Pierre Cécile Puvis de Chavannes

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη «Ίχνη στα Όνειρα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας «Το όνειρο» (1883) του Pierre-Cécile Puvis de Chavannes. 

Του Κωνσταντίνου Καραγιαννόπουλου

Ο εξωτερικός κόσμος υπάρχει όπως ο ηθοποιός
επί σκηνής∙ βρίσκεται εκεί, όντας ταυτόχρονα
κάτι άλλο.
Fernando Pessoa (μτφρ. Αλέξανδρος Βέλιος)

Ίσως ήταν το άνοιγμα της συνείδησής μου στην αφήγηση,
η απόλυτη συναίσθηση της σημασίας μου στο ελάχιστο αυτό
σημείο του τόπου και του χρόνου του Σύμπαντος που μου
αναλογούσε. Η σημασία των πραγμάτων αυξάνεται όσο
εννοείς την ασημαντότητά τους –και αυτές τις επτά ημέρες
αυτό ακριβώς εννόησα.
Γιώργος Παναγιωτίδης, Ίχνη στα όνειρα (σελ. 18)

Πρόκειται για έναν εσωτερικό μονόλογο ή για μια πολυπρισματική αφήγηση (multiperspective narration); Έχουμε έναν αφηγητή που εμμονικά αναστοχάζεται ή μιαν αφηγηματική μονάδα που ψάχνει –σαν ιός– έναν ξενιστή για να διεισδύσει και να αναπαραχθεί; Το κείμενο υπακούει στα γνωστά πρότυπα του μαγικού ρεαλισμού (ή ίσως της υπερμυθοπλασίας) ή φλερτάρει με νέα είδη;

Ο λόγος γίνεται για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη, Ίχνη στα Όνειρα, από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Πολλές φορές η κατηγοριοποίηση ενός λογοτεχνικού έργου είναι πραγματικός άθλος για τον κριτικό. Μιας και καλείται να επιλύσει περίπλοκα κειμενικά παζλς και να κινηθεί μέσα σε παράλληλους κόσμους αναζητώντας σήματα και ίχνη που θα καθοδηγήσουν την προσέγγισή του. Άλλοτε το επιτυγχάνει (έστω και μερικώς) κι άλλοτε χάνεται στους δαιδάλους της γενεαλογίας.

Θεωρώ πως το μυθιστόρημα του Παναγιωτίδη ανήκει στο [σχετικά καινούριο] είδος της κβαντικής μυθοπλασίας (quantum fiction) και η διαπίστωση αυτή δεν έχει να κάνει με την ικανοποίηση και μόνο μιας θεωρητικής ανάγκης. Αλλά είναι το βασικό κλειδί ερμηνείας ολόκληρου του βιβλίου.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, οδηγός, για μένα, στάθηκε η ρευστή κατάσταση των γεγονότων και η έντονη (και πολυεπίπεδη) απροσδιοριστία. Θεωρώ πως το μυθιστόρημα του Παναγιωτίδη ανήκει στο [σχετικά καινούριο] είδος της κβαντικής μυθοπλασίας (quantum fiction) και η διαπίστωση αυτή δεν έχει να κάνει με την ικανοποίηση και μόνο μιας θεωρητικής ανάγκης. Αλλά είναι το βασικό κλειδί ερμηνείας ολόκληρου του βιβλίου. Ήδη το όνομα του είδους απαιτεί από εμάς μια διαφορετική αντιμετώπιση της μυθοπλαστικής πραγματικότητας. Είναι σαν να μας προειδοποιεί πως τίποτε απ’ ό, τι θεωρείται αναμενόμενο δεν χωράει εκεί και πως ένα θολό πέπλο καλύπτει τους ήρωες και τα κίνητρά τους. Πως η γραμμικότητα του χρόνου καταρρέει και πως ένα δίκτυ(ο) πιθανοτήτων καταλαμβάνει ό, τι μέχρι πρότινος περιγράφονταν ως δομή.

Το κείμενο πλέον δεν αποτελεί αρχιτεκτόνημα. Αλλά ένα πεδίο μέσα στο οποίο συγκρούονται αντιτιθέμενες δυνάμεις. Το κλασικό επεισόδιο [ή το κεφάλαιο ή η σκηνή] μετατρέπεται σε ενδεχόμενο (ή νέφος ενδεχόμενων) και η οπτική γωνία σε μιαν εξίσωση με συντελεστές τα πρόσωπα και τους πρωταγωνιστές, τον αφηγητή (ή τους αφηγητές και τις σχέσεις μεταξύ τους) και τέλος τον αναγνώστη.

vakxikon ichni sta oneira panayiotidesΟυσιαστικά, ο συγγραφέας, χρησιμοποιώντας τα γνωστά υλικά της λογοτεχνίας του φανταστικού, δημιουργεί μια κβαντική συνθήκη. Πρώτα με τις αλληλοεπικαλυπτόμενες ιστορίες κι έπειτα με την ποιητικότητα της γλώσσας του. Τα σχήματα λόγου καλωσορίζουν μεν τον αναγνώστη στο καινούριο περιβάλλον του μυθιστορήματος, από την άλλη, όμως, η πολυσημία και το αμφιλεγόμενο μπερδεύουν και ζαλίζουν τις αισθήσεις. Ο αναγνώστης –σαν μαγεμένος– παραπατά και σκοντάφτει σε αναιρέσεις της τελευταίας στιγμής και ίπταται συνεχώς πάνω από ένα ψηφιδωτό τυχαιοτήτων που, για να δώσει ολοκληρωμένη τη μορφή του, χρειάζεται κι εκείνος να προσφέρει την προσωπική του (διά)θεση.

Κλείνοντας, θα ήταν λάθος να δούμε το μυθιστόρημα αυτό μόνο ως ένα παιχνίδι σχημάτων και τεχνικών. Πίσω απ’ όλα όσα αναφέρθηκαν, κρύβεται ένας σοβαρός φιλοσοφικός στοχασμός. Ο Γιώργος Παναγιωτίδης, μας προτρέπει να δούμε τις διάφορες πλευρές της εποχής μας και τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζεται η ατομική ταυτότητα. Η ιική αφηγηματική μονάδα που εισβάλει στην ιστορία ή στις διάφορες εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Η απουσία οποιασδήποτε βεβαιότητας. Η αγωνία για αυτοπροσδιορισμό. Οι χαοτικές καταστάσεις που αναπτύσσονται στις διαπροσωπικές σχέσεις. Η αδυναμία γνήσιας επικοινωνίας. Και τελικά, ο εαυτός ως σμήνος ετερόκλητων στοιχείων. Δεν αναπαριστούν τίποτε άλλο παρά αυτά που (ατελώς ίσως…) ορίζουμε ως «μετανεωτερικότητα» και «αποκεντρωμένο υποκείμενο».

Ο Κωνσταντίνος Καραγιαννόπουλος είναι δημοσιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας και ποιητής. Τελευταία του συλλογή, «Ακύρηχτος πόλεμος» (εκδ. Δρόμων).

politeia link more

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ