paraksenes kai akoma pio paraskenes istories

Λογοτεχνία του παράδοξου - Για τη συλλογή διηγημάτων της Παυλίνας Παμπούδη «Παράξενες κι ακόμα πιο παράξενες ιστορίες» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Της Ευσταθίας Δήμου

Η τελευταία πεζογραφική απόπειρα της Παυλίνας Παμπούδη, που κυκλοφορεί υπό τον τίτλο Παράξενες κι ακόμα πιο παράξενες ιστορίες, συστήνει αυτό ακριβώς που ο τίτλος της δηλώνει: μια σειρά παράδοξων, ασυνήθιστων, ιδιόρρυθμων ιστοριών με ευφάνταστη πλοκή και, συνήθως, αναπάντεχο τέλος. Ο όρος «ιστορίες» που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τις διηγήσεις αυτές είναι, από μια άποψη, παραπλανητικός, αφού η λέξη ιστορία αναφέρεται σε κάτι πραγματικό, ένα γεγονός ή ένα περιστατικό που έχει συμβεί σε αληθινό χωροχρόνο με πρωταγωνιστές πρόσωπα που έχουν ρεαλιστική υπόσταση. Η επιλογή όμως αυτή κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Γιατί εκείνο που προεξάρχει στο βιβλίο αυτό δεν είναι η αληθοφάνεια, δεν πρόκειται δηλαδή για ιστορίες που πείθουν ή που φιλοδοξούν να πείσουν τον αναγνώστη ότι συνέβησαν πραγματικά, αλλά για την αλήθεια τους, για τη βαθύτερη και ουσιαστική σχέση τους με την πραγματικότητα πάνω στην οποία βασίζονται και από την οποία προκύπτουν, ακόμα και μέσα από μία παραμορφωτική λογική.

Η πλειονότητα των ιστοριών αυτών, τριάντα έξι στο σύνολό τους, είναι μικρής έκτασης, στοιχείο που λειτουργεί ενισχυτικά της αποτελεσματικότητάς τους, καθώς τις καθιστά ιδιαίτερα καίριες και καταλυτικές στη συνείδηση του αναγνώστη. Η συντομία, με άλλα λόγια, συνυπάρχει και συνυφαίνεται με ένα είδος εκρηκτικότητας που δεν εντοπίζεται τόσο στη λεκτική δόμηση ή την εξέλιξη και έκβαση της δράσης, όσο στο νοηματικό καταστάλαγμα της ιστορίας. Είναι, άλλωστε, χαρακτηριστικό ότι η συγγραφέας συμπληρώνει καθεμιά από τις ιστορίες της με ένα ηθικό δίδαγμα, εν είδη αποφθέγματος, που διαμορφώνει μία γέφυρα ανάμεσα στην ιστορία και την πραγματικότητα. Το δίδαγμα αυτό δεν κρύβει τον συμβουλευτικό του χαρακτήρα, πολλές φορές, μάλιστα, μπολιάζεται επιτυχώς με το στοιχείο του χιούμορ και καθίσταται έτσι ακόμα πιο καίριο και δραστικό.

Οι ιστορίες της Παμπούδη αποκτούν και προσλαμβάνουν μία ακόμα λειτουργία, πέραν της καθαρά λογοτεχνικής. Πρόκειται για τη σχολιαστική ή παρεμβατική λειτουργία, την κριτική ή καυστική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις του σύγχρονου βίου. Μάλιστα, όσο πιο απομακρυσμένη είναι η ιστορία από τους όρους και τα όρια της σύγχρονης πραγματικότητας, τόσο πιο ευθεία και αποτελεσματική είναι η διείσδυση και η παρέμβαση εντός της.

Η παρουσία του χιούμορ είναι διάχυτη και εμφανής σε όλη την έκταση της συλλογής και, μάλιστα, σε όλα τα επίπεδα, από τη διαμόρφωση της πλοκής και της δράσης, τη διαγραφή των χαρακτήρων, μέχρι τις λεκτικές διατυπώσεις και τα σχόλια που ενυπάρχουν εμβόλιμα μέσα στις διηγήσεις. Το χιούμορ αυτό αποκτά και παρουσιάζεται με πολλές αποχρώσεις· άλλοτε γίνεται ειρωνεία, κυρίως απέναντι στον σύγχρονο άνθρωπο και τις επιλογές του, άλλοτε παρωδεί πρόσωπα και καταστάσεις και, άλλοτε, προσιδιάζει στη σάτιρα που είναι, εκ φύσεως, συνυφασμένη με την κριτική. Από αυτή την άποψη, οι ιστορίες της Παμπούδη αποκτούν και προσλαμβάνουν μία ακόμα λειτουργία, πέραν της καθαρά λογοτεχνικής. Πρόκειται για τη σχολιαστική ή παρεμβατική λειτουργία, την κριτική ή καυστική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις του σύγχρονου βίου. Μάλιστα, όσο πιο απομακρυσμένη είναι η ιστορία από τους όρους και τα όρια της σύγχρονης πραγματικότητας, τόσο πιο ευθεία και αποτελεσματική είναι η διείσδυση και η παρέμβαση εντός της.

Η χιουμοριστική διάσταση των ιστοριών της Παμπούδη συνιστά τη μία όψη του νομίσματος. Η έτερη πλευρά αφορά και εμπλέκει το παραμυθιακό στοιχείο που άλλοτε προεξάρχει και άλλοτε λανθάνει πίσω από την αφήγηση. Στην πραγματικότητα, σε πολλές από τις διηγήσεις γίνεται χρήση των τεχνικών του παραμυθιού, ένα είδος με το οποίο η συγγραφέας είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένη, τόσο στο επίπεδο της διήγησης, του ιδιαίτερου ύφους και ήθους δηλαδή του αφηγηματικού λόγου, όσο και στο επίπεδο της πλοκής, τη δόμηση δηλαδή της ιστορίας πάνω στα γνωστά μοτίβα των παραμυθιών. Κυρίως όμως είναι η προέλευση ενός μεγάλου μέρους των ηρώων από τον κόσμο των ζώων ή των άψυχων αντικειμένων που επαληθεύει την εγγύτητα στο λογοτεχνικό είδος του παραμυθιού και επικυρώνει τις καταβολές των συγκεκριμένων ιστοριών σε αυτό.

pampoudi nabokov
Η Παυλίνα Παμπούδη σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου (Ιστορία – Αρχαιολογία) και παρακολούθησε μαθήματα Μαθηματικών στη Φυσικομαθηματική Σχολή και ζωγραφικής στην Σχολή
Καλών Τεχνών στην Αθήνα και στο κολέγιο Byahm Show School of Arts του Λονδίνου. Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, βιβλία πεζογραφίας, περισσότερα από 40 βιβλία δήθεν για παιδιά και 31 μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων. Επίσης, έχει κάνει 3 ατομικές εκθέσεις ζωγραφικής, και
έχει γράψει σενάρια για το ραδιόφωνο και την τηλεόραση,
καθώς και πολλά τραγούδια.


Πιο συγκεκριμένα, χαρακτήρες προερχόμενοι από το ζωικό βασίλειο όπως η σκύλα Σίλα, ο λαγός, το γουρούνι, η γάτα, η μύγα, η ποντικίνα Μάγκι, οδηγούν ευθέως και ασυναίσθητα τον αναγνώστη να ανακαλέσει τις γνωστές ιστορίες με ζώα του Αισώπου, που πρώτος εισηγήθηκε και διαμόρφωσε το λογοτεχνικό αυτό είδος. Αλλά και «χαρακτήρες» όπως ο καθρέφτης, το σάντουιτς, το κουτί, επιβεβαιώνουν την αλληγορική διάσταση των ιστοριών της Παμπούδη που επιχειρεί, με αυτό τον τρόπο, να συλλάβει την πραγματικότητα, να την προσαρμόσει σε μία άλλη λειτουργία –την παραμυθιακή ή αλληγορική– και, με τη συνδρομή αυτής, να την ερμηνεύσει και να καταθέσει τη δική της πρόταση για τη βελτίωση και την αλλαγή της. Πολλές φορές, βέβαια, οι ιστορίες της Παμπούδη δίνουν την αίσθηση ότι αυτό που προτείνεται είναι η αποδοχή μιας δεδομένης κατάστασης και η συμφιλίωση μαζί της με τη συνδρομή βεβαίως του χιούμορ, που ανέκαθεν αποτελούσε ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τον σκοπό αυτό. Η εντύπωση όμως αυτή είναι, σε μεγάλο βαθμό, παραπλανητική. Γιατί ενώ φαίνεται ότι σκοπός είναι η εναρμόνιση και η λείανση της οξύτητας συγκεκριμένων πάγιων καταστάσεων και προβλημάτων, στην πραγματικότητα εκείνο που υπηρετείται είναι το ακριβώς αντίθετο. Γιατί το χιούμορ της Παμπούδη δεν λειτουργεί κατευναστικά, αλλά ανατρεπτικά, αναμορφωτικά, γι’ αυτό ακριβώς είναι στενά συνυφασμένο με τη σάτιρα και την κριτική. Η στόχευση λοιπόν του βιβλίου είναι βαθιά μεταμορφωτική, στον βαθμό που εκφράζει μια φιλοσοφία και θυμοσοφία ζωής, ενώ παράλληλα κατασκευάζει μια νέα λογοτεχνική πραγματικότητα που φιλοδοξεί να λειτουργήσει βελτιωτικά και μεταμορφωτικά των ανθρώπων και του κόσμου.

Tο χιούμορ της Παμπούδη δεν λειτουργεί κατευναστικά, αλλά ανατρεπτικά, αναμορφωτικά, γι’ αυτό ακριβώς είναι στενά συνυφασμένο με τη σάτιρα και την κριτική. Η στόχευση λοιπόν του βιβλίου είναι βαθιά μεταμορφωτική, στον βαθμό που εκφράζει μια φιλοσοφία και θυμοσοφία ζωής.

Το σύνολο των ιστοριών της Παμπούδη είναι πάνω και πέρα απ’ όλα μια ανεπιφύλακτη κατάφαση στην καταλυτική επέμβαση και λειτουργία της φαντασίας ως κινητοποιού δύναμης της λογοτεχνικής δημιουργίας. Η φαντασία της συγγραφέως είναι πράγματι οργιώδης και η καταλυτική της επενέργεια στη διαμόρφωση του ιδιαίτερου στίγματος του βιβλίου καίρια και καθοριστική. Η φαντασία όμως αυτή που κυριαρχεί και καθοδηγεί την αφήγηση δεν σημαίνει, ούτε σηματοδοτεί την υπολειτουργία της λογικής, της περίσκεψης και του προβληματισμού. Αντίθετα, η ένταση με την οποία προβάλλει καταδεικνύει ακριβώς τη δύναμη και της σκέψης και του προβληματισμού της συγγραφέως για τα ανθρώπινα. Αυτή η διττή υπόσταση και προοπτική του βιβλίου είναι που εξασφαλίζει και προδικάζει το αναγνωστικό ενδιαφέρον –αφού ως γνωστόν οι σημαντικότερες και σοβαρότερες σκέψεις υπηρετούνται και προβάλλονται καλύτερα μέσα από μια ευφάνταστη προσέγγιση, με χιούμορ και ευαισθησία– ενώ παράλληλα δημιουργεί ένα γόνιμο και ενδιαφέρον πεδίο για τη φιλολογική έρευνα, που καλείται να διαπιστώσει και να αποδείξει την ένταξη του συγκεκριμένου βιβλίου σε ένα ενδιάμεσο είδος, ανάμεσα στο διήγημα, το παραμύθι, την αλληγορία, το λογοτεχνικό ανέκδοτο ή στιγμιότυπο, τη λογοτεχνία του φανταστικού ή όποιο άλλο είδος θα μπορούσε να οικειοποιηθεί τη συγκεκριμένη πεζογραφική απόπειρα επικαλούμενο μία από τις πολλές πτυχές ή λειτουργίες της.


* Η ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΔΗΜΟΥ είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο της, η συλλογή διηγημάτων «Κλέφτες + Αστυνόμοι» (εκδ. Γκοβόστη).

Στην κεντρική εικόνα: έργο της illustrator © Alyssa May.


pampoudiΠαράξενες κι ακόμα πιο παράξενες ιστορίες
ΠΑΥΛΙΝΑ ΠΑΜΠΟΥΔΗ
Καλειδοσκόπιο 2020
Σελ. 138, τιμή εκδότη €13,50

 



ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΠΑΥΛΙΝΑΣ ΠΑΜΠΟΥΔΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ