zoi-xarisameni250

Του Γιώργου Βέη

«Μια εξίσωση από κολοκύθια που βράζουν χωρίς κανέναν προορισμό είναι η ζωή. Αμέτε να μετρηθείτε, αχθοφόροι του ονόματός σας.»  Οδυσσέας Ελύτης, Εκ του πλησίον

Προηγήθηκε η συλλογή διηγημάτων Ο λοξίας, από τις εκδόσεις «Ίνδικτος», το 2008. Απέσπασε θετικά σχόλια της κριτικής. Και δικαίως. Πρόκειται για συγγραφέα (1972) ο οποίος τιμά την πρωτογενή αφηγηματική του ύλη, αξιοποιεί καταλλήλως το γλωσσικό του εργαλείο, το οποίο φαίνεται ότι περιποιείται πολλαχώς, ανασυντάσσοντας ευφυώς στοιχεία της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.

Η δε φαντασιακή προέκταση δεν δρα εις βάρος των υπολοίπων κειμενικών παραμέτρων. Η ισορροπημένη χρήση της μεταφοράς, τα ζείδωρα οξύμωρα σχήματα, οι καλοκάγαθες υπερβολές, η φίλια ειρωνεία, οι απαραίτητες διηγητικές ανατροπές, η ευστοχία της αναστοχαστική έκφανσης, η αφαιρετική –και όχι αφηρημένη– διατύπωση και η καλώς οργανωμένη, ούρια κατάληξη των δρώμενων, προδίδουν, μεταξύ άλλων, ασκημένο παρατηρητή των ανθρωπίνων, αλλά και έντιμο λόγιο. Τα αφομοιωμένα μαθήματα των ημεδαπών και αλλοδαπών Δασκάλων του είδους και βεβαίως οι πειστικοί χαρακτήρες τεκμηριώνουν επίσης τη μαθητεία του Σπύρου Γιανναρά σε χώρους προγενέστερων διακεκριμένων εμπεδώσεων. Οι δεκάξι εμφανώς καρφιτσωμένες στην αρχή ή περί τη μέση των διηγημάτων διδακτικές ρήσεις τρίτων, αλλά και τα άλλα διάσπαρτα, ενίοτε μισοκρυμμένα παραθέματα συναποτελούν καθόλα αρμονικές παρεκβάσεις επιφανών μελών του Χορού, ο οποίος παρακολουθεί νοερώς, αλλά πιστώς τα καθέκαστα. Βεβαίως, το ένα σκώμμα διαδέχεται το άλλο. Οι δε απώτεροι ή εγγύτεροι φιλολογικοί πρόγονοι, π. χ. το λεγόμενο Ευαγγέλιο του (γνωστικού) Ιούδα, οι αμλετικές καταθέσεις για τη σημασία της ζωής, οι εμβληματικές δολιχοδρομίες των φλωμπερικών «φωστήρων» Μπουβάρ και Πεκισέ, καθώς και «Η απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάρτον» του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, οι οποίοι υποστηρίζουν ενεργώς, αλλά διακριτικά τις θεματολογικές δοκούς του «Βίος και πολιτεία του Ανδρέα Τιτθόν» και του «Ο Δημητράκης», συμφιλιώνουν το παρελθόντα χρόνο της απρόοπτης ή της ρηξικέλευθης γραφής με τους νεωτερικούς τρόπους του παρόντος. Γι’ αυτό και το λεκτικό παιχνίδι καθίσταται συχνά πυκνά, για τον αρκούντως υποψιασμένο δέκτη, αν μη τι άλλο, συναρπαστικό.

Συγκρατώ επίσης εδώ και την πρόσφορη πολυσημία των κυριοτέρων δεικτών, τους οποίους εμπιστεύεται συνειδητά ο συγγραφέας. Καταρχήν ο τίτλος του βιβλίου, ο οποίος είναι και τίτλος του δεύτερου διηγήματος, μετέχει δύο τουλάχιστον ερμηνειών. Όπως διευκρινίζει ο Δ. Λουκάτος «χαριτωμένες, όσο και αστείες, είναι μερικές παρεξηγήσεις που έκανε ο λαός σε ορισμένες φράσεις. Δεν κατάλαβε σε πολλές την έννοιά τους, και ή τις παραμόρφωσε ή τις μεταχειρίστηκε με άλλη έννοια […] Ανάλογη παρεξήγηση έγινε και στη φράση «ζωή χαρισάμενη», που είναι παρμένη από το Χριστός Ανέστη. Ο λαός πρόσεξε το «ζωή» και τις δυο πρώτες συλλαβές τού «χαρισάμενος» και βιάστηκε να δώσει την εξήγηση: ζωή γεμάτη χαρά». (Ιδέτε «Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας κι η επίδρασή τους στην ελληνική παροιμιολογία», Πασχαλινά και της Άνοιξης). Ανάλογα ισχύουν για το σύνθετο «αρτοκλασία». Αλλά και για την άλλη διφορούμενη «αταξία» και μάλιστα τη μεγαλύτερη όλων, τη ματαιότητα δηλαδή της ίδιας της ζωής. Η πρώτη λέξη του τίτλου είναι ο ίδιος ο κειμενικός κόμπος του θαύματος και της πτώσης. Η σκιά του θανάσιμου αφορισμού του Καλντερόν, ότι δηλαδή το μόνον αμάρτημα του ανθρώπου είναι το γεγονός ότι γεννήθηκε, πλανάται στις περισσότερες από τις σελίδες των διηγημάτων. Ιδίως στο ξεκαρδιστικό, τραγικό ταυτοχρόνως «Ο Δημητράκης». Κατά τα άλλα, ο Σπύρος Γιανναράς αναλαμβάνει κι αυτός να συνεισφέρει σε μια διαλεκτική συνύπαρξη των αντιθέτων στο πεδίο των εφαρμοσμένων διηγηματικών εκδοχών. Αλλιώς το παράλογο θα τινάξει στον αέρα τόσο την ατομική, όσο και την κοινωνική ζωή. Έτσι, το αριστοτελικό πρόταγμα ισάζειν αεί ταναντία παράγει και το ευθύβολο ακροτελεύτιο «Γύρω από το τραπέζι».

Ο Παράδεισος, η τελευταία, άκρως φορτισμένη παντοιοτρόπως λέξη - κόσμημα της συλλογής, εγγυάται αν μη τι άλλο, απάνεμη έξοδο. Ή, να το διατυπώσω διαφορετικά, καταλλαγής τιμαλφή παραμυθία. Η δε εγγενής ροπή της εν ομονοία συνυπάρξεως των δήθεν εναντιωματικών σημαινομένων, η περιώνυμη σύγκλωση των ασυγκλώτων, εντοπίζεται και στο επίπεδο της συμπαράταξης των ετικετών ή όρων «θανατόδαρτη», «τράκο», «κακοφύσητο αγέρι» και «μπρατσαράδες», δίπλα στους τύπους, καταδηλώσεις και αποτυπώματα, εμφανή δάνεια και μη, όπως είναι φέρ’ ειπείν τα: «όλβιος», «ηδυπάρεργον», «αψοφητί», «καλλίπυγος», «καλλιπάρεια», «οψίκαρπος», «τυτθόν», «βδελύσσομαι», «κωποειδή», «κατακυλιόμενα κλάματα», «κακόδμητη πόλη», «αδυσχέραντα αποδελοιπόμενα χρόνια», «αλαφρόκαρδος βίος», «φρεναπάτης μικρός θεός», «χάριν παννυχίδος», «έμπλεος εικόνων» και «μελανόπτερες ερινύες».

Ο απαιτητικός αναγνώστης, οίκοθεν νοείται, ευφραίνεται. Κλείνει μάλιστα το μάτι στον συγγραφέα. Ο κατά τα φαινόμενα έμπλεος σκοπού κόσμος, μάλλον είναι ηχηρή ή κατά περίσταση υποτονική πομφόλυγξ, υπαινίσσεται. Χωρίς όμως να είναι απολύτως βέβαιος. Κι αυτή είναι η ανταμοιβή, θαρρώ, του οτρηρού Σπύρου Γιανναρά. Να παίρνει δηλαδή από το χέρι τον αναγνώστη του, καλοπροαίρετο και μη, και να του δείχνει, ως άλλος χαρισματικός, τουτέστιν άδολος σοφιστής, πώς να διαβάσουν μαζί, κουτσά στραβά, τα ιερογλυφικά του παλίμψηστου της (χαρισάμενης) ζωής, για να θυμηθούμε και τον μονήρη φιλέλληνα της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης, τον Αρθούρο Σοπενχάουερ. Αρκεί κανείς να διαβάσει δεύτερη φορά το εκτενέστερο κομμάτι, με την πληθώρα των υποδορίων αποφθεγμάτων, με τίτλο «Βίος και πολιτεία του Ανδρέα Τιτθόν», για να εννοήσει πλήρως.

zoi-xarisameniΖωή χαρισάμενη
Σπύρος Γιανναράς
Εκδόσεις Πόλις 2011

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλοχογιάννη (κριτική) - Oι ανεξερεύνητοι τόποι του μυαλού και του σώματος

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλοχογιάννη (κριτική) - Oι ανεξερεύνητοι τόποι του μυαλού και του σώματος

Για το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» (εκδ. Περικείμενο).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Υπάρχουν επικράτειες που εκτείνονται στα πέρα μέρη. Εκτάσεις που ούτε ο χάρτης μπορεί να αποτυπώσει τη μορφολο...

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ετυμολογίες» σε κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια, η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής για 4 ακόμη παραστάσεις (20, 21 –δύο παραστάσεις–, 22 Ιουλίου).

Γράφει ο ...

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ