alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τέτης Θεοδώρου «Άγριες τελετές» (εκδ. Έναστρον).

Του Δημήτρη Φύσσα

Πολλά βιβλία –λογοτεχνικά και μη– είναι λιγότερο ή περισσότερο ψευδεπίγραφα, όχι όμως τούτο δω. Εδώ ο τίτλος ταιριάζει απόλυτα με το περιεχόμενο, αφού και τα έξι αυτά διηγήματα (το τελευταίο «σπονδυλωτό») που κυκλοφόρησαν στο τέλος του προηγούμενου χρόνου από τις εκδόσεις Έναστρον υπάγονται κανονικά στον τίτλο – και υπάγονται πλήρως.

Παίρνοντας ως χρονική αφετηρία μερικές περιηγητικές αναφορές του περίφημου Παυσανία στο έργο του Ελλάδος περιήγησις (2ος μ.Χ. αιώνας), προχώρησε στη σύνθεση διηγημάτων που πηγαίνουν ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα μπρος, παίρνοντας έτοιμους/ες ή επινοώντας (τι σημασία έχει;) ήρωες/ίδες που δρουν στα υπαρκτά ιστορικογεωγραφικά πλαίσια, σ΄ ένα μίγμα ρεαλισμού και φάνταζι, ακόμα και με «υποδόρια» στοιχεία τρόμου.

Η Θεοδώρου επιχείρησε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα: παίρνοντας ως χρονική αφετηρία μερικές περιηγητικές αναφορές του περίφημου Παυσανία στο έργο του Ελλάδος περιήγησις (2ος μ.Χ. αιώνας), προχώρησε στη σύνθεση διηγημάτων που πηγαίνουν ταυτόχρονα προς τα πίσω (προηγούμενα γεγονότα) και προς τα μπρος (π.χ. επιδρομή Βισηγότθων τέλη 4ου αιώνα, σφαγή στο Μελιγαλά το 1944), παίρνοντας έτοιμους/ες ή επινοώντας (τι σημασία έχει;) ήρωες/ίδες που δρουν στα υπαρκτά ιστορικογεωγραφικά πλαίσια (ενίοτε και εκτός των δρόμων του Παυσανία, π.χ. στον Δούναβη), σ΄ ένα μίγμα ρεαλισμού (γεωργική παραγωγή, μάχες, επιδρομές, αρπαγές γυναικών, βιασμοί, κτηνοτροφία, εμπόριο, ναυτικά ταξίδια κλπ.) και φάνταζι (μυθολογία, μυστήρια, έθιμα, προλήψεις, τελετές, μητριαρχία ή μητριαρχικά στοιχεία, οργιαστικός ερωτισμός, συμβολισμοί, τερατομορφίες κλπ.), ακόμα και με «υποδόρια» στοιχεία τρόμου. Εκτός από τον Παυσανία όμως, η συγγραφέας έχει μελετήσει και αφομοιώσει πλήθος άλλων στοιχείων από τις παμπάλαιες προνεωτερικές κοινωνίες του ελληνικού χώρου, σε εποχές βίας, τρόμου, ανομίας, ληστείας (μια μικρή ιδέα του συγγραφικού πλούτου και μόχθου δίνουν οι υποσημειώσεις, οι φωτογραφίες με τα επισημειώσεις τους, η πρόσκληση προς τη ζωγράφο Ελένη Λύρα να συμβάλει στο βιβλίο και οι ευχαριστίες στον καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Γεράσιμο Μακρή). Κλείνω αυτά τα γενικά επισημαίνοντας τον ρόλο του τραγουδιού που διαπερνά το βιβλίο σχεδόν παντού, όπου η συγγραφέας έχει ενθέσει δημοτικά ή δημοτικοφανή κομμάτια (μοιρολόγια ή «μοιρολογίζοντα»), καθώς και ένα σημερινό, ενταγμένα όμως όλα στην αφηγηματική πράξη.

Το πρώτο διήγημα, η «Ηριγόνη», αφορά τη σχέση ανάμεσα στον θερισμό –αλώνισμα– μάνα γη που ο άνθρωποι την «κακομεταχειρίζονται» και τις αναγκαίες θυσίες ζώων για να την εξευμενίσουν στο σχετικό πανηγύρι, με τον απαραίτητο διαχωρισμό ρόλων ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (και ξεχωριστά για τέσσερις ορισμένες γριές, που «εκπροσωπούν» την πάσχουσα γη), ενώ η νεαρή Κυδίππη (που τη φέρνουνε ζεμένη σε άρμα δυο νεαροί άντρες, ο Κλέοβης κι ο Βίτωνας) μπαίνει ιέρεια στον ναό της Χθονίας στην Ερμιόνη, αντικαθιστώντας κληρονομικώ δικαίω τη μάνα της Ηριγόνη.

Στο δεύτερο, τη «Φυλλίδα», παρακολουθούμε τη σεξουαλική μύηση μιας νεαρής δρυάδας και το σμίξιμό της με τον εξίσου νεαρό Δρόσο (θυμίζοντας στην αρχή τη σχέση δυο ανάλογων παιδιών στο «Μοιρολόι της φώκιας» του Παπαδιαμάντη), σ΄ ένα τραχύ βοιωτικό πλαίσιο, με αναφορές –ανάμεσα στ’ άλλα– σε κενταύρους, Σειληνούς, νεράιδες, τον Δία και τη Ήρα, μια τελετή μίμησης θανάτου κα ανάστασης του Δρόσου, άμεση συζήτηση του κοριτσιού με ζώα και φυτά, και τελικά τον θάνατό του, αφού πρώτα γεννήσει ένα μωρό.

Στο τρίτο κομμάτι, τιτλοφορούμενο «Κάπρος», έχουμε σώρευση θεμάτων: παραδοσιακός φόνος τού εκάστοτε ιερέα της Άρτεμης Λιμνάτιδος στη Μεσσηνία από αυτόν που παίρνει τη θέση του, βιασμοί και αρπαγές γυναικών, αλληλοσφαγή Μεσσηνίων – Λακώνων (που επιτίθενται καλυμμένοι με τομάρια τράγων), ρίξιμο των νεκρών σε πηγάδι, μαγική ανάσταση και έξοδός τους, ενώ είναι πεθαμένοι (ώστε να βρουν κανονική ταφή) και διακριτική, υποσημειούμενη αναφορά στο διαβόητο πηγάδι του Μελιγαλά (κι επειδή η Θεοδώρου δεν το λέει, ας το πω εγώ: είναι αυτό όπου οι νικητές ελασίτες έριξαν, σφαγμένους, περίπου 700 αιχμαλώτους ταγματασφαλίτες, τον Σεπτέμβρη του 1944, στο μεσοδιάστημα ανάμεσα στην αποχώρηση των Γερμανών και τον ερχομό της νόμιμης κυβέρνησης Παπανδρέου στην Ελλάδα).

Στο τέταρτο διήγημα («Πάλλα») αφηγήτρια είναι μια σκύλα (εξού και οι χιουμοριστικές πινελιές στην αφήγηση) και ιστορικό πλαίσιο μια εμφύλια διαμάχη στην Κόρινθο του 7ου π.Χ. αιώνα, με επίκεντρο έναν δελφικό χρησμό που τείνει να οδηγήσει στη θανάτωση ενός νηπίου.

Το πέμπτο κομμάτι, «Ο άρχοντας του πόντου», διαδραματίζεται σε παραδουνάβιες περιοχές και κοντά στο νησί Λεύκη ή Ολβία, χώρο ταφής του Αχιλλέα και συνάμα πύλη για τον Κάτω Κόσμο: ο εμποροναυτικός Λέανδρος και ο σύντροφοί του γλεντάνε σε λιμανίσια ταβέρνα, ερχόμενοι σ’ επαφή με «βαρβάρους», παρακολουθούν μυστήρια τελετή και βλέπουν σκιές νεκρών που χορεύουν. Η επαφή του όμως με τις τρεις αρχέγονες Μούσες (Μελέτη, Μνήμη, Άτροπος) θα φέρει με τη σειρά ηδονή, γνώση και θάνατο.

Η ανάγνωσή του οδηγεί σε καλλιτεχνική απόλαυση και το στοιχείο του απρόσμενου κυριαρχεί, ενώ ταυτόχρονα συντελείται, έστω ακροθιγώς, η γνώση ενός κόσμου που έχει σβήσει ανεπιστρεπτί.

Το τελευταίο διήγημα λέγεται «Η τέχνη της ομιλίας» και αποτελείται από τέσσερα μέρη. Ο τυχοδιώκτης μισο-μάγος Ησύχιος, που ξέρει να κρύβεται τέλεια, και ο νεαρός Εύμηλος, είναι ο μόνοι που γλιτώνουν από μια τρομερή σφαγή όταν οι Βισηγότθοι δηώνουν τη Λακωνία, αλλά το παιδί έχει χάσει τη μιλιά του. Βρίσκουν καταφύγιο στο απόμερο αρχοντικό της Λαπέρσας κι επιδιώκουν να σώσουν μια νεαρή που έχει απαχθεί από τους επιδρομείς. Ζουν τη ζωή του σπιτιού, νεκροί μιλάνε μέσα από το στόμα του Εύμηλου ο οποίος πάει να πεθάνει, ο Ησύχιος ξορκίζει δαιμόνια, μα αργότερα ξεσπιτώνονται όλοι εξαιτίας νέων κινδύνων. Καταλήγοντας στη σπηλιά ενός σοφού Γέρου ερημίτη, το παιδί ξαναβρίσκει τη λαλιά του.

Το βιβλίο έχει μεγάλη αξία γιατί το πείραμα της Θεοδώρου πέτυχε. Η ανάγνωσή του οδηγεί σε καλλιτεχνική απόλαυση και το στοιχείο του απρόσμενου κυριαρχεί, ενώ ταυτόχρονα συντελείται, έστω ακροθιγώς, η γνώση ενός κόσμου που έχει σβήσει ανεπιστρεπτί. Τελευταίο και σημαντικότερο: το ύφος της είναι εξαιρετικό.

ΥΓ: Όποια, μικρά ευτυχώς, προβλήματα έχει το βιβλίο δεν έχει νόημα ν’ αναφερθούν εδώ – εξάλλου κανένα δεν αφορά το περιεχόμενο, επομένως δεν σχετίζονται με τη συγγραφέα, μα με τη δόμηση του βιβλίου και, περισσότερο, με την επιμέλεια. Με χαρά θα τα υποδείξω για βελτίωση σε πιθανή επόμενη έκδοση, αν μου ζητηθεί.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΣΣΑΣ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Τελευταίο του βιβλίο, ο τόμος «Αυτά και οι μετακομίσεις» (εκδ. Εστία).

 Στην κεντρική εικόνα: Λεπτομέρεια πίνακα του Goya.


altΆγριες τελετές
Τέτη Θεοδώρου
Έναστρον 2019
Σελ. 142, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ