nomataios250

Της Χριστίνας Κυριακάτη

Ο έφηβος Θοδωρής, που πρωταγωνιστεί στον «Νοματαίο» του Βασίλη Κουνέλη, αφηγείται την εμπειρία του καθώς εισέρχεται στην ενηλικίωση και συνειδητοποιεί τη δομή της κοινωνίας που τον περιβάλλει. Προβληματισμοί και ξεσπάσματα από το Χαλάνδρι μέχρι την Αρκαδία, και ο πρώτος μεγάλος έρωτας που βρίσκει την ανταπόκριση στο Φεστιβάλ του Ρήγα στη Νέα Σμύρνη. 

Τα κεφάλαια περνάν από προσωπικές αναζητήσεις και ονειρικούς συνειρμούς στην υιοθέτηση του λόγου ιστοριών που αφηγούνται άλλοι. Όπως το φοβερό αυτό αντικείμενο που μεταφέρει το λόγο, το τηλέφωνο, που συνδέει όλη τη παραδοξότητα της χώρας και της φαμίλιας, έτσι συνδέονται και οι άνθρωποι με τα γεγονότα μέσα στη μικρή ιστορία του οίκου αλλά και στη μεγάλη ιστορία της χώρας. Η Ιστορία επεμβαίνει μέσα στο χώρο των αφηγήσεων αυτών που τη βίωσαν και μεταφέρεται σαν μήνυμα ενός δικτύου που πρέπει να ερμηνευθεί: «Να σ’ την πω να τη γράψουμε την ιστορία με την Κύπρο» του λέει ο «Μαλάμης», με το αφηγημένο αίμα να στιγματίζει το μυαλό του εφήβου αλλά και του αναγνώστη. 

Με αυθεντική εφηβική ματιά, λοιπόν, περιδιαβαίνει τη νέα πολιτικοκοινωνική ιστορία του έθνους, που δεν μας μάθανε στο σχολείο, μαζί με ό,τι μυθολογία απόμεινε στα στόματα των παλαιοτέρων γενεών. Το ’21, το ’12, το ’22, οι Μεγάλοι Πόλεμοι, Κατοχή, Εμφύλιος, Χούντα, Μεταπολίτευση και οι διακριτικές τραγικές ειρωνείες που δένουν τα σημεία αυτά. Το βιβλίο περισώζει λέξεις, ανθρώπους, συντροφιές, μουσικές και πλατείες, απ’ τον Κολοκοτρώνη και τ’ όνομα που κληρονόμησε ο πρωταγωνιστής, μέχρι τη γραφική γιαγιά, γεμάτη με την αρετή της απλότητας, τα τρυπημένα παπούτσια του αντάρτικου, τη Μπέλλου, τον Τσιτσάνη και τους τελευταίους μάγκες στο Σκοπευτήριο. 

Σαν ποτάμι που μεταφέρει πλήθος από αντικείμενα, περνάν μπροστά απ' τα μάτια μας εφημερίδες, προκηρύξεις, αφίσες, βιβλία, τραγούδια, ονόματα, ημερομηνίες και θέατρα σκιών... Μα και τα ποιήματα κάποιου Βασίλη Κουνέλη θα διαβάσει ο Θοδωρής - εισβολή αλά Paul Auster του συγγραφέα σαλτιμπάγκου, που μας βγάζει τη γλώσσα και χάνεται στη γωνία. Στους στίχους του φαίνεται να χάσκει μια σεφερική μελαγχολική προειδοποίηση για την αποξένωση και τελική ηττοπάθεια του ιδιωτικού οράματος. Δεν είναι τελικά μόνο το ιστορικό παρελθόν που επεμβαίνει, γιατί στο παρόν του εφήβου συγχρόνως διαμορφώνεται και παρουσιάζεται το μέλλον της χώρας. Ο ηρωικός ρομαντισμός που ντύνει την ιστορία κάθε περασμένης επανάστασης, και εξιτάρει κάθε έφηβο, έρχεται σε διακριτική αντίθεση με τη νέα εποχή που αρχίζει να ξεγυμνώνεται από τα ιδανικά.. Αυτά τα ιδανικά θα αρνηθεί να αφήσει ο πρωταγωνιστής. 

Με ευρηματικές παρομοιώσεις και ανεπιτήδευτη μουσικότητα το αισθαντικό μυαλό του εφήβου ξεπετιέται εντυπωσιασμένο πάνω από την επιφάνεια των πραγμάτων και τα γεγονότα γίνονται αιτία για μία ανοδική πορεία συνειρμών. Συνειρμών που φέρνουν και αυτά τα με τόση μαστοριά αποτυπωμένα φευγαλέα και σκοτεινά όνειρα της πένας του Κουνέλη, πνιγμένα στην ένταση της ερωτικής εποχής του ξυπνήματος. [Η ποιητικότητα και το υγρό στοιχείο της γραφής αναδεικνύουν το Οιδιπόδειο του εφήβου μέσα από λέξεις-εικόνες που γεννά η Μάνα στο μυαλό του παιδιού. Και ο πατέρας σαν εμπόδιο, συντηρητικός, με δημοκρατικά προσχήματα, και αυτός άλλη μία εξουσία, άλλος ένας περιορισμός. Οι άντρες φαντασιόπληκτοι μέσα στην αυταπάτη της υπερδύναμής τους και οι γυναίκες πανέτοιμες να υιοθετήσουν και να αποτυπώσουν την κάθε επιθυμία και συμπεριφορά του αρχηγού συζύγου.] 

Ο έφηβος - μία πεταλούδα σε γύψο, ολόκληρος ο ίδιος μια ανάγκη αναχώρησης από την ‘Ιθάκη’ (του καθενός), πέρα από την κανονικότητα που επιβάλει η τάξη. Μία έμφυτη ανάγκη που επιτάσσει να σπάσει ο γύψος, να ανοίξουν διάπλατα πολύχρωμα φτερά μπροστά στους κόσμους της εμπειρίας που προσφέρονται στο πλατό των αισθήσεων και του νου. ‘Εφηβεία’· λέξη-κλειδί για τους ενήλικες, έννοια ‘αρρώστια’- που δε μπορεί θα περάσει - παίρνοντας μαζί και την ανασφάλεια που προκαλεί στον οίκο. Ο έφηβος «αντριεύει και αντιρριέται και το δείχνει» μέσα από τη ζωτική του ενέργεια.

 Είναι όμως στο δεύτερο μισό του βιβλίου που ο χαρακτήρας κάνει βουτιά σε πιο σκοτεινά μονοπάτια, ανακαλύπτει και ψηλαφίζει την (παρά)ξενη φύση του ανθρώπου σε σχέση με το Φόβο και τη μικρότητα που προκαλεί, το στένεμα του χωροχρόνου που αυτός φέρνει. Η παρουσίαση του θείου στρατιωτικού Λέοντα, με τη θεία Σταυρακούλα πρόθυμη να εκτελέσει σχεδόν ηδονικά όλες τις εντολές του μέσα σε ένα νευρωτικό πλαίσιο αυστηρότητας, εισάγει στην ατμόσφαιρα της Χούντας και της αμφιλεγόμενης Μεταπολίτευσης. Ο πατέρας γιατί σιωπά άνετα μέσα στη “Βίλλα Τζένη”; Τα ουρλιαχτά άραγε έπαψαν με το γκρέμισμα των φυλακών Αβέρωφ; Τα κενά στα σχολικά βιβλία Ιστορίας επουλώθηκαν; 

[“Η αγέλη των μύθων δεν εύρισκε λειμώνες ελεύθερους και ερρικνώθει”, “Τα φορτία μας πυκνώνουν και αγριαίνονται, επειγόμεθα για μια ευρυχωρία”, αποφθέγματα του φιλολόγου Βασίλη Κουτσούγερα, επαναλαμβάνουν το μοτίβο του στενεμένου χώρου και του στενεμένου λόγου. Αναδύεται έτσι μια καθημερινότητα ξεγυμνωμένη πια από τον ρομαντισμό και τη μεταφορά του μύθου, πιο στυγνή, πιο βαρετή, πιο αγοραία... Οι ρυθμοί των παλμών επιταχύνονται μέσα στο νοητό κελί, καθώς τα ευρηματικά ασύνδετα σχήματα έντασης και οργής προκαλούν έντονη συναισθηματική αναστάτωση στον αναγνώστη θυμίζοντας αγώνα ανώμαλου δρόμου Αλέξανδρου Κοτζιά.] 

Ο Νοματαίος είναι ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης, όπου ο έφηβος μεγαλώνει απλώνοντας χέρι στη γνώση του καρπού ενός απαγορευμένου δέντρου, αποκτώντας και την επίγνωση ότι η αλήθεια και η δικαιοσύνη είναι έννοιες δύσκολες και ζόρικες. Επιπλέον αποκτά τη γνώση του μεγάλου ρόλου που παίζει ο χειριστής Φόβος. Το μεγάλο δέντρο στο χωριό, ο γίγαντας Φράξος, κόβεται στα δυο από το μανιασμένο αστροπελέκι, σηματοδοτώντας το τέλος της αθωότητας και τη ρήξη που θα πυροδοτήσει η φυλακή του σχολείου. Ένα Σχολείο παραφθορά δικαστηρίων, με τους διαδρόμους και τις πόρτες του Κάφκα. Κλειστοφοβικό θέατρο ο βροντερός μονόλογος της φωνής του δικαστή-καθηγητή. Το μονοπώλιο του λόγου και η εξουσία∙ ένας ρόλος, του οποίου τη μάσκα ο ήρωας θα ξεσκεπάσει κάνοντας την υπέρβαση και αποχωρώντας από τη σκηνή με τα δυστοπικά της τείχη.

Η πόρτα γέρνει ανοιχτή και διφορούμενη, ειρωνική, πικρή, απελευθερωτική, κι ο καθείς επιλέγει.

“Ποιον να πρωτοφοβηθεί άραγε ο κάθε νοματαίος;”

nomataiosΝοματαίος
Βασίλης Κουνέλης
Εκδ. Ωκεανίδα, 2010

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

«Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» του Τηλέμαχου Τσαρδάκα (κριτική) – ανατρέχοντας σε κοινές παραστάσεις του ελληνικού συλλογικού ασυνείδητου

Για τη συλλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα «Αυτός που έτρωγε όλο το γλυκό του» (εκδ. Σοκόλη).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H συλλογή διηγημάτων του Τηλέμαχου Τσαρδάκα ...

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

«Η μνήμη του πάγου» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου – Η βαλκανική ιστορία και γεωγραφία με νέο βλέμμα

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Η μνήμη του πάγου» (εκδ. Καστανιώτη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τώρα που ολοκληρώθηκε ευδοκίμως η τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, μπορούμε να θέσουμε γενικότερα...

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

«Τέλεση» του Φώτη Δούσου (κριτική) – Μεταξύ προσώπου και προσωπείου

Για το μυθιστόρημα του Φώτη Δούσου «Τέλεση» (εκδ. Νήσος).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το πρώτο βιβλίο του Φώτη Δούσου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ