nomataios250

Της Χριστίνας Κυριακάτη

Ο έφηβος Θοδωρής, που πρωταγωνιστεί στον «Νοματαίο» του Βασίλη Κουνέλη, αφηγείται την εμπειρία του καθώς εισέρχεται στην ενηλικίωση και συνειδητοποιεί τη δομή της κοινωνίας που τον περιβάλλει. Προβληματισμοί και ξεσπάσματα από το Χαλάνδρι μέχρι την Αρκαδία, και ο πρώτος μεγάλος έρωτας που βρίσκει την ανταπόκριση στο Φεστιβάλ του Ρήγα στη Νέα Σμύρνη. 

Τα κεφάλαια περνάν από προσωπικές αναζητήσεις και ονειρικούς συνειρμούς στην υιοθέτηση του λόγου ιστοριών που αφηγούνται άλλοι. Όπως το φοβερό αυτό αντικείμενο που μεταφέρει το λόγο, το τηλέφωνο, που συνδέει όλη τη παραδοξότητα της χώρας και της φαμίλιας, έτσι συνδέονται και οι άνθρωποι με τα γεγονότα μέσα στη μικρή ιστορία του οίκου αλλά και στη μεγάλη ιστορία της χώρας. Η Ιστορία επεμβαίνει μέσα στο χώρο των αφηγήσεων αυτών που τη βίωσαν και μεταφέρεται σαν μήνυμα ενός δικτύου που πρέπει να ερμηνευθεί: «Να σ’ την πω να τη γράψουμε την ιστορία με την Κύπρο» του λέει ο «Μαλάμης», με το αφηγημένο αίμα να στιγματίζει το μυαλό του εφήβου αλλά και του αναγνώστη. 

Με αυθεντική εφηβική ματιά, λοιπόν, περιδιαβαίνει τη νέα πολιτικοκοινωνική ιστορία του έθνους, που δεν μας μάθανε στο σχολείο, μαζί με ό,τι μυθολογία απόμεινε στα στόματα των παλαιοτέρων γενεών. Το ’21, το ’12, το ’22, οι Μεγάλοι Πόλεμοι, Κατοχή, Εμφύλιος, Χούντα, Μεταπολίτευση και οι διακριτικές τραγικές ειρωνείες που δένουν τα σημεία αυτά. Το βιβλίο περισώζει λέξεις, ανθρώπους, συντροφιές, μουσικές και πλατείες, απ’ τον Κολοκοτρώνη και τ’ όνομα που κληρονόμησε ο πρωταγωνιστής, μέχρι τη γραφική γιαγιά, γεμάτη με την αρετή της απλότητας, τα τρυπημένα παπούτσια του αντάρτικου, τη Μπέλλου, τον Τσιτσάνη και τους τελευταίους μάγκες στο Σκοπευτήριο. 

Σαν ποτάμι που μεταφέρει πλήθος από αντικείμενα, περνάν μπροστά απ' τα μάτια μας εφημερίδες, προκηρύξεις, αφίσες, βιβλία, τραγούδια, ονόματα, ημερομηνίες και θέατρα σκιών... Μα και τα ποιήματα κάποιου Βασίλη Κουνέλη θα διαβάσει ο Θοδωρής - εισβολή αλά Paul Auster του συγγραφέα σαλτιμπάγκου, που μας βγάζει τη γλώσσα και χάνεται στη γωνία. Στους στίχους του φαίνεται να χάσκει μια σεφερική μελαγχολική προειδοποίηση για την αποξένωση και τελική ηττοπάθεια του ιδιωτικού οράματος. Δεν είναι τελικά μόνο το ιστορικό παρελθόν που επεμβαίνει, γιατί στο παρόν του εφήβου συγχρόνως διαμορφώνεται και παρουσιάζεται το μέλλον της χώρας. Ο ηρωικός ρομαντισμός που ντύνει την ιστορία κάθε περασμένης επανάστασης, και εξιτάρει κάθε έφηβο, έρχεται σε διακριτική αντίθεση με τη νέα εποχή που αρχίζει να ξεγυμνώνεται από τα ιδανικά.. Αυτά τα ιδανικά θα αρνηθεί να αφήσει ο πρωταγωνιστής. 

Με ευρηματικές παρομοιώσεις και ανεπιτήδευτη μουσικότητα το αισθαντικό μυαλό του εφήβου ξεπετιέται εντυπωσιασμένο πάνω από την επιφάνεια των πραγμάτων και τα γεγονότα γίνονται αιτία για μία ανοδική πορεία συνειρμών. Συνειρμών που φέρνουν και αυτά τα με τόση μαστοριά αποτυπωμένα φευγαλέα και σκοτεινά όνειρα της πένας του Κουνέλη, πνιγμένα στην ένταση της ερωτικής εποχής του ξυπνήματος. [Η ποιητικότητα και το υγρό στοιχείο της γραφής αναδεικνύουν το Οιδιπόδειο του εφήβου μέσα από λέξεις-εικόνες που γεννά η Μάνα στο μυαλό του παιδιού. Και ο πατέρας σαν εμπόδιο, συντηρητικός, με δημοκρατικά προσχήματα, και αυτός άλλη μία εξουσία, άλλος ένας περιορισμός. Οι άντρες φαντασιόπληκτοι μέσα στην αυταπάτη της υπερδύναμής τους και οι γυναίκες πανέτοιμες να υιοθετήσουν και να αποτυπώσουν την κάθε επιθυμία και συμπεριφορά του αρχηγού συζύγου.] 

Ο έφηβος - μία πεταλούδα σε γύψο, ολόκληρος ο ίδιος μια ανάγκη αναχώρησης από την ‘Ιθάκη’ (του καθενός), πέρα από την κανονικότητα που επιβάλει η τάξη. Μία έμφυτη ανάγκη που επιτάσσει να σπάσει ο γύψος, να ανοίξουν διάπλατα πολύχρωμα φτερά μπροστά στους κόσμους της εμπειρίας που προσφέρονται στο πλατό των αισθήσεων και του νου. ‘Εφηβεία’· λέξη-κλειδί για τους ενήλικες, έννοια ‘αρρώστια’- που δε μπορεί θα περάσει - παίρνοντας μαζί και την ανασφάλεια που προκαλεί στον οίκο. Ο έφηβος «αντριεύει και αντιρριέται και το δείχνει» μέσα από τη ζωτική του ενέργεια.

 Είναι όμως στο δεύτερο μισό του βιβλίου που ο χαρακτήρας κάνει βουτιά σε πιο σκοτεινά μονοπάτια, ανακαλύπτει και ψηλαφίζει την (παρά)ξενη φύση του ανθρώπου σε σχέση με το Φόβο και τη μικρότητα που προκαλεί, το στένεμα του χωροχρόνου που αυτός φέρνει. Η παρουσίαση του θείου στρατιωτικού Λέοντα, με τη θεία Σταυρακούλα πρόθυμη να εκτελέσει σχεδόν ηδονικά όλες τις εντολές του μέσα σε ένα νευρωτικό πλαίσιο αυστηρότητας, εισάγει στην ατμόσφαιρα της Χούντας και της αμφιλεγόμενης Μεταπολίτευσης. Ο πατέρας γιατί σιωπά άνετα μέσα στη “Βίλλα Τζένη”; Τα ουρλιαχτά άραγε έπαψαν με το γκρέμισμα των φυλακών Αβέρωφ; Τα κενά στα σχολικά βιβλία Ιστορίας επουλώθηκαν; 

[“Η αγέλη των μύθων δεν εύρισκε λειμώνες ελεύθερους και ερρικνώθει”, “Τα φορτία μας πυκνώνουν και αγριαίνονται, επειγόμεθα για μια ευρυχωρία”, αποφθέγματα του φιλολόγου Βασίλη Κουτσούγερα, επαναλαμβάνουν το μοτίβο του στενεμένου χώρου και του στενεμένου λόγου. Αναδύεται έτσι μια καθημερινότητα ξεγυμνωμένη πια από τον ρομαντισμό και τη μεταφορά του μύθου, πιο στυγνή, πιο βαρετή, πιο αγοραία... Οι ρυθμοί των παλμών επιταχύνονται μέσα στο νοητό κελί, καθώς τα ευρηματικά ασύνδετα σχήματα έντασης και οργής προκαλούν έντονη συναισθηματική αναστάτωση στον αναγνώστη θυμίζοντας αγώνα ανώμαλου δρόμου Αλέξανδρου Κοτζιά.] 

Ο Νοματαίος είναι ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης, όπου ο έφηβος μεγαλώνει απλώνοντας χέρι στη γνώση του καρπού ενός απαγορευμένου δέντρου, αποκτώντας και την επίγνωση ότι η αλήθεια και η δικαιοσύνη είναι έννοιες δύσκολες και ζόρικες. Επιπλέον αποκτά τη γνώση του μεγάλου ρόλου που παίζει ο χειριστής Φόβος. Το μεγάλο δέντρο στο χωριό, ο γίγαντας Φράξος, κόβεται στα δυο από το μανιασμένο αστροπελέκι, σηματοδοτώντας το τέλος της αθωότητας και τη ρήξη που θα πυροδοτήσει η φυλακή του σχολείου. Ένα Σχολείο παραφθορά δικαστηρίων, με τους διαδρόμους και τις πόρτες του Κάφκα. Κλειστοφοβικό θέατρο ο βροντερός μονόλογος της φωνής του δικαστή-καθηγητή. Το μονοπώλιο του λόγου και η εξουσία∙ ένας ρόλος, του οποίου τη μάσκα ο ήρωας θα ξεσκεπάσει κάνοντας την υπέρβαση και αποχωρώντας από τη σκηνή με τα δυστοπικά της τείχη.

Η πόρτα γέρνει ανοιχτή και διφορούμενη, ειρωνική, πικρή, απελευθερωτική, κι ο καθείς επιλέγει.

“Ποιον να πρωτοφοβηθεί άραγε ο κάθε νοματαίος;”

nomataiosΝοματαίος
Βασίλης Κουνέλης
Εκδ. Ωκεανίδα, 2010

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ