alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Σαμπατακάκη «Οι κομπάρσοι» (εκδ. Κέδρος).

Του Κώστα Τσίβου

«Η ασημαντότητα είναι η ουσία της ύπαρξης» γράφει ο Κούντερα στο βιβλίο του Η Γιορτή της ασημαντότητας. Δεν γνωρίζω εάν η Μαρία Σαμπατακάκη είχε υπόψη της το βιβλίο του μεγάλου Τσέχου συγγραφέα, όταν άρχιζε να συλλέγει τις ιστορίες των κομπάρσων της, όμως στο δικό της βιβλίο κατάφερε να διαβάσει με έναν τρόπο μοναδικό βιώματα ασήμαντων ανθρώπων. Ανθρώπων που οι ζωές τους διασταυρώθηκαν με τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης Ιστορίας μας.

Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους.

Πρωταγωνιστές του βιβλίου της, παιδιά που μεγάλωσαν στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης. Χωριάτισσες, που αντιμέτωπες με τη φρίκη τόσων αδελφοκτόνων συγκρούσεων της δεκαετίας, γύρεψαν καλύτερη τύχη και περισσότερη ανωνυμία στην πρωτεύουσα. Μετανάστες που αναζήτησαν μια καλύτερη μοίρα στην Αμερική και στο Βέλγιο. Πολιτικοί πρόσφυγες που για να σώσουν το τομάρι τους υποχρεώθηκαν να καταφύγουν στη Ρουμανία και στη Σοβιετική Ένωση. Αντάρτες και φασίστες, πατριώτες και αποστάτες.

Μέσα από τις μοναδικές μαρτυρίες τους ξεδιπλώνεται όχι μόνο η καθημερινότητα της Ελλάδας, αλλά και οι πιο φρικαλέες στιγμές που βίωσαν οι Έλληνες από την εποχή του Μεσοπολέμου έως τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου η κάθε αφήγηση εντάσσεται με τρόπο ιδιαίτερα λιτό και περιεκτικό σε αυτό που λέμε «ιστορικό πλαίσιο». Οι αναφορές αυτές διευκολύνουν τον αναγνώστη να «τακτοποιήσει» την κάθε αφήγηση, τόσο χρονολογικά όσο και κοινωνικο-πολιτικά.

alt
Η Μαρία Σαμπατακάκη σπούδασε Ιστορία στη
Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
και στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, και Λογοτεχνία
στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Η πορεία της
στον τομέα της ιστορικής έρευνας ξεκίνησε από
το Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου
Εξωτερικών και το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής
και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Έχει αναλάβει
τη συγκρότηση του Αρχείου της Εταιρείας Ακινήτων
Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤΑΔ). Είναι επιστημονική
συνεργάτιδα σε θέματα Δημόσιας Ιστορίας της
Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Είναι υπεύθυνη της
αφιερωματικής ύλης του μηνιαίου περιοδικού Ιστορία.

Οι Κομπάρσοι της Μαρίας Σαμπατακάκη αποτελούν καρπό μιας εικοσαετούς αθόρυβης έρευνας της συγγραφέως στα ακόμα «αχαρτογράφητα» νερά της Δημόσιας Ιστορίας. Η συγγραφέας τους δηλώνει πως έχει γνώση του ρίσκου που αναλαμβάνει κάθε φιλόπονος ερευνητής, όταν επιχειρεί να παρουσιάσει σε ευρύτερο κοινό φιλτραρισμένες προσωπικές αφηγήσεις για γεγονότα γνωστά, όσο κι αμφιλεγόμενα.

Οι αφηγητές της Σαμπατακάκη δεν επιλέχτηκαν βάσει κάποιου στατιστικού δείγματος. Οι «αντιηρωικές» ιστορίες τους διασώθηκαν χάρις σε μια αιρετική προσέγγιση της Ιστορίας. Προσέγγιση που το τελευταίο διάστημα κερδίζει νέους ιεροφάντες και νέους πιστούς. Οι μύστες της «Δημόσιας Ιστορίας» δεν επιδιώκουν να μας παράσχουν μαρτυρίες που να τεκμηριώνουν την ιστορική «αλήθεια». Αυτό που επιζητούν είναι να μας δείξουν πώς οι καθημερινοί άνθρωποι προσλαμβάνουν τα μεγάλα γεγονότα και πώς αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στην εξέλιξη της Ιστορίας.

Τούτων δεδομένων το βιβλίο της Σαμπατακάκη αποτελεί μια αξιόλογη παρέμβαση στον χώρο της δημόσιας μικρο-ιστορίας, που με τρόπο προσιτό όσο και επιστημονικό μάς καθιστά κοινωνούς μεγάλων ιστορικών στιγμών.

 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΒΟΣ είναι επίκουρος καθηγητής Ιστορίας και επικεφαλής του
τμήματος Νεοελληνικής Φιλολογίας 
στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου
του Καρόλου της Πράγας και μεταφραστής.

altΟι κομπάρσοι
Μαρία Σαμπατακάκη
Κέδρος 2019
Σελ. 200, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ