alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Σαμπατακάκη «Οι κομπάρσοι» (εκδ. Κέδρος).

Του Κώστα Τσίβου

«Η ασημαντότητα είναι η ουσία της ύπαρξης» γράφει ο Κούντερα στο βιβλίο του Η Γιορτή της ασημαντότητας. Δεν γνωρίζω εάν η Μαρία Σαμπατακάκη είχε υπόψη της το βιβλίο του μεγάλου Τσέχου συγγραφέα, όταν άρχιζε να συλλέγει τις ιστορίες των κομπάρσων της, όμως στο δικό της βιβλίο κατάφερε να διαβάσει με έναν τρόπο μοναδικό βιώματα ασήμαντων ανθρώπων. Ανθρώπων που οι ζωές τους διασταυρώθηκαν με τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης Ιστορίας μας.

Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους.

Πρωταγωνιστές του βιβλίου της, παιδιά που μεγάλωσαν στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης. Χωριάτισσες, που αντιμέτωπες με τη φρίκη τόσων αδελφοκτόνων συγκρούσεων της δεκαετίας, γύρεψαν καλύτερη τύχη και περισσότερη ανωνυμία στην πρωτεύουσα. Μετανάστες που αναζήτησαν μια καλύτερη μοίρα στην Αμερική και στο Βέλγιο. Πολιτικοί πρόσφυγες που για να σώσουν το τομάρι τους υποχρεώθηκαν να καταφύγουν στη Ρουμανία και στη Σοβιετική Ένωση. Αντάρτες και φασίστες, πατριώτες και αποστάτες.

Μέσα από τις μοναδικές μαρτυρίες τους ξεδιπλώνεται όχι μόνο η καθημερινότητα της Ελλάδας, αλλά και οι πιο φρικαλέες στιγμές που βίωσαν οι Έλληνες από την εποχή του Μεσοπολέμου έως τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Η συγγραφέας αναπαράγει τις απλοϊκές, αλλά κι εξίσου συγκλονιστικές αφηγήσεις τους με έναν τρόπο απαράμιλλο, αποτυπώνοντας στο χαρτί όχι μόνο την ουσία των λόγων τους αλλά και τη χροιά της ντοπιολαλιάς τους, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση στη ροή των διηγήσεών τους. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου η κάθε αφήγηση εντάσσεται με τρόπο ιδιαίτερα λιτό και περιεκτικό σε αυτό που λέμε «ιστορικό πλαίσιο». Οι αναφορές αυτές διευκολύνουν τον αναγνώστη να «τακτοποιήσει» την κάθε αφήγηση, τόσο χρονολογικά όσο και κοινωνικο-πολιτικά.

alt
Η Μαρία Σαμπατακάκη σπούδασε Ιστορία στη
Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
και στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, και Λογοτεχνία
στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Η πορεία της
στον τομέα της ιστορικής έρευνας ξεκίνησε από
το Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου
Εξωτερικών και το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής
και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Έχει αναλάβει
τη συγκρότηση του Αρχείου της Εταιρείας Ακινήτων
Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤΑΔ). Είναι επιστημονική
συνεργάτιδα σε θέματα Δημόσιας Ιστορίας της
Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Είναι υπεύθυνη της
αφιερωματικής ύλης του μηνιαίου περιοδικού Ιστορία.

Οι Κομπάρσοι της Μαρίας Σαμπατακάκη αποτελούν καρπό μιας εικοσαετούς αθόρυβης έρευνας της συγγραφέως στα ακόμα «αχαρτογράφητα» νερά της Δημόσιας Ιστορίας. Η συγγραφέας τους δηλώνει πως έχει γνώση του ρίσκου που αναλαμβάνει κάθε φιλόπονος ερευνητής, όταν επιχειρεί να παρουσιάσει σε ευρύτερο κοινό φιλτραρισμένες προσωπικές αφηγήσεις για γεγονότα γνωστά, όσο κι αμφιλεγόμενα.

Οι αφηγητές της Σαμπατακάκη δεν επιλέχτηκαν βάσει κάποιου στατιστικού δείγματος. Οι «αντιηρωικές» ιστορίες τους διασώθηκαν χάρις σε μια αιρετική προσέγγιση της Ιστορίας. Προσέγγιση που το τελευταίο διάστημα κερδίζει νέους ιεροφάντες και νέους πιστούς. Οι μύστες της «Δημόσιας Ιστορίας» δεν επιδιώκουν να μας παράσχουν μαρτυρίες που να τεκμηριώνουν την ιστορική «αλήθεια». Αυτό που επιζητούν είναι να μας δείξουν πώς οι καθημερινοί άνθρωποι προσλαμβάνουν τα μεγάλα γεγονότα και πώς αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στην εξέλιξη της Ιστορίας.

Τούτων δεδομένων το βιβλίο της Σαμπατακάκη αποτελεί μια αξιόλογη παρέμβαση στον χώρο της δημόσιας μικρο-ιστορίας, που με τρόπο προσιτό όσο και επιστημονικό μάς καθιστά κοινωνούς μεγάλων ιστορικών στιγμών.

 

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΒΟΣ είναι επίκουρος καθηγητής Ιστορίας και επικεφαλής του
τμήματος Νεοελληνικής Φιλολογίας 
στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου
του Καρόλου της Πράγας και μεταφραστής.

altΟι κομπάρσοι
Μαρία Σαμπατακάκη
Κέδρος 2019
Σελ. 200, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

Για τη μελέτη της Emine Yeşim Bedlek «Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923 – Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία» (μτφρ. Αικατερίνη Χαλμούκου, επιστ. επιμ.: Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Ενετικό Λιμάνι Χανίων, Νεώρια του Μόρο. Οι τελευταίοι Κρητι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ