dieleusi skamp kentriki

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα © Nafsika G./Unsplash

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Στο “Jumbo”» ο αφηγητής παρακολουθεί έναν εβδομηντάχρονο υπερήλικα να σεριανίζει στο πολυκατάστημα παιχνιδιών και να σωρεύει στο καρότσι του παιχνίδια και άλλα μικροαντικείμενα, που πιθανόν είχε στερηθεί όταν ήταν παιδί. Τα ψώνια τα πληρώνει ο αφηγητής που είχε ανάλογα απωθημένα από την παιδική του ηλικία. Βεβαίως, αποκαλύπτεται ότι τον ατημέλητο άνου γέρο τον αναζητούν στο Amber alert κι έτσι, όταν έρχεται η αστυνομία να τον πάρει, η σακούλα μένει στον αφηγητή, που χαίρεται με την από σπόντα ικανοποίηση των δικών του ανεκπλήρωτων παιδικών ονείρων.

Το διήγημα αυτό είναι ένα από τα ενδεικτικά κείμενα, που δείχνουν το πώς χτίζει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης τις μαγικές κατασκευές του. Το δάπεδο των αφηγήσεών του στηρίζεται γερά σε ρεαλιστικά θεμέλια, και μάλιστα συχνά εξωθείται στο όριο των περιγραφών με άπειρες λεπτομέρειες, όρους, ειδικά ονόματα κ.λπ. τα οποία δίνουν την απόλυτη πραγματολογική βάση. Όμως πάνω σ’ αυτό το πάτωμα συναντά κανείς πολυάριθμα έπιπλα, κάδρα, φωτιστικά, βιβλιοστάτες κ.λπ. που ζουν τη δική τους παράλληλη πραγματικότητα, στο όριο ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, τόσο πραγματική όσο και φανταστική, τόσο ανοίκεια όσο και γνώριμη. Κι εκεί που η λογοτεχνία αποκτά υπόσταση είναι στη σύντηξη του ρεαλιστικού με το παράδοξο.

Γι’ αυτό, όποιος έχει διαβάσει μερικές από τις προηγούμενες καλές συλλογές του Γιώργου Σκαμπαρδώνη θα βρει ίσως το τωρινό βιβλίο αναμενόμενο, συμβατικό, σε μια αέναη σκαμπαρδώνεια επανάληψη.

Τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά που συναντάμε και σ’ αυτήν τη συλλογή τα έχουμε ξαναδεί και στις προηγούμενες δέκα, από το 1989, όταν ο συγγραφέας ξεκίνησε την πεζογραφική του πορεία, μέχρι σήμερα: η Βόρεια Ελλάδα, η Θεσσαλονίκη και το Άγιο Όρος, οι παράδοξοι τύποι του, τα συμπαθητικά ζώα, οι μηχανές, οι ποικίλες αντιθέσεις που δημιουργούν οξύμωρα σχήματα και άλλα ανάλογα. Γι’ αυτό, όποιος έχει διαβάσει μερικές από τις προηγούμενες καλές συλλογές του Γιώργου Σκαμπαρδώνη θα βρει ίσως το τωρινό βιβλίο αναμενόμενο, συμβατικό, σε μια αέναη σκαμπαρδώνεια επανάληψη.

Ενδεχομένως, λοιπόν, αυτό που αξίζει να κρατήσουμε περαιτέρω, το οποίο πάντα υπήρχε αλλά τώρα επιτείνεται, είναι η νοσταλγία για ένα παρελθόν που χάνεται, αφήνει ίχνη και προκαλεί ευχάριστες ή λυπητερές αναμνήσεις, αναπολήσεις ή αναδρομικές αναβιώσεις. Δέκα τουλάχιστον διηγήματα παραπέμπουν σε αναμνήσεις που ζωντανεύουν άλλους καιρούς: από την παλιά μηχανή με καλάθι έως τη λάμπα από το Πέραν κι από τις καντήλες των παιδιών που έλεγαν τα κάλαντα μέχρι το ζαχαροπλαστείο του 1917. Στα περισσότερα κείμενα, η νοσταλγία υποδεικνύει μια αναλλοτρίωτη ζωή, ενώ –σε πολλά από αυτά– τα απωθημένα των φτωχών παιδικών ή νεανικών χρόνων, που τα στιγμάτιζε η στέρηση και η ανικανοποίητη επιθυμία, πραγματοποιούνται στο παρόν ή στο φαντασιακό των πρωταγωνιστών.

Στα περισσότερα κείμενα, η νοσταλγία υποδεικνύει μια αναλλοτρίωτη ζωή, ενώ –σε πολλά από αυτά– τα απωθημένα των φτωχών παιδικών ή νεανικών χρόνων, που τα στιγμάτιζε η στέρηση και η ανικανοποίητη επιθυμία, πραγματοποιούνται στο παρόν ή στο φαντασιακό των πρωταγωνιστών.

Ξεχωρίζω τρία ακόμα διηγήματα: Στο «Ξαναμοντάροντας τα φτερά» ο αφηγητής αγοράζει μια παλιά μηχανή με καλάθι από τον κυρ-Αιμίλιο, ο οποίος μόλις τη βλέπει φτιαγμένη ξανανιώνει, βγάζει φτερά, ψάχνει πάλι έστω και στο μυαλό του κορίτσια και ξανακούει, μολονότι ήταν ημίκουφος, με κίνδυνο να ακούει και όσα λέει η μέγαιρα γυναίκα του. Στον «Διάδρομο» ο πάτερ Ιωάννης, που ασκητεύει στο Άγιο Όρος, επειδή σκανδαλίζεται από τη μαγεία της φύσης, έχει πάρει έναν διάδρομο γυμναστικής και τρέχει μέσα στο κελί του, μακριά από την ομορφιά του τοπίου, ανεβαίνοντας τον δικό του Γολγοθά, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Και στην «Καντήλα στο χώμα» γίνεται λόγος για τις καντήλες των παιδιών που λένε τα κάλαντα, οι οποίες όχι μόνο βοηθούν στο καλαντάρισμα αλλά συνδέουν και τους έλληνες μετανάστες που επιστρέφουν στο χωριό με τις αναμνήσεις τους.

Νομίζω για μια ακόμα φορά ότι το βασικό γνώρισμα του θεσσαλονικιού διηγηματογράφου, ανάμεσα σε άλλα, είναι οι ετερότροπες γραμμές που τέμνονται σε συγκινητικά σταυροδρόμια, γραμμές που φαίνονται ασύμβατες και ασύμπτωτες, αλλά εντέλει συγκινησιακά ή νοητικά διασταυρώνονται.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


skabardonis exΠροσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ
ΠΑΤΑΚΗΣ 2021
Σελ. 232, τιμή εκδότη €13,30

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗ 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πετάει, μου λέει, πετάει η μηχανή. Σκέτη μελωδία. Τι να τις κάνεις, ρε συ, τις γυναίκες. Εγώ τώρα ένιωσα έτσι που είχα να νιώσω από τριάντα χρονών. Χάθηκα, δεν ήξερα πού πήγαινα. Πετάει η μοτοσικλέτα. Τέτοιο φευγάτισμα… Πετούσα κι εγώ –ξεμοντάρισα τα φτερά. Ξαναβρήκα την αναπνοή μου. Σαν να ήμουν σε μια άλλη πόλη, άγνωστη. Σε απίθανα τοπία. Χαλάλι, ρε συ. Χαλάλι. Πώς να το εξηγήσεις; Μπορείς; Δύσκολα. Δεν εξηγιέται. Αφού, να σκεφτείς, ύστερα από ένα τέταρτο οδήγημα, ξεβούλωσαν τ’ αυτιά μου. Κι άρχισα πάλι ν’ ακούω κανονικά. Ακούω τα πάντα πάλι. Βλέπω τα πάντα. Σαν τον λύκο».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ