη ματαιώσεις πορεία προς την τελείωση ή καλύτερα την αρτίωση, ηθική, ερωτική, αλλά και κοινωνική -πολιτική. Η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου, στην οποία ανήκει η ημερολογιακή αφήγηση που αποτελεί το κυρίαρχο τμήμα της συνολικής αφήγησης, είναι η Αθηναία Αθηναΐδα, εθνική στο θρήσκευμα, η οποία μετονομάστηκε σε Ευδοκία και βαπτίστηκε χριστιανή πριν από τον γάμο της με τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο.

Hagia Eudokia
 

Γύρω από την κεντρική αυτή μορφή κινείται ένα σύνολο από άλλους ήρωες. Πρόκειται για τον Θεοδόσιο, σύζυγο και εκδικητή της Ευδοκίας, τον αδελφικό του φίλο Παυλίνο, εραστή της αυτοκράτειρας και μοναδική αγάπη της ζωής της, την κόρη της Ευδοξία η οποία, έπειτα από την αιχμαλωσία της στην Αφρική από τους βανδάλους επιστρέφει στη γενέτειρά της όπου και ανακαλύπτει το ημερολόγιο της μητέρας της, μια ιστορία και μια γραφή γεμάτη πάθος και έξαψη, μια αφήγηση που δεν αποτυπώνει μόνο τα γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος, εν προκειμένω μια γυναίκα, η Αυγούστα Ευδοκία, πάλεψε μέσα από αντιξοότητες για να κερδίσει την υπαρξιακή της ταυτότητα και τη θέση της μέσα στη συγχρονία και τη διαχρονία.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί, και με δεδομένη την προεξάρχουσα θέση των προσώπων, ότι πρόκειται για ένα μυθιστόρημα χαρακτήρων, μία αφήγηση επικεντρωμένη στην εσωτερική και εξωτερική εξέλιξη της κεντρικής ηρωίδας...

Κοντά στους ήρωες αυτούς ο αναγνώστης συναντά και γνωρίζει την ενδιαφέρουσα μορφή της Πουλχερίας, αδερφής του αυτοκράτορα, της υπηρέτριας Φαύστας, του φιλόδοξου και μοχθηρού ευνούχου Χρυσάφιου, της αθώας Πλακιδίας, δεύτερης κόρης της Ευδοξίας, αλλά και ένα σύνολο ανώνυμων ηρώων και ηρωίδων, τις ερημίτισσες και τους ερημίτες της Ανατολής, τις ζητιάνες, τις μάγισσες καθώς επίσης και ένα πλήθος άλλων μορφών που συγκροτούν έναν κόσμο ο οποίος πνίγεται στα πάθη και στην απέλπιδα προσπάθεια να σωθεί και να υψωθεί πάνω και πέρα από αυτά.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί, και με δεδομένη την προεξάρχουσα θέση των προσώπων, ότι πρόκειται για ένα μυθιστόρημα χαρακτήρων, μία αφήγηση επικεντρωμένη στην εσωτερική και εξωτερική εξέλιξη της κεντρικής ηρωίδας, αλλά και των ανθρώπων που την περιβάλλουν. Πράγματι, παρόλο που η δράση, η κίνηση του έργου ακολουθεί μια επιδέξια χαραγμένη γραμμή από μιαν αρχή σε ένα τέλος με τις απαραίτητες κορυφώσεις και γαληνεύσεις, με τις εξάρσεις και τις αναγκαίες, για την αποφόρτιση του αναγνώστη, περιγραφικές εκτροπές, φαίνεται πως η αφηγηματική πράξη είναι εστιασμένη στον τρόπο με τον οποίο η Ευδοκία πολιορκεί τον ίδιο της τον εαυτό, προκειμένου να κατορθώσει, μέσα από την πτώση, να φτάσει στην ανάταση.

griva

Η Άννα Γρίβα γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Σπούδασε Φιλολογία στην Αθήνα (ΕΚΠΑ) και Επιστήμες και Ιστορία της Λογοτεχνίας στη Ρώμη. Είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, με αντικείμενο την αναγεννησιακή ποίηση. Έχει εκδώσει πέντε ποιητικές συλλογές. Μεταφράζει ιταλική λογοτεχνία, με έμφαση στη γυναικεία αναγεννησιακή ποίηση. Ασχολείται ερευνητικά με την αρχαία γραμματεία και την πρόσληψή της στην Ιταλική Αναγέννηση. Διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και σε εργαστήρια εκδοτικών οίκων.

Η προσπάθεια αυτή είναι στενά συνυφασμένη με την ερωτική απελευθέρωση, με τον αυτοπροσδιορισμό της ηρωίδας και την αυτοδιάθεση του εσωτερικού της ψυχισμού και της σωματικής της ορμής και έλξης προς τον αγαπημένο της Παυλίνο. Στην πραγματικότητα, όμως, ο έρωτας είναι μια παράπλευρη λειτουργία και εκδήλωση, μια συμπληρωματική και όχι η κεντρική και κατευθυντήρια αρχή στη μάχη αυτή για τη συγκρότηση του αληθινού της προσώπου. Αυτό δεν πλάθεται ούτε από τον έρωτα, ούτε από τα γεγονότα, ούτε από τα πρόσωπα που στοιχειώνουν και ακολουθούν την πρωταγωνίστρια στις κινήσεις της. Πλάθεται από την ίδια την τέχνη της γραφής, από την ημερολογιακή της αφήγηση που την καταξιώνει και κατοχυρώνει την αυταξία και την αυθυπαρξία της, την απελευθέρωσή της από όλα τα δεσμά που επιχειρούν να την κρατήσουν φυλακισμένη σε μία θέση, σε ένα ρόλο, σε έναν εαυτό που δεν θα είναι ο εαυτός που εκείνη πόθησε και διεκδίκησε.

Ένας από τους ασφαλέστερους δρόμους για την εύρεση μιας διεξόδου και μιας αποσυμφορητικής λύσης είναι η ίδια η τέχνη η οποία δημιουργεί όλες τις προϋποθέσεις για να μπορέσει η γυναίκα, αλλά και κάθε άνθρωπος, να διαγράψει την τροχιά που επιθυμεί τόσο γύρω από τον εαυτό του, όσο και γύρω από τον κόσμο.

Γιατί, αν θελήσει κανείς να υπεισέλθει βαθύτερα στο νόημα και την ουσία του γυναικείου ζητήματος, ενός ζητήματος διαχρονικού και διατοπικού, θα διαπιστώσει ότι ένας από τους ασφαλέστερους δρόμους για την εύρεση μιας διεξόδου και μιας αποσυμφορητικής λύσης είναι η ίδια η τέχνη η οποία δημιουργεί όλες τις προϋποθέσεις για να μπορέσει η γυναίκα, αλλά και κάθε άνθρωπος, να διαγράψει την τροχιά που επιθυμεί τόσο γύρω από τον εαυτό του, όσο και γύρω από τον κόσμο.

melani griva eksoristes vasilissesΙδωμένο από αυτήν την άποψη, το μυθιστόρημα της Γρίβα, με την ευελιξία και την ελκυστικότητα της αφήγησης, επιτυγχάνει τη μέθεξη του αναγνώστη, όχι τόσο στο επίπεδο της δράσης, όσο στο επίπεδο της προσωπικής του περιπέτειας, της αναγνώρισης δηλαδή, και του καθρεφτισμού του στο πρόσωπο της ηρωίδας και στην ισχυρή της επιθυμία και θέληση να βγει από το φως στο σκοτάδι και μαζί της να παρασύρει και την ίδια τη ζωή, στο σύνολό της. Αυτό σηματοδοτεί ένα άνοιγμα της μυθιστορηματικής αφήγησης προς τον αποδέκτη της, μια οικείωση του τελευταίου στο εσωτερικό και εσωτερικό δράμα της πρωταγωνίστριας και μια ανοδική διαδρομή του προς την υψηλή θέση που μόνο η τέχνη μπορεί να προσφέρει στους θεράποντες και στους μυημένους σε αυτήν.

Η ημερολογιακού τύπου αφήγηση που επιλέγεται και προεξάρχει ως κυρίαρχος τρόπος χειρισμού της αφηγηματικής ύλης, ενισχύει την παραπάνω άποψη από τη στιγμή που προτείνει και προκρίνει τη λογοτεχνική δημιουργία ως δυνατότητα και κατάκτηση κάθε ανθρώπου που βρίσκεται έρμαιο των γεγονότων, των ανθρώπων, οικείων και ξένων, της εξουσίας, των στερεοτύπων, των ιδεών και των ιδεολογιών ή, πιο σωστά, των ιδεοληψιών και παλεύει να βρει την αναπνοή του για να αρθρώσει τα λόγια και τον λόγο του.


* Η ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΔΗΜΟΥ είναι φιλόλογος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο της, η συλλογή διηγημάτων «Κλέφτες + Αστυνόμοι» (εκδ. Γκοβόστη).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

«Άπνοια» του Νίκου Κουρμουλή (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Κουρμουλή «Άπνοια» (εκδ. Κείμενα). Κεντρική εικόνα: Ψηφιακή φωτογραφία © Γιάννης Γαλανάκης.

Του Νίκου Α. Μάντη

Μια διαδεδομένη «λαϊκή σοφία» θέλει τον χώρο της δημοσιογραφίας να μην μπλέκει εύκολα με εκείνον της...

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» της Ασημένιας Σαράφη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ασημένιας Σαράφη «Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος

Της Λεύκης Σαραντινού

«Ο Τσέχος παππούς μου, ή κατά κόσμον Νικόλαος Περιστέρης, δεν ήταν σε καμία περίπτωση Τσέχος, αλλά έτσι τον απο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ