natassa sideri poniroi logismoi

Για τη συλλογή διηγημάτων της Νατάσας Σίδερη «Κυρίαρχοι πονηροί λογισμοί» (εκδ. Μωβ Σκίουρος).

Του Γιάννη Καρκανέβατου

Διηγήματα σαν ψηφιδωτά, σαν παζλ. Χτίζονται αργά αλλά η εικόνα ολοκληρώνεται μόνο όταν μπει κι η τελευταία ψηφίδα. Με τάσεις ισχυρές, κεντρομόλες. Όλοι σχετίζονται με όλους, ενώ τα πάντα συμβαίνουν σε υψηλές θερμοκρασίες. Οι ήρωες προσπαθούν να ξεφύγουν από ένα προδιαγεγραμμένο μέλλον που καθορίζεται είτε από έναν γάμο είτε από μια οικογένεια είτε από μια κοινωνία. Το περιβάλλον δρα κατασταλτικά απέναντι στην επιθυμία, κι αυτοί καλούνται να το αντιμετωπίσουν. 

Τα διηγήματα αποφεύγουν απλοϊκούς συσχετισμούς ή εύκολες λύσεις, επενδύοντας σε πολύπλοκους χαρακτήρες και σε πορείες πολλών δεκαετιών. Και όπως και στην πραγματική ζωή, ενώ πιστεύεις πως έχεις καταλάβει πώς παίζεται το παιγνίδι, η τράπουλα ανακατεύεται, ξαναμοιράζεται, κι εσύ καλείσαι να διαχειριστείς τα νέα δεδομένα.

Στις ιστορίες συναντάμε αρκετές φορές το διαζευκτικό «ή» και τα συγκριτικά «περισσότερο και λιγότερο» όταν προσεγγίζει τις σκέψεις ή τις πράξεις των ηρώων. Άρση της βεβαιότητας, δημιουργία μιας γόνιμης αμφιβολίας όπως συμβαίνει γενικά στην Τέχνη, που δεν δίνει απαντήσεις αλλά θέτει με ξεκάθαρο τρόπο τις ερωτήσεις. Και οι δυο εναλλακτικές δικαιολογούνται, καθώς γεννιέται και η υποψία μιας πιθανής τρίτης εκδοχής που ούτε καν αναφέρεται. Η οικογένεια κι εδώ (όπως σ’ άλλα σύγχρονα έργα – βλέπε Κάτι τρέχει με την οικογένεια του Δημήτρη Παπανικολάου) δεν παρουσιάζεται σαν τον πυρήνα της αγάπης, της θαλπωρής, της κατανόησης, αλλά σαν πεδίο μάχης προσωπικών συμφερόντων, σκληρότητας και δυστυχίας που ενίοτε σερβίρονται με μια επίφαση ενδιαφέροντος και νοιαξίματος. Ένα ερώτημα διατρέχει διαγώνια πολλές από τις ιστορίες: θα μπορέσουν ν’ απαγκιστρωθούν από αυτόν τον κύκλο; Τα διηγήματα αποφεύγουν απλοϊκούς συσχετισμούς ή εύκολες λύσεις, επενδύοντας σε πολύπλοκους χαρακτήρες και σε πορείες πολλών δεκαετιών. Και όπως και στην πραγματική ζωή, ενώ πιστεύεις πως έχεις καταλάβει πώς παίζεται το παιγνίδι, η τράπουλα ανακατεύεται, ξαναμοιράζεται, κι εσύ καλείσαι να διαχειριστείς τα νέα δεδομένα.

Στην πρώτη ιστορία, την «Ακηδεία», συναντάμε ένα ζευγάρι που ο γάμος τους έχει πάρει μια δυσάρεστη τροπή. Ο άντρας βιώνει την αποστροφή της γυναίκας, των πεθερικών έως και του μοναχογιού του. Αν και διακατέχεται από νωθρότητα, αδιαφορία έως ηττοπάθεια, κάποια στιγμή κάνει την προσωπική του επανάσταση. Σαρκαστικό, υπαινικτικό, με φαντασία (σπίτια, υπολογιστές και εκτυπωτές έχουν τις δικές τους σκέψεις), το διήγημα διαχειρίζεται τα θέματα της εξουσίας και του εγκλωβισμού σε μια σχέση. Κάθε φορά παραχωρούμε εκούσια κάποιον βαθμό της ελευθερίας μας στον Άλλον, ώστε να δημιουργήσουμε την ασφάλεια της συνύπαρξης. Το αντίτιμο ως παράπλευρη απώλεια –σε μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση– είναι μια αίσθηση ασφυξίας.

Το διήγημα είναι αυτοσαρκαστικό, χτισμένο πάνω στη μνήμη, στις χαμένες ευκαιρίες αλλά κυρίως στον τρόπο που ο εγωκεντρισμός και ο δημιουργικός οίστρος ενός ανθρώπου μπορεί να αποτελέσει τη φυλακή του άλλου.

Το δεύτερο διήγημα είναι «Το τραγούδι της αγέλης», τίτλος ειρωνικός αφού το τραγούδι είναι το «Η μάνα σου είναι πουτάνα» που φωνάζουν στον πρωταγωνιστή και στ’ αδέλφια του οι συμμαθητές τους στο σχολείο. Όλα «αγνώστου πατρός» ζουν μαζί με τη μάνα τους σε μια τσίγκινη παράγκα πάνω στον βράχο. Η αφήγηση σκληρή αλλά άκρως ποιητική, δίνεται μέσα από μια ιδιαίτερη δομή. Οι σκέψεις της μάνας σε πλάγια γράμματα, πρωτότυπες, ανυπότακτες, εντυπώνονται στη μνήμη λόγω της απόλυτης ελευθερίας τους και μιας αμόλυντης επιθυμίας. Είναι οι κραυγές όσων έζησε και όσων θα επιθυμούσε να ζήσει. Μια οικογένεια στη σκοτεινή πλευρά της ζωής με πολλαπλά θύματα. Με τη θάλασσα να κυριαρχεί σαν ιδέα και τη λάσπη σαν πραγματικότητα. Με το bullying των παιδιών ικανό να σε καταστήσει ανάπηρο ή θηρίο. Κι οι ανοιχτοί λογαριασμοί με το παρελθόν, πάντα να αποτελούν αγκάθι. Μόνο αν τους αντιμετωπίσεις, ελπίζεις σ’ ένα –με λιγότερους εφιάλτες– μέλλον.

Ένας γέρος ρίχνει πασιέντζες σ’ ένα γηροκομείο καθώς με ενδιάμεσα flash back ξετυλίγεται η ζωή του στο «Τρεις με πέντε». Δίπλα του, γριά πλέον και σε άνοια, η γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στο όραμά του, για την απόλυτη δημιουργία. Το διήγημα είναι αυτοσαρκαστικό (αναφέρει πως «Τα βιβλία είναι χαμένη υπόθεση, αυτό του ήταν πια σαφές»), χτισμένο πάνω στη μνήμη, στις χαμένες ευκαιρίες αλλά κυρίως στον τρόπο που ο εγωκεντρισμός και ο δημιουργικός οίστρος ενός ανθρώπου μπορεί να αποτελέσει τη φυλακή του άλλου. Η σκληρότητα κάποιων φράσεων είναι απόλυτα συμβατή με τον χειριστικό χαρακτήρα του πρωταγωνιστή της.

alt
Η Νατάσα Σίδερη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1981.
Είναι θεατρική συγγραφέας, διηγηματογράφος και
μεταφράστρια. Tα πρώτα της θεατρικά έργα
γράφτηκαν και παρουσιάστηκαν στα αγγλικά.
Το 2015 παρακολούθησε το Στούντιο Συγγραφής
του Εθνικού Θεάτρου. Το 2017 το έργο της
Τιτανομαχίες (Σοκόλη) παρουσιάστηκε στο
Εθνικό θέατρο σε σκηνοθεσία Υρώς Μανέ, ως
μέρος της δράσης «Ο Συγγραφέας του Μήνα».


Στη συνέχεια μια ιστορία ενηλικίωσης («Σλούτκι»). Μια πόρνη δολοφονείται στο σπίτι της που χρησιμοποιούσε και για χώρο δουλειάς. Αυτό το παρελθόν της ακολασίας έλκει την πρωταγωνίστρια στο να το νοικιάσει. Αναπολεί τα εφηβικά της χρόνια όταν με την κολλητή της την Κορίνα γνώριζαν τον έρωτα ή πιο σωστά το σεξ. Το διήγημα στηρίζεται σε δίπολα: πρωταγωνίστρια – πόρνη, πρωταγωνίστρια – Κορίνα, θρησκόληπτη μάνα πρωταγωνίστριας – καταθλιπτική μάνα Κορίνας, προδότης πατέρας Κορίνας – αναξιοπαθής πατέρας πρωταγωνίστριας… Μια καταβύθιση στον ψυχισμό μιας νέας, δυναμικής αλλά πληγωμένης κοπέλας. Το τέλος αναδεικνύει με παραστατικό τρόπο το γνωστό «όποιος σπέρνει ανέμους, θερίζει θύελλες». Και στην περίπτωση μας, θύελλα είναι η ίδια η ηρωίδα.

Ο Καρλ Γιουνγκ είχε γράψει πως «οι περισσότερες θρησκείες είναι πολύπλοκα συστήματα προετοιμασίας για το θάνατο». Το πέμπτο διήγημα («Το κοράκι») αποτελεί μια προετοιμασία θανάτου. Παρακολουθώντας κηδείες συγγενών ή μη, η πρωταγωνίστρια γίνεται το υποκείμενο των παρατηρήσεων και της μελέτης της. Κάποια στιγμή ο δίδυμος αδερφός της πεθαίνει κι αυτό αναπόφευκτα τη στοιχειώνει. Η σκιά του Κορακιού –ένα παραμύθι που λέει στον ανιψιό της– σταδιακά αυξάνεται και κυριαρχεί. Με στόχευση συγκεκριμένη, χαρακτήρες σύνθετους και πειστικούς, ένα ερώτημα αιωρείται: Μπορείς να γλιτώσεις από τις εμμονές και όσα σε κατατρέχουν;

Τα «Μαθήματα χειροτεχνίας» αποτελούν μια γκόθικ ιστορία σε μια έπαυλη – παλιότερα ξενοδοχείο νυν ψυχιατρική κλινική με απόφαση του μοναδικού απογόνου. Όταν ένα πτώμα ανακαλυφθεί στα υπόγεια, θα ξεκινήσει μια έρευνα. Συνεπές στην αισθητική του, δημιουργεί μια απόλυτα κλειστοφοβική ατμόσφαιρα. Το υπόγειο και το άσυλο λειτουργούν σε συμβολικό επίπεδο, σαν ένα δίπολο ορατού και ασυνείδητου, όπου όσα παράγονται από το δεύτερο επηρεάζουν την πρόσληψη του πρώτου. 

Ένας προβληματισμός πάνω στην ασφάλεια και την ελευθερία, και τον τρόπο που η αύξηση (πραγματική ή καταχρηστική) της πρώτης λειτουργεί αντίστροφα και κατασταλτικά στη δεύτερη.

Στο τελευταίο, επιστημονικής φαντασίας διήγημα της συλλογής («Η Αισθητική του Κύκλου»), ένα δυστοπικό μέλλον διαφημίζει την ευτυχία του. Το σεξ έχει καταργηθεί ως αιτία υπερπληθυσμού και τα εργαστήρια έχουν αναλάβει ρυθμιστικά τη γενετήσια λειτουργία: ένας πεθαίνει – ένας κατασκευάζεται. Μια γυναίκα ψάχνει τον αδερφό της στο γκέτο. Η διαχείριση του φόβου των πολιτών, το μεγαλύτερο όπλο κάθε εξουσίας. Ένας προβληματισμός πάνω στην ασφάλεια και την ελευθερία, και τον τρόπο που η αύξηση (πραγματική ή καταχρηστική) της πρώτης λειτουργεί αντίστροφα και κατασταλτικά στη δεύτερη.

Στο πρώτο της βιβλίο η Νατάσα Σίδερη επιδεικνύει τόλμη και ωριμότητα στη γραφή (Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου το 2019 από το περιοδικό «Ο Αναγνώστης»). Ενθαρρυντικό το γεγονός ότι ένας νέος εκδοτικός οίκος (Μωβ Σκίουρος) επενδύει σε μια νέα συγγραφέα, αν και κάποια τυπογραφικά καθώς και λάθη επιμέλειας θα μπορούσαν να απουσιάζουν.

 

* Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΚΑΝΕΒΑΤΟΣ είναι συγγραφέας.


altΚυρίαρχοι πονηροί λογισμοί
Νατάσα Σίδερη
Ο Μωβ Σκίουρος 2019
Σελ. 192, τιμή εκδότη €12,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Γιώργου Κακουλίδη.

Η Εταιρεία Συγγραφέων εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο του καταξιωμένου ποιητή Γιώργου Κακουλίδη. Συγγραφέας αλλά και ζωγράφος, ο Γιώργος Κακουλίδης υιοθέτησε από νέος, έναν τρόπο ζωή...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ