zoi-xarisameni250

Του Γιώργου Βέη

«Μια εξίσωση από κολοκύθια που βράζουν χωρίς κανέναν προορισμό είναι η ζωή. Αμέτε να μετρηθείτε, αχθοφόροι του ονόματός σας.»  Οδυσσέας Ελύτης, Εκ του πλησίον

Προηγήθηκε η συλλογή διηγημάτων Ο λοξίας, από τις εκδόσεις «Ίνδικτος», το 2008. Απέσπασε θετικά σχόλια της κριτικής. Και δικαίως. Πρόκειται για συγγραφέα (1972) ο οποίος τιμά την πρωτογενή αφηγηματική του ύλη, αξιοποιεί καταλλήλως το γλωσσικό του εργαλείο, το οποίο φαίνεται ότι περιποιείται πολλαχώς, ανασυντάσσοντας ευφυώς στοιχεία της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.

Η δε φαντασιακή προέκταση δεν δρα εις βάρος των υπολοίπων κειμενικών παραμέτρων. Η ισορροπημένη χρήση της μεταφοράς, τα ζείδωρα οξύμωρα σχήματα, οι καλοκάγαθες υπερβολές, η φίλια ειρωνεία, οι απαραίτητες διηγητικές ανατροπές, η ευστοχία της αναστοχαστική έκφανσης, η αφαιρετική –και όχι αφηρημένη– διατύπωση και η καλώς οργανωμένη, ούρια κατάληξη των δρώμενων, προδίδουν, μεταξύ άλλων, ασκημένο παρατηρητή των ανθρωπίνων, αλλά και έντιμο λόγιο. Τα αφομοιωμένα μαθήματα των ημεδαπών και αλλοδαπών Δασκάλων του είδους και βεβαίως οι πειστικοί χαρακτήρες τεκμηριώνουν επίσης τη μαθητεία του Σπύρου Γιανναρά σε χώρους προγενέστερων διακεκριμένων εμπεδώσεων. Οι δεκάξι εμφανώς καρφιτσωμένες στην αρχή ή περί τη μέση των διηγημάτων διδακτικές ρήσεις τρίτων, αλλά και τα άλλα διάσπαρτα, ενίοτε μισοκρυμμένα παραθέματα συναποτελούν καθόλα αρμονικές παρεκβάσεις επιφανών μελών του Χορού, ο οποίος παρακολουθεί νοερώς, αλλά πιστώς τα καθέκαστα. Βεβαίως, το ένα σκώμμα διαδέχεται το άλλο. Οι δε απώτεροι ή εγγύτεροι φιλολογικοί πρόγονοι, π. χ. το λεγόμενο Ευαγγέλιο του (γνωστικού) Ιούδα, οι αμλετικές καταθέσεις για τη σημασία της ζωής, οι εμβληματικές δολιχοδρομίες των φλωμπερικών «φωστήρων» Μπουβάρ και Πεκισέ, καθώς και «Η απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάρτον» του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, οι οποίοι υποστηρίζουν ενεργώς, αλλά διακριτικά τις θεματολογικές δοκούς του «Βίος και πολιτεία του Ανδρέα Τιτθόν» και του «Ο Δημητράκης», συμφιλιώνουν το παρελθόντα χρόνο της απρόοπτης ή της ρηξικέλευθης γραφής με τους νεωτερικούς τρόπους του παρόντος. Γι’ αυτό και το λεκτικό παιχνίδι καθίσταται συχνά πυκνά, για τον αρκούντως υποψιασμένο δέκτη, αν μη τι άλλο, συναρπαστικό.

Συγκρατώ επίσης εδώ και την πρόσφορη πολυσημία των κυριοτέρων δεικτών, τους οποίους εμπιστεύεται συνειδητά ο συγγραφέας. Καταρχήν ο τίτλος του βιβλίου, ο οποίος είναι και τίτλος του δεύτερου διηγήματος, μετέχει δύο τουλάχιστον ερμηνειών. Όπως διευκρινίζει ο Δ. Λουκάτος «χαριτωμένες, όσο και αστείες, είναι μερικές παρεξηγήσεις που έκανε ο λαός σε ορισμένες φράσεις. Δεν κατάλαβε σε πολλές την έννοιά τους, και ή τις παραμόρφωσε ή τις μεταχειρίστηκε με άλλη έννοια […] Ανάλογη παρεξήγηση έγινε και στη φράση «ζωή χαρισάμενη», που είναι παρμένη από το Χριστός Ανέστη. Ο λαός πρόσεξε το «ζωή» και τις δυο πρώτες συλλαβές τού «χαρισάμενος» και βιάστηκε να δώσει την εξήγηση: ζωή γεμάτη χαρά». (Ιδέτε «Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας κι η επίδρασή τους στην ελληνική παροιμιολογία», Πασχαλινά και της Άνοιξης). Ανάλογα ισχύουν για το σύνθετο «αρτοκλασία». Αλλά και για την άλλη διφορούμενη «αταξία» και μάλιστα τη μεγαλύτερη όλων, τη ματαιότητα δηλαδή της ίδιας της ζωής. Η πρώτη λέξη του τίτλου είναι ο ίδιος ο κειμενικός κόμπος του θαύματος και της πτώσης. Η σκιά του θανάσιμου αφορισμού του Καλντερόν, ότι δηλαδή το μόνον αμάρτημα του ανθρώπου είναι το γεγονός ότι γεννήθηκε, πλανάται στις περισσότερες από τις σελίδες των διηγημάτων. Ιδίως στο ξεκαρδιστικό, τραγικό ταυτοχρόνως «Ο Δημητράκης». Κατά τα άλλα, ο Σπύρος Γιανναράς αναλαμβάνει κι αυτός να συνεισφέρει σε μια διαλεκτική συνύπαρξη των αντιθέτων στο πεδίο των εφαρμοσμένων διηγηματικών εκδοχών. Αλλιώς το παράλογο θα τινάξει στον αέρα τόσο την ατομική, όσο και την κοινωνική ζωή. Έτσι, το αριστοτελικό πρόταγμα ισάζειν αεί ταναντία παράγει και το ευθύβολο ακροτελεύτιο «Γύρω από το τραπέζι».

Ο Παράδεισος, η τελευταία, άκρως φορτισμένη παντοιοτρόπως λέξη - κόσμημα της συλλογής, εγγυάται αν μη τι άλλο, απάνεμη έξοδο. Ή, να το διατυπώσω διαφορετικά, καταλλαγής τιμαλφή παραμυθία. Η δε εγγενής ροπή της εν ομονοία συνυπάρξεως των δήθεν εναντιωματικών σημαινομένων, η περιώνυμη σύγκλωση των ασυγκλώτων, εντοπίζεται και στο επίπεδο της συμπαράταξης των ετικετών ή όρων «θανατόδαρτη», «τράκο», «κακοφύσητο αγέρι» και «μπρατσαράδες», δίπλα στους τύπους, καταδηλώσεις και αποτυπώματα, εμφανή δάνεια και μη, όπως είναι φέρ’ ειπείν τα: «όλβιος», «ηδυπάρεργον», «αψοφητί», «καλλίπυγος», «καλλιπάρεια», «οψίκαρπος», «τυτθόν», «βδελύσσομαι», «κωποειδή», «κατακυλιόμενα κλάματα», «κακόδμητη πόλη», «αδυσχέραντα αποδελοιπόμενα χρόνια», «αλαφρόκαρδος βίος», «φρεναπάτης μικρός θεός», «χάριν παννυχίδος», «έμπλεος εικόνων» και «μελανόπτερες ερινύες».

Ο απαιτητικός αναγνώστης, οίκοθεν νοείται, ευφραίνεται. Κλείνει μάλιστα το μάτι στον συγγραφέα. Ο κατά τα φαινόμενα έμπλεος σκοπού κόσμος, μάλλον είναι ηχηρή ή κατά περίσταση υποτονική πομφόλυγξ, υπαινίσσεται. Χωρίς όμως να είναι απολύτως βέβαιος. Κι αυτή είναι η ανταμοιβή, θαρρώ, του οτρηρού Σπύρου Γιανναρά. Να παίρνει δηλαδή από το χέρι τον αναγνώστη του, καλοπροαίρετο και μη, και να του δείχνει, ως άλλος χαρισματικός, τουτέστιν άδολος σοφιστής, πώς να διαβάσουν μαζί, κουτσά στραβά, τα ιερογλυφικά του παλίμψηστου της (χαρισάμενης) ζωής, για να θυμηθούμε και τον μονήρη φιλέλληνα της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης, τον Αρθούρο Σοπενχάουερ. Αρκεί κανείς να διαβάσει δεύτερη φορά το εκτενέστερο κομμάτι, με την πληθώρα των υποδορίων αποφθεγμάτων, με τίτλο «Βίος και πολιτεία του Ανδρέα Τιτθόν», για να εννοήσει πλήρως.

zoi-xarisameniΖωή χαρισάμενη
Σπύρος Γιανναράς
Εκδόσεις Πόλις 2011

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων» (εκδ. Πατάκη). 

Του Νίκου Ξένιου

Στη συλλογή διηγημάτων Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης επανέ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...
Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Δημήτρης Παπαδημητρίου, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η προσήλωση» (εκδ. Κρ...

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar βιβλίων των εκδόσεων Κριτική με έκπτωση 50% και μόνο μέχρι τις 25 Ιουνίου 2021.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 14 έως και τις 25 Ιουνίου 2021 οι εκδόσεις Κριτική προσφέρουν στους α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ