alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Σαμπατακάκη «Οι κομπάρσοι» (εκδ. Κέδρος).

Του Κώστα Τσίβου

«Η ασημαντότητα είναι η ουσία της ύπαρξης» γράφει ο Κούντερα στο βιβλίο του Η Γιορτή της ασημαντότητας. Δεν γνωρίζω εάν η Μαρία Σαμπατακάκη είχε υπόψη της το βιβλίο του μεγάλου Τσέχου συγγραφέα, όταν άρχιζε να συλλέγει τις ιστορίες των κομπάρσων της, όμως στο δικό της βιβλίο κατάφερε να διαβάσει με έναν τρόπο μοναδικό βιώματα ασήμαντων ανθρώπων. Ανθρώπων που οι ζωές τους διασταυρώθηκαν με τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης Ιστορίας μας.

Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους.

Πρωταγωνιστές του βιβλίου της, παιδιά που μεγάλωσαν στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης. Χωριάτισσες, που αντιμέτωπες με τη φρίκη τόσων αδελφοκτόνων συγκρούσεων της δεκαετίας, γύρεψαν καλύτερη τύχη και περισσότερη ανωνυμία στην πρωτεύουσα. Μετανάστες που αναζήτησαν μια καλύτερη μοίρα στην Αμερική και στο Βέλγιο. Πολιτικοί πρόσφυγες που για να σώσουν το τομάρι τους υποχρεώθηκαν να καταφύγουν στη Ρουμανία και στη Σοβιετική Ένωση. Αντάρτες και φασίστες, πατριώτες και αποστάτες.

Μέσα από τις μοναδικές μαρτυρίες τους ξεδιπλώνεται όχι μόνο η καθημερινότητα της Ελλάδας, αλλά και οι πιο φρικαλέες στιγμές που βίωσαν οι Έλληνες από την εποχή του Μεσοπολέμου έως τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου η κάθε αφήγηση εντάσσεται με τρόπο ιδιαίτερα λιτό και περιεκτικό σε αυτό που λέμε «ιστορικό πλαίσιο». Οι αναφορές αυτές διευκολύνουν τον αναγνώστη να «τακτοποιήσει» την κάθε αφήγηση, τόσο χρονολογικά όσο και κοινωνικο-πολιτικά.

alt
Η Μαρία Σαμπατακάκη σπούδασε Ιστορία στη
Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
και στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, και Λογοτεχνία
στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Η πορεία της
στον τομέα της ιστορικής έρευνας ξεκίνησε από
το Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου
Εξωτερικών και το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής
και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Έχει αναλάβει
τη συγκρότηση του Αρχείου της Εταιρείας Ακινήτων
Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤΑΔ). Είναι επιστημονική
συνεργάτιδα σε θέματα Δημόσιας Ιστορίας της
Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Είναι υπεύθυνη της
αφιερωματικής ύλης του μηνιαίου περιοδικού Ιστορία.

Οι Κομπάρσοι της Μαρίας Σαμπατακάκη αποτελούν καρπό μιας εικοσαετούς αθόρυβης έρευνας της συγγραφέως στα ακόμα «αχαρτογράφητα» νερά της Δημόσιας Ιστορίας. Η συγγραφέας τους δηλώνει πως έχει γνώση του ρίσκου που αναλαμβάνει κάθε φιλόπονος ερευνητής, όταν επιχειρεί να παρουσιάσει σε ευρύτερο κοινό φιλτραρισμένες προσωπικές αφηγήσεις για γεγονότα γνωστά, όσο κι αμφιλεγόμενα.

Οι αφηγητές της Σαμπατακάκη δεν επιλέχτηκαν βάσει κάποιου στατιστικού δείγματος. Οι «αντιηρωικές» ιστορίες τους διασώθηκαν χάρις σε μια αιρετική προσέγγιση της Ιστορίας. Προσέγγιση που το τελευταίο διάστημα κερδίζει νέους ιεροφάντες και νέους πιστούς. Οι μύστες της «Δημόσιας Ιστορίας» δεν επιδιώκουν να μας παράσχουν μαρτυρίες που να τεκμηριώνουν την ιστορική «αλήθεια». Αυτό που επιζητούν είναι να μας δείξουν πώς οι καθημερινοί άνθρωποι προσλαμβάνουν τα μεγάλα γεγονότα και πώς αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στην εξέλιξη της Ιστορίας.

Τούτων δεδομένων το βιβλίο της Σαμπατακάκη αποτελεί μια αξιόλογη παρέμβαση στον χώρο της δημόσιας μικρο-ιστορίας, που με τρόπο προσιτό όσο και επιστημονικό μάς καθιστά κοινωνούς μεγάλων ιστορικών στιγμών.

 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΒΟΣ είναι επίκουρος καθηγητής Ιστορίας και επικεφαλής του
τμήματος Νεοελληνικής Φιλολογίας 
στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου
του Καρόλου της Πράγας και μεταφραστής.

altΟι κομπάρσοι
Μαρία Σαμπατακάκη
Κέδρος 2019
Σελ. 200, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τατιάνας Κίρχοφ «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές έχουν περάσει πολλές φορές το κατώφλι κι έχου...

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Εσπίριτου «Το παιχνίδι της Άγρας» (εκδ. Κίχλη) – το «είναι», το «φαίνεσθαι» και η γραφή.

Της Διώνης Δημητριάδου

«“Καμιά φορά κλείνω τα μάτια και ονειρεύομαι”, είπε ο Μάρλοου. “Βλέπω τη ζωή μας ν’ αλλά...

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Για το μυθιστόρημα της Μαρίας Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Βέη

«...ν’ ακολουθήσει τις ίδιες τις μεταφορές του».
...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Στο πλαίσιο της σειράς ψηφιακών συζητήσεων της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση για την ελληνική κοινωνία: SOCIETY UNCENSORED. Στις 25 Νοεμβρίου 2020, και ώρα 12:00, στην Παγκόσμια Hμέρα για την Εξάλειψη της Βίας Κατά των Γυναικών.

Επιμέλεια: Book Press

...
Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Για το βιβλίο της Κλεοπάτρας Λυμπέρη «Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος» (εκδ. Ίκαρος).

Της Εύας Στάμου

Κάθε ποίημα ζωοδοτείται από τον ικανό αναγνώστη του. Κάποιες φορές, όμως, η ποίηση ενός δημιουργού ενέχει τόσες διαστάσεις, και εγεί...

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Η Εθνική Λυρική Σκηνή μπαίνει στην ψηφιακή εποχή και αποκτά υπερσύγχρονη πλατφόρμα, από όπου θα εκπέμπει ζωντανά όλες τις παραστάσεις της. Έναρξη στις 25 Νοεμβρίου 2020 με την πρώτη διαδικτυακή προβολή της Μαντάμα Μπατερφλάι, με τη διεθνώς καταξιωμένη υψίφωνο Ερμονέλα Γιάχο στον ρόλο του τίτλου.

Της ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Δημήτρη Χριστόπουλου «Τζίντιλι», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΕΡΕΣ ΣΙΚΕΛΙΚΕΣ

Τον θυμάμαι. Όταν κατέβαινε θυμωμένος...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ