gkika1

Του Μάκη Πανώριου

Στο εξωτερικό κέλυφος αυτού του τελευταίου μυθιστορήματος της Ελένης Γκίκα, «διαβάζεται» μία ακόμη ιστορία ερωτικού πάθους. Της αιώνιας Γυναίκας, που εδώ ενέχει τη θέση συμβόλου, με τον αιώνιο Άντρα, σύμβολο και αυτός του «Άλλου Μισού», σύμφωνα με την πλατωνική φιλοσοφία. 

Η Συνάντησή τους, ωστόσο, δεν είναι καθόλου εύκολη. Μέχρι να βιώσουν την Ταύτιση θα πρέπει να υπερβούν αφ’ ενός τον περιστασιακό εαυτό τους, αφ’ ετέρου τα στεγανά μιας αφόρητης καθημερινότητας. Και γι’ αυτό, ξαφνικά μέσα στο σκοτάδι της θλιβερής ζωής τους, η κραυγή τους, που ηχεί οπωσδήποτε ως ο λυγμός του πάσχοντος ανθρώπου, αποκτά μια τραγική απόχρωση. Συναισθάνονται την ερημιά τους, έχουν απόλυτη επίγνωση της επικείμενης αναχώρησής του προς το Έρεβος, γεγονός που θα τους κάνει να συνειδητοποιήσουν τη φρίκη του ολοκληρωτικού χωρισμού, και γι’ αυτό προσπαθούν να παραμείνουν με κάθε τρόπο σ’ αυτό το μαγικό τοπίο που είναι η Γη των Ανθρώπων, η οποία τους αποκάλυψε τον εσωτερικό μυθικό εαυτό τους. Έναν «Άλλο Εαυτό» που μόνο σ’ αυτήν μπορούν να βιώσουν – και που, όμως, είναι καταδικασμένοι να χάσουν. Η απεγνωσμένη προσπάθειά τους να ενωθούν «εις σάρκαν μία», δεν είναι παρά ο υπαρξιακός αγώνας τους, να νικήσουν την αναπόφευκτη φθορά σωμάτων και αισθημάτων. 

Υπό αυτή την έννοια ο Έρωτας, με όλες τις επί μέρους συνιστώσες και συμπαραδηλώσεις του, ως ύψιστο ανθρώπινο συμβάν, αποκτά, υπερβαίνοντας την επιδερμική μόνο επαφή των σωμάτων, υπαρξιακή διάσταση. Μετουσιώνεται σε ύψιστο συναίσθημα που λειτουργεί ως αποκρυπτογραφικός κώδικας∙ αποκαλύπτει την τραγωδία της μοναξιάς του ανθρώπινου όντος. Παράλληλα μεταστοιχειώνεται σε «όπλο» αντιμετώπισής της. Αποκαλύπτει επίσης, κι αυτό ίσως είναι το σπουδαιότερο, τη σημασία και το νόημα της «πνευματοποιημένης» ύλης. Ξαφνικά το σώμα αρχίζει να εκπέμπει τον Άλλο Ήχο που βρίσκεται εν υπνώσει στα ενδότερά του, και τώρα, με την επανεργοποίηση του μυστικού άσματος της σάρκας, μετουσιώνεται σε Λόγο, βαθύτατα αληθινό, ο οποίος αντιγράφει το μυθικό εσωτερικό ανθρώπινο τοπίο, που αποκαλύπτεται κατάφυτο όχι μόνο από τερατώδη φυτά αλλά και από υπερκόσμια άνθη. Είναι το ‘φανταστικό’ τοπίο-ναός, κατοικία του Άλλου Εαυτού, που κληρώθηκε τη μέθεξη του ερωτικού φωτός.

Η Ελένη Γκίκα θα καταθέσει αυτή τη «φωτεινή» αποκάλυψη με εκρήξεις φράσεων, λέξεων, κραυγών, κινήσεων, βλεμμάτων, σκηνών, που επιλέγονται με την υπαρξιακή σημασία τους, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η σιωπή του χάους που καραδοκεί να τον καταβροχθίσει. Υπό αυτή την έννοια, μια κοινή φράση, όπως, επί παραδείγματι, «Σε θέλω τώρα», υπερβαίνει την περιστασιακή συναισθηματική της φόρτιση και γίνεται κραυγή ελέους – και έκκληση βοήθειας. Σηματοδοτεί δηλαδή την μεγάλη αγωνία, που δεν είναι παρά η «επίθεση» του εφιαλτικού «τώρα»∙ αντιμετωπίζεται μόνο μέσω της πληρότητας που μπορεί να εξασφαλίσει ο Θείος Έρως. Η εν λόγω ταύτιση των δύο πλασμάτων που ευλογήθηκαν με την Συνάντησή τους στο γήινο άνυδρο τοπίο, μπορεί πιθανώς να εμφανίζεται ως έκφραση απελπισίας, ως απεγνωσμένη προσπάθεια να ακυρωθεί το Αναπόφευκτο Μοιραίο. Στην πραγματικότητα όμως, λειτουργεί ως αντίσταση στη Φθορά. Το ανθρώπινο σώμα μπορεί να έχει συνειδητοποιήσει την επιστροφή του στο Χώμα, αλλά πριν απ’ αυτήν την επιβεβαίωση του Πεπρωμένου, έχει κατακτήσει την αυτοκρατορία του Πνεύματος πάντα μέσω του αποπνευματοποιημένου Έρωτα. Είναι και το θεϊκό όπλο με το οποίο μπορεί να αντιμετωπίσει την καταστροφή του, απ’ τα έγκατα της οποίας ως εκ τούτου θα αναδύεται πάντα και πάντα νικηφόρο από την τέφρα του.

Υπό αυτή την έννοια η «Αιώνια Επιστροφή», της Ελένης Γκίκα, λειτουργεί ως προβολή – μυθολογική αντανάκλαση του Αιώνιου Οδοιπόρου, ο οποίος μετά το τέλος του δρόμου του, και την επιστροφή του στο χώμα, επανέρχεται συμβολικά ως ο αναστημένος αρχαίος Φοίνικας, όχι για να θριαμβολογήσει τη νίκη της ζωής επί του θανάτου, αλλά για να συνεχίσει την ανοδική του πορεία προς την ολοκλήρωση του Έρωτα, την ως εκ τούτου μεταστοιχείωση του Εαυτού, και την μετάβασή του προς ένα άλλο ανώτερο υπαρξιακό επίπεδο.

Αυτόν ακριβώς τον άνθρωπο ‘συναντά’ η Ελένη Γκίκα στο προσκήνιο της γήινης περιπέτειάς του. Με γραμμές άλλοτε τρυφερές άλλοτε σκληρές, ωμές ή ποιητικές, λυρικές ή νατουραλιστικές, με χρώματα αυγινά ή χειμερινά, ανθούς ή άκανθες, με κραυγές, θρήνους, λυγμούς, οιμωγές, χαμόγελα, άσματα και σπαραχτικά ποιήματα, συνθέτει μια τοιχογραφία στα πρόσωπα της οποίας ο αναγνώστης αναγνωρίζει τον πάσχοντα εαυτό του. Το επιβεβαιώνουν εξάλλου και οι αναφορές σε ένα πλήθος ερεθιστικών μυθιστορημάτων, των οποίων οι ήρωες μεταδίνουν ‘κάτι’ από τη δική τους Συνομιλία με τη μυθολογία της Ύπαρξης. Η «Αιώνια Επιστροφή» της Ελένης Γκίκα, δεν υποδεικνύει μόνο την μυστική οδό προς θαυμαστή ήπειρό της, αλλά καλεί τον αναγνώστη της να ρίξουν μαζί ένα στοχαστικό βλέμμα στη Μυστική Κρύπτη. Εκεί που εμφωλεύει το ανθρώπινο σκοτεινό θαύμα. Και αυτό είναι το σπουδαίο –το κέδρος– αυτού του σπουδαίου μυθιστορήματος.

Μάκης Πανώριος – Ιανουάριος 2011

gikaΕλένη Γκίκα
Αιώνια επιστροφή
ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2010
Σελ. 456

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Για το μυθιστόρημα της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο κλήρος του αίματος» (εκδ. Πατάκη). 

Της Τέσυς Μπάιλα

Ένα από τα μεγάλα συλλογικά τραύματα της χώρας, ο εμφύλιος, είναι το θέμα του συγκεκριμένου βιβλίου. Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη συνεχίζει σε μια άτ...

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων» (εκδ. Πατάκη). 

Του Νίκου Ξένιου

Στη συλλογή διηγημάτων Προσοχή: εποχιακή διέλευση βατράχων, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης επανέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

«Μια φορά με είδε που μιλούσα με μια κοπέλα και μ' έσπασε στο ξύλο... Ήτανε σκληρή γυναίκα η μάνα. Αλλά, πέντε αγόρια, πώς να μας κάνει καλά; Ήτανε και η φτώχεια. Πάντως, και μεγάλοι που ήμασταν, της είχαμε σεβασμό.«

Της Φωτεινής Τέντη

»Δεν μ...

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Για το μυθιστόρημα της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο κλήρος του αίματος» (εκδ. Πατάκη). 

Της Τέσυς Μπάιλα

Ένα από τα μεγάλα συλλογικά τραύματα της χώρας, ο εμφύλιος, είναι το θέμα του συγκεκριμένου βιβλίου. Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη συνεχίζει σε μια άτ...

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

Τριανταμία επιλογές από την τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή για αναγνώσεις κατά μόνας ή τηρώντας τις ενδεδειγμένες αποστάσεις. Δοκίμια για την ελληνική και παγκόσμια Ιστορία, τη φιλοσοφία, τη διακίνηση των ιδεών, την ελληνική κοινωνία, τρία πολιτικά μυθιστορήματα και για κλείσιμο μια μυθιστορηματική ιστορία που πλουτίζουν μ...

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

28 Μαΐου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Νίκος Αργύρης & Μαριλένα Πανουργιά: «Δεν μπορεί να υπάρξει κορεσμός καλών βιβλίων»

Ο Νίκος Αργύρης και η Μαριλένα Πανουργιά μας μιλούν για τα χρόνια που βρίσκονται στο τιμόνι των εκδόσεων Ίκαρος, τις νέες σειρές που καθιέρωσαν, καθώς και για τα μελλον

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ