karystiani250

Του Κώστα Κατσουλάρη

Το τελευταίο μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη, «Τα σακιά», είναι ένα ανάγνωσμα υποβλητικό, σκληρό, γοητευτικό όσο και, στιγμές στιγμές, δυσβάσταχτο. Οι δυο βασικοί του ήρωες, η 50χρονη πια Βιβή Χολέβα και ο τριαντάχρονος γιος της Λίνος, εκφράζουν διαφορετικές όψεις του «τέρατος», καθώς εκείνος αποδεικνύεται κατ’ εξακολούθηση βιαστής-δολοφόνος, ένας σύγχρονος «δράκος» του αθηναϊκού κέντρου. Η Καρυστιάνη, σε 350 πυκνές σελίδες, στήνει ένα σκηνικό υψηλής έντασης, μέσα στο οποίο τα πρόσωπά της συνθλίβονται διαδοχικά και αλλεπάλληλα, μέχρι την τελική –περιορισμένη, κατ’ ανάγκην– κάθαρσή τους. 

Το βιβλίο απαρτίζεται από πέντε κεφάλαια –«Το σύρνεφο», «Το ταχίνι», «Το φτυάρι», «Το κορδόνι», «Το ντουβάρι»–, με το πρώτο και το τελευταίο να εκτυλίσσονται στο αφηγηματικό παρόν, τον Μάιο του 2007, κατά τη διάρκεια πενθήμερης άδειας του Λίνου από τον Κορυδαλλό όπου εκτίει ισόβια κάθειρξη. Στα υπόλοιπα κεφάλαια εξιστορείται το παρελθόν, εστιάζοντας στα χρόνια πριν το 1997, οπόταν ο Λίνος, μες στη παραζάλη μιας άνοιξης, διέπραξε τα τρομερά του εγκλήματα. Σε όλα τα κεφάλαια, πλην ενός, στο «Το φτυάρι», η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη εστιασμένη μέσα από τη μητέρα, ενώ όταν η δραματική ένταση φορτίζεται και η ανάγκη ενός πιο εξομολογητικού ύφους γίνεται αδήριτη διολισθαίνει στον ελεύθερο πλάγιο λόγο. Παρόμοια τεχνική, με ακόμη περισσότερες εκτροπές προς την ελεύθερη ροή της διαταραγμένης συνείδησης του ήρωα, ακολουθείται στο τέταρτο κεφάλαιο, οπότε και γινόμαστε μάρτυρες της συναισθηματικής και ψυχικής κατάστασης του Λίνου, της διολίσθησής του στην τερατώδη πλευρά του εαυτού του.

Η Καρυστιάνη στήνει τον αφηγηματικό της καμβά με μαεστρία, ελέγχοντας με τη δέουσα προσοχή της ροή της πληροφορίας προς τον αναγνώστη, κι αφού πρώτα έχει στήσει καλά τον βασικό της χαρακτήρα, που δεν είναι άλλος από τη μάνα, τη Βιβή Χολέβα. Με διαδοχικές καταδύσεις στο παρελθόν της, από την παιδική της ηλικία σε χωριό της Πελοποννήσου μέχρι την θριαμβευτική της εισαγωγή στην Ιατρική, κι από εκεί στον πρόωρο γάμο της και τη γέννηση του γιου της, αναπλάθεται τόσο η ιδιαίτερη προσωπικότητα και ψυχοσύνθεση της Βιβής, που χαρακτηρίζεται από συναισθηματική ψυχρότητα και ροπή προς τη ματαίωση και το θάνατο, όσο και του ευρύτερου κοινωνικοπολιτικού περιβάλλοντος της Μεταπολίτευσης. Η υιοθέτηση του βλέμματος και της στάσης της ηρωίδας προσδίδει μια αντιηρωική και απομυθοποιητική προοπτική στα γεγονότα και την ατμόσφαιρα αυτής της περιόδου, το πνεύμα της οποίας ενσαρκώνεται σε μεγάλο βαθμό στο πρόσωπο της νονάς του Λίνου, της Ρόδως. Η τελευταία –στο όνομα της ερωτικής απελευθέρωσης– δεν διστάζει να «κακοποιήσει» τον βαφτισιμιό της, εντείνοντάς του την αποστροφή προς τις γυναίκες αλλά και προς τον αποτυχημένο σεξουαλικά εαυτό του.

Γύρω τους κινείται σαν σκιά ο Φώτης, ο πατέρας του Λίνου, μέχρι τον πρόωρο θάνατό του, οφειλόμενο εν πολλοίς στον αλκοολισμό του. Ο Φώτης είναι ένας ακόμη αδύναμος κρίκος της ιδιότυπης αυτής οικογένειας, ισοπεδωμένος από τις δικές του ελλείψεις και φαντάσματα –είναι ορφανός, παρατημένος από συγγενείς και φίλους– μα κυρίως από τον ψυχρό οδοστρωτήρα στον οποίο εξελίσσεται η γυναίκα του. Η σταδιακή εκμηδένιση του πατέρα, μα κυρίως η απουσία αισθημάτων της Βιβής απέναντί του –ο Λίνος της «χτυπάει» το γεγονός ότι δεν έχυσε ούτε δάκρυ στην κηδεία του– είναι το τελευταίο εξάρτημα της καταστροφικής μηχανής που παίρνει μπροστά αμέσως μετά το τέλος της εφηβείας. Όχι τυχαία, ο γιος υιοθετεί το φαντασιακό του πατέρα του για τον δικό του πατέρα –αριστερό με κακό τέλος–, εξού και το ρωσικό καπέλο γίνει μέρος της τελετουργίας της βίας και του θανάτου.

Ας το ξεκαθαρίσουμε: Η γραφή της Καρυστιάνη δεν ξεπέφτει ούτε στιγμή σε εργαλειακές εξηγήσεις της τρέλας ή του εγκλήματος. Ο νεοελληνικός αχταρμάς, ο εσμός των νεόπλουτων και των ξιπασμένων, είναι παρών στο βιβλίο, και σίγουρα η επιλογή να τοποθετηθεί χρονικά η πλοκή ανάμεσα στο 1997 και το 2007 –τη δεκαετία της νεοελληνικής φούσκας– δεν είναι αδιάφορη. Ωστόσο, ο Λίνος και οι πράξεις του δεν ανάγονται σε μία και μόνο παράμετρο –την κοινωνική–, ούτε αντίστοιχα η οικογενειακή παθογένεια της Βιβής και του δικού της παρελθόντος εξηγεί από μόνη της τη γέννηση του «τέρατος». Τόσο η Βιβή όσο και ο Λίνος, καθώς και οι άλλοι χαρακτήρες του βιβλίου, είναι άτομα μοναδικά, ιδιαίτερα, που φέρουν τη δική τους σφραγίδα: Η αποτυχία τους είναι, σε μεγάλο βαθμό, προσωπική υπόθεση, προσωπική τους ήττα, και έτσι την αισθάνονται. Από την άλλη, δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει τη γενικότερη εικόνα: Μιας κοινωνίας αχαλίνωτης, κυνικής, στην οποία η επιδεικτική εξωστρέφεια συνδυάζεται με έντονη ροπή προς την αποσιώπηση, το «κουκούλωμα». Ο Λίνος, τελικά, είναι προϊόν της Ιστορίας, όσο και της οικογένειάς του, όσο και της τύχης και της ατυχίας του. Στιγμές στιγμές είναι σαν να λέει: Έχω μέσα μου ένα κτήνος, γιατί κανείς σας δεν το συγκρατεί, γιατί κανείς σας δεν το εμποδίζει; Είναι ένα τραγικό πρόσωπο που δεν έχει καν την πολυτέλεια να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του. Ίσως εκεί, σε αυτό τον αγώνα, στην ανάληψη της ευθύνης, να βρίσκεται και ο δρόμος του προς τον εξανθρωπισμό και την εξιλέωση.

(Ας στοχαστούμε αυτό το σημείο σαν μια γενικότερη, άδηλη προτροπή της αφήγησης. Η προσωπική ανάληψη ευθύνης είναι ίσως αυτό που λείπει περισσότερο αυτή τη στιγμή στη χώρα μας, σε κάθε επίπεδο. Από αυτή την άποψη, ο Λίνος, εμφανίζεται πιο ώριμος, πιο ανθρώπινος από πολλούς συνανθρώπους μας, έστω κι αν τα εγκλήματά του είναι τόσο αποτρόπαια).

karystiani_sakiaΜετά το «Κοστούμι στο χώμα», στο οποίο και τότε είχε καταφέρει να συνθέσει εξαιρετικά παραστατικά και περίπλοκα πορτρέτα ανθρώπων που έχουν χάσει τον έλεγχο της ατομικότητάς τους, κι άρα την ευθύνη του εαυτού τους –στο περιβάλλον της κρητικής βεντέτας, ωστόσο, όχι στο άναρχο οικοσύστημα της Κυψέλης–, η Καρυστιάνη κατάφερε να αναμετρηθεί με ένα δύσκολο και γεμάτο παγίδες θέμα, δίνοντας ένα βιβλίο που στοχεύει κατ’ ευθείαν στο στομάχι. Η γλωσσική και εκφραστική επινοητικότητα της συγγραφέως είναι πραγματικά εντυπωσιακή – παράδειγμα θαυμάσιας επινόησης: οι επιθέσεις του «ρω» στη γλώσσα της Βιβής όταν ταράζεται. Μέσα σε έναν ποταμό λόγου υψηλής έντασης με δυσκολία θα συναντήσει κανείς δυο τρεις τετριμμένες εκφράσεις, μια χιλιοειπωμένη μεταφορά, μια κοινότοπη σκέψη, έναν ήδη πεπατημένο εκφραστικό δρόμο. Τόσο η απώλεια ελέγχου της ώριμης συντετριμμένης Βιβής, όσο και οι σκηνές ψυχικού καταποντισμού του Λίνου, αγγίζουν υψηλότατα επίπεδα ποιητικής, που από μόνα τους θα καθιέρωναν έναν συγγραφέα. Αν, τώρα, προσθέσει κανείς την καλοδουλεμένη δομή, την σωστή δοσολογία πληροφόρησης και απόκρυψης, την ακαταπόνητη διερεύνηση κάθε πτυχής της ιστορίας και των χαρακτήρων –δείτε για παράδειγμα πόσο δουλεμένες είναι οι σκηνές στους Δελφούς, εκεί που άλλοι συγγραφείς θα επέτρεπαν στον εαυτό τους να είναι πιο τσαπατσούληδες– σχηματίζεται ανάγλυφα το μέγεθος της επιτυχίας της Καρυστιάνη: Ένα βαθιά ανθρωπιστικό, μέσα στα ανθρώπινα συντρίμμια του, μυθοπλαστικό σύμπαν.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

Για τη συλλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα «Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» (εκδ. Σοκόλη).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα ...

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ