alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τέτης Θεοδώρου «Άγριες τελετές» (εκδ. Έναστρον).

Του Δημήτρη Φύσσα

Πολλά βιβλία –λογοτεχνικά και μη– είναι λιγότερο ή περισσότερο ψευδεπίγραφα, όχι όμως τούτο δω. Εδώ ο τίτλος ταιριάζει απόλυτα με το περιεχόμενο, αφού και τα έξι αυτά διηγήματα (το τελευταίο «σπονδυλωτό») που κυκλοφόρησαν στο τέλος του προηγούμενου χρόνου από τις εκδόσεις Έναστρον υπάγονται κανονικά στον τίτλο – και υπάγονται πλήρως.

Παίρνοντας ως χρονική αφετηρία μερικές περιηγητικές αναφορές του περίφημου Παυσανία στο έργο του Ελλάδος περιήγησις (2ος μ.Χ. αιώνας), προχώρησε στη σύνθεση διηγημάτων που πηγαίνουν ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα μπρος, παίρνοντας έτοιμους/ες ή επινοώντας (τι σημασία έχει;) ήρωες/ίδες που δρουν στα υπαρκτά ιστορικογεωγραφικά πλαίσια, σ΄ ένα μίγμα ρεαλισμού και φάνταζι, ακόμα και με «υποδόρια» στοιχεία τρόμου.

Η Θεοδώρου επιχείρησε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα: παίρνοντας ως χρονική αφετηρία μερικές περιηγητικές αναφορές του περίφημου Παυσανία στο έργο του Ελλάδος περιήγησις (2ος μ.Χ. αιώνας), προχώρησε στη σύνθεση διηγημάτων που πηγαίνουν ταυτόχρονα προς τα πίσω (προηγούμενα γεγονότα) και προς τα μπρος (π.χ. επιδρομή Βισηγότθων τέλη 4ου αιώνα, σφαγή στο Μελιγαλά το 1944), παίρνοντας έτοιμους/ες ή επινοώντας (τι σημασία έχει;) ήρωες/ίδες που δρουν στα υπαρκτά ιστορικογεωγραφικά πλαίσια (ενίοτε και εκτός των δρόμων του Παυσανία, π.χ. στον Δούναβη), σ΄ ένα μίγμα ρεαλισμού (γεωργική παραγωγή, μάχες, επιδρομές, αρπαγές γυναικών, βιασμοί, κτηνοτροφία, εμπόριο, ναυτικά ταξίδια κλπ.) και φάνταζι (μυθολογία, μυστήρια, έθιμα, προλήψεις, τελετές, μητριαρχία ή μητριαρχικά στοιχεία, οργιαστικός ερωτισμός, συμβολισμοί, τερατομορφίες κλπ.), ακόμα και με «υποδόρια» στοιχεία τρόμου. Εκτός από τον Παυσανία όμως, η συγγραφέας έχει μελετήσει και αφομοιώσει πλήθος άλλων στοιχείων από τις παμπάλαιες προνεωτερικές κοινωνίες του ελληνικού χώρου, σε εποχές βίας, τρόμου, ανομίας, ληστείας (μια μικρή ιδέα του συγγραφικού πλούτου και μόχθου δίνουν οι υποσημειώσεις, οι φωτογραφίες με τα επισημειώσεις τους, η πρόσκληση προς τη ζωγράφο Ελένη Λύρα να συμβάλει στο βιβλίο και οι ευχαριστίες στον καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Γεράσιμο Μακρή). Κλείνω αυτά τα γενικά επισημαίνοντας τον ρόλο του τραγουδιού που διαπερνά το βιβλίο σχεδόν παντού, όπου η συγγραφέας έχει ενθέσει δημοτικά ή δημοτικοφανή κομμάτια (μοιρολόγια ή «μοιρολογίζοντα»), καθώς και ένα σημερινό, ενταγμένα όμως όλα στην αφηγηματική πράξη.

Το πρώτο διήγημα, η «Ηριγόνη», αφορά τη σχέση ανάμεσα στον θερισμό –αλώνισμα– μάνα γη που ο άνθρωποι την «κακομεταχειρίζονται» και τις αναγκαίες θυσίες ζώων για να την εξευμενίσουν στο σχετικό πανηγύρι, με τον απαραίτητο διαχωρισμό ρόλων ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (και ξεχωριστά για τέσσερις ορισμένες γριές, που «εκπροσωπούν» την πάσχουσα γη), ενώ η νεαρή Κυδίππη (που τη φέρνουνε ζεμένη σε άρμα δυο νεαροί άντρες, ο Κλέοβης κι ο Βίτωνας) μπαίνει ιέρεια στον ναό της Χθονίας στην Ερμιόνη, αντικαθιστώντας κληρονομικώ δικαίω τη μάνα της Ηριγόνη.

Στο δεύτερο, τη «Φυλλίδα», παρακολουθούμε τη σεξουαλική μύηση μιας νεαρής δρυάδας και το σμίξιμό της με τον εξίσου νεαρό Δρόσο (θυμίζοντας στην αρχή τη σχέση δυο ανάλογων παιδιών στο «Μοιρολόι της φώκιας» του Παπαδιαμάντη), σ΄ ένα τραχύ βοιωτικό πλαίσιο, με αναφορές –ανάμεσα στ’ άλλα– σε κενταύρους, Σειληνούς, νεράιδες, τον Δία και τη Ήρα, μια τελετή μίμησης θανάτου κα ανάστασης του Δρόσου, άμεση συζήτηση του κοριτσιού με ζώα και φυτά, και τελικά τον θάνατό του, αφού πρώτα γεννήσει ένα μωρό.

Στο τρίτο κομμάτι, τιτλοφορούμενο «Κάπρος», έχουμε σώρευση θεμάτων: παραδοσιακός φόνος τού εκάστοτε ιερέα της Άρτεμης Λιμνάτιδος στη Μεσσηνία από αυτόν που παίρνει τη θέση του, βιασμοί και αρπαγές γυναικών, αλληλοσφαγή Μεσσηνίων – Λακώνων (που επιτίθενται καλυμμένοι με τομάρια τράγων), ρίξιμο των νεκρών σε πηγάδι, μαγική ανάσταση και έξοδός τους, ενώ είναι πεθαμένοι (ώστε να βρουν κανονική ταφή) και διακριτική, υποσημειούμενη αναφορά στο διαβόητο πηγάδι του Μελιγαλά (κι επειδή η Θεοδώρου δεν το λέει, ας το πω εγώ: είναι αυτό όπου οι νικητές ελασίτες έριξαν, σφαγμένους, περίπου 700 αιχμαλώτους ταγματασφαλίτες, τον Σεπτέμβρη του 1944, στο μεσοδιάστημα ανάμεσα στην αποχώρηση των Γερμανών και τον ερχομό της νόμιμης κυβέρνησης Παπανδρέου στην Ελλάδα).

Στο τέταρτο διήγημα («Πάλλα») αφηγήτρια είναι μια σκύλα (εξού και οι χιουμοριστικές πινελιές στην αφήγηση) και ιστορικό πλαίσιο μια εμφύλια διαμάχη στην Κόρινθο του 7ου π.Χ. αιώνα, με επίκεντρο έναν δελφικό χρησμό που τείνει να οδηγήσει στη θανάτωση ενός νηπίου.

Το πέμπτο κομμάτι, «Ο άρχοντας του πόντου», διαδραματίζεται σε παραδουνάβιες περιοχές και κοντά στο νησί Λεύκη ή Ολβία, χώρο ταφής του Αχιλλέα και συνάμα πύλη για τον Κάτω Κόσμο: ο εμποροναυτικός Λέανδρος και ο σύντροφοί του γλεντάνε σε λιμανίσια ταβέρνα, ερχόμενοι σ’ επαφή με «βαρβάρους», παρακολουθούν μυστήρια τελετή και βλέπουν σκιές νεκρών που χορεύουν. Η επαφή του όμως με τις τρεις αρχέγονες Μούσες (Μελέτη, Μνήμη, Άτροπος) θα φέρει με τη σειρά ηδονή, γνώση και θάνατο.

Η ανάγνωσή του οδηγεί σε καλλιτεχνική απόλαυση και το στοιχείο του απρόσμενου κυριαρχεί, ενώ ταυτόχρονα συντελείται, έστω ακροθιγώς, η γνώση ενός κόσμου που έχει σβήσει ανεπιστρεπτί.

Το τελευταίο διήγημα λέγεται «Η τέχνη της ομιλίας» και αποτελείται από τέσσερα μέρη. Ο τυχοδιώκτης μισο-μάγος Ησύχιος, που ξέρει να κρύβεται τέλεια, και ο νεαρός Εύμηλος, είναι ο μόνοι που γλιτώνουν από μια τρομερή σφαγή όταν οι Βισηγότθοι δηώνουν τη Λακωνία, αλλά το παιδί έχει χάσει τη μιλιά του. Βρίσκουν καταφύγιο στο απόμερο αρχοντικό της Λαπέρσας κι επιδιώκουν να σώσουν μια νεαρή που έχει απαχθεί από τους επιδρομείς. Ζουν τη ζωή του σπιτιού, νεκροί μιλάνε μέσα από το στόμα του Εύμηλου ο οποίος πάει να πεθάνει, ο Ησύχιος ξορκίζει δαιμόνια, μα αργότερα ξεσπιτώνονται όλοι εξαιτίας νέων κινδύνων. Καταλήγοντας στη σπηλιά ενός σοφού Γέρου ερημίτη, το παιδί ξαναβρίσκει τη λαλιά του.

Το βιβλίο έχει μεγάλη αξία γιατί το πείραμα της Θεοδώρου πέτυχε. Η ανάγνωσή του οδηγεί σε καλλιτεχνική απόλαυση και το στοιχείο του απρόσμενου κυριαρχεί, ενώ ταυτόχρονα συντελείται, έστω ακροθιγώς, η γνώση ενός κόσμου που έχει σβήσει ανεπιστρεπτί. Τελευταίο και σημαντικότερο: το ύφος της είναι εξαιρετικό.

ΥΓ: Όποια, μικρά ευτυχώς, προβλήματα έχει το βιβλίο δεν έχει νόημα ν’ αναφερθούν εδώ – εξάλλου κανένα δεν αφορά το περιεχόμενο, επομένως δεν σχετίζονται με τη συγγραφέα, μα με τη δόμηση του βιβλίου και, περισσότερο, με την επιμέλεια. Με χαρά θα τα υποδείξω για βελτίωση σε πιθανή επόμενη έκδοση, αν μου ζητηθεί.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΣΣΑΣ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Τελευταίο του βιβλίο, ο τόμος «Αυτά και οι μετακομίσεις» (εκδ. Εστία).

 Στην κεντρική εικόνα: Λεπτομέρεια πίνακα του Goya.


altΆγριες τελετές
Τέτη Θεοδώρου
Έναστρον 2019
Σελ. 142, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ