alt

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Κεχριμπαρένια έρημος», το δεύτερο μέρος της τριλογίας «Ο Δράκος της Πρέσπας» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Σε ηλεκτρονικά παιχνίδια που μπορεί κανείς να βρει στο διαδίκτυο, ο παίκτης εφορμά σε μια νεοκατακτηθείσα γη, την οποία επιχειρεί να εποικίσει, χτίζοντας σπίτια και κάστρα, να ανοίξει δρόμους, να φτιάξει καταστήματα, νοσοκομεία και δημόσια κτήρια, να τειχίσει το λιμάνι του, να κατασκευάσει μικρά και μεγάλα, φορητά και μόνιμα, αντικείμενα… Ο συγγραφέας συχνά είναι ένας τέτοιος μικρός «θεός» που με λέξεις και φανταστικά υλικά μπορεί να δημιουργήσει, να σηκώσει πόλεις και να κατασκευάσει ολόκληρους γαλαξίες.

Υπάρχει τελικά ο δράκος ή είναι άλλη μια μορφή κινδυνολογίας της υψηλής κυβέρνησης που θέλει να ελέγχει τα πάντα; Οι περιπέτειες, οι ανταγωνισμοί, οι αριβισμοί των ανθρώπων κι οι επιθέσεις του τέρατος δραματοποιούν την ιστορία και κινητοποιούν ήρωες, αντιήρωες και αναγνώστες.

Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου είναι η απόλυτη ενσάρκωση αυτού του προτύπου, καθώς τα έργα της είναι πρώτιστα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας κι έπειτα και κάτι άλλο (αλληγορία, παραμύθι, πολιτική λογοτεχνία κ.λπ.), φτιαγμένα με αφήγηση, φαντασία και χάρακα. Στο προκείμενο, λοιπόν, δεύτερο έργο της τριλογίας της «Ο δράκος της Πρέσπας», που ξεκίνησε με την Κοιλάδα της λάσπης, συνεχίζει το συνολικό πλάνο των τριών κειμένων της που μπορεί να διαβαστούν με όποια σειρά θέλει ο αναγνώστης. Παίρνει φαινομενικά υλικά από το τριεθνές των Πρεσπών κι αξιοποιεί ονόματα και ήχους των τριών χωρών, αλλά από εκεί και πέρα ορθώνει το δικό της σύμπαν που μετατρέπει την περιοχή σε έρημο με κεχριμπαρένιους κόκκους άμμου.

Σ’ αυτό το μέρος της δυτικής όχθης, που αντιστοιχεί στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία, δεκαέξι ομάδες δρακολόγων προσπαθούν να κατανοήσουν τι είναι ο δράκος που έχει στοιχειώσει την περιοχή. Κι ενώ οι Έλληνες ομότεχνοί τους στο προηγούμενο μυθιστόρημα θεωρούν το τέρας μια μεταλλαγμένη μορφή ζωής, οι Βορειομακεδόνες ερευνητές πιστεύουν ότι πρόκειται για εξωγήινο ον. Υπάρχει τελικά ο δράκος ή είναι άλλη μια μορφή κινδυνολογίας της υψηλής κυβέρνησης που θέλει να ελέγχει τα πάντα; Οι περιπέτειες, οι ανταγωνισμοί, οι αριβισμοί των ανθρώπων κι οι επιθέσεις του τέρατος δραματοποιούν την ιστορία και κινητοποιούν ήρωες, αντιήρωες και αναγνώστες.

Τι είναι εντέλει το τέρας και τι συμβολίζουν οι δρακολόγοι; Τι θέλει να πετύχει η συγγραφέας και τι εισπράττει ο αποδέκτης της αφήγησης; Τελικά, το εκ του μηδενός τίποτα μπορεί να γίνει κάτι; Αν όλη αυτή η ιστορία, όπως ξεδιπλώνεται στις τρεις όχθες της (πρώην) λίμνης, είναι απλώς μια ωραία ιστορία, που δεν έχει κανένα άλλο νόημα, τότε βγάζουμε το καπέλο στην πεζογράφο που κόβει, ράβει και μοιράζει την τράπουλα, προσφέροντας με τη νοητική της κατασκευή μια άκρως ευχάριστη και ενδιαφέρουσα ανάγνωση.

Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο δράκος είναι η φύση, μαζί ευχή και κατάρα, μαζί πηγή κέρδους αλλά και απειλή.

Αν όμως αυτή η επική κατασκευή περιέχει ή μπορεί να πάρει αλληγορικές διαστάσεις, τότε το τέρας ενδέχεται να ενσαρκώνει μια μεγάλη απειλή που κινητοποιεί δυνάμεις, οργανώνει δράσεις και ορθώνει ανθρώπινες ιδιότητες ώστε να το αντιμετωπίσουν. Τότε, είναι πιθανόν κανείς να υποθέσει ότι το τέρας είναι η κρίση, είναι μια διακρατική απειλή, είναι ο Θεός ή η μοίρα των εθνών, την οποία καθένα από αυτά διευθετεί με τον τρόπο με τον οποίο πιστεύει ότι θα την χαλιναγωγήσει. Ή πιο κοντά στο πνεύμα των παραλλαγών της λάσπης, της ερήμου και του χιονιού, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο δράκος είναι η φύση, μαζί ευχή και κατάρα, μαζί πηγή κέρδους αλλά και απειλή. Ακόμα πιο πιθανόν είναι ο αναγνώστης να θεωρήσει ότι η τριλογία θέτει στο κέντρο της την εξουσία, που μπροστά στον δράκο ρυθμίζει το πολιτικό και οικονομικό σύστημα ώστε να κερδίσει περισσότερα. 

Σ’ αυτό το ανοικτό πλαίσιο, που ανοίγεται προς διάφορες κατευθύνσεις, εξίσου λογικό είναι να δει κανείς πίσω από το παραμύθι (…που μάλιστα έχει δράκο) μια φιλοσοφική πραγματεία περί όντος και μη όντος ή μια κοινωνιολογική μελέτη για την οργάνωση της κοινωνίας ως πολιτικής σκακιέρας με ρόλους και κινήσεις. Πάνω από την έρημο, οκτώ εξέδρες διασταυρώνονται με οκτώ άλλες σε ένα δισδιάστατο πεδίο εξήντα τεσσάρων τετραγώνων και πολυάριθμων πιονιών που αγωνίζονται για τη νίκη απέναντι στον εχθρό. Το σκάκι αυτό θυμίζει την κοινωνία, όπου οι εσωτερικές διαμάχες δεν εμποδίζουν τη συλλογική δράση εναντίον της εξωτερικής απειλής· αλλά και τους αφ’ υψηλού άρχοντες, που παίζουν παιχνίδια πάνω στις πλάτες των ανυποψίαστων πιονιών.

alt
Το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου Τι είδε
η γυναίκα του Λωτ; τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού
(δε)κατά «Athens Prize for Literature» (2008) και
κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα γαλλικά, αγγλικά και
βουλγαρικά. To 2013 ο Guardian το κατέταξε στα
καλύτερα βιβλία επιστημονικής φαντασίας της χρονιάς
και ήταν υποψήφιο για το «British Science Fiction
Association Award» της ίδιας χρονιάς. Το πιο πρόσφατο
έργο της, Ο Δράκος της Πρέσπας I – Η Κοιλάδα της
Λάσπης, τιμήθηκε το 2015 με το Βραβείο της Ακαδημίας
Αθηνών και το βραβείο του περιοδικού Κλεψύδρα.


Τελικά, η γνώμη μου που συναιρεί όλα τα παραπάνω τείνει προς την ερμηνεία του δι-εθνικού ανταγωνισμού στο κομβικό σημείο των Πρεσπών, ακόμα πιο επίκαιρο τώρα από ό,τι στο πρώτο βιβλίο της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, βάσει υπερεθνικών σκοπιμοτήτων. Αυτή η τριεθνής λιμναία περιοχή αποτέλεσε τη βάση πολλών μυθιστορηματικών σκηνικών. Η επιλογή της, λοιπόν, και η ισομοιρασμένη αφήγηση από την πλευρά της Ελλάδας (Ι), της Βόρειας Μακεδονίας (ΙΙ) και προσεχώς της Αλβανίας (ΙΙΙ) όπως και η αντίληψη του χώρου ως βάλτου, ως ερήμου και ως χιονισμένου βουνού από κάθε λαό υπαγορεύει τη σκέψη ότι η εθνική οπτική γωνία κι ο μεταξύ των λαών ανταγωνισμός είναι στο επίκεντρο της τριλογίας. Καθένας βλέπει τα ίδια πράγματα αλλιώς, ερμηνεύει με άλλον τρόπο την απειλή, αναπτύσσει τη δική του ιστορική και πολιτική τακτική. Η Βαλκανική πιεσμένη από πολιτικά και οικονομικά αδιέξοδα βρίσκει στον δράκο το δικό της Eldorado, για να αποκτήσει διεθνή αξία, ασχέτως πόσο πραγματικός είναι.

Όσο μάλιστα η ιστορία προχωράει, όλο και περισσότερο οι ενέργειες άρσης του εθνικισμού και διεθνικής προσέγγισης φαίνεται να κερδίζουν έδαφος. Πρωτεργάτης ο καπετάνιος Γκαβρήλ Καλεμάνοφ που οραματίζεται να έρθει σε (παράνομη) επαφή με έναν συμπαθή κάτοικο της Νότιας Όχθης και να γεφυρώσει τις διαφορές, που τους χωρίζουν. Ενώ όμως οι επιμέρους διαφορές (ποιες είναι άραγε, πέραν του δρακολογικού ανταγωνισμού;) κι οι προκαταλήψεις αίρονται βαθμιαία και οι προσπάθειες εντείνονται, όλα πέφτουν πάνω στον τοίχο της «Αυταρχικής Ισχύος» και των επιχειρηματικών συμφερόντων.

Οι λαοί βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά αλλά τα όρια, τα σύνορα και οι αποστάσεις δεν είναι ες αεί τείχη και αδιαπέραστα φράγματα...

Εντέλει, αν θέλουμε να κρατήσουμε έναν βόστρυχο που δένει αρμονικά τα ποικίλα νήματα, θα μπορούσαμε να εστιάσουμε στη διάθεση να επικοινωνήσουν οι λαοί και να άρουν τις (τεχνητές) διαφορές τους, οι οποίες στηρίζονται σε πλαστές απειλές, διάθεση όμως που προσκρούει στις άνωθεν πιέσεις. Ο μικρόκοσμος των Πρεσπών δεν είναι άσχετος με τα Βαλκάνια, που ζουν υπό συνεχές καθεστώς μίσους και ερίδων μεταξύ των κρατών: οι λαοί βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά (οι Έλληνες βλέπουν αέναη βροχή, ενώ οι Βορειομακεδόνες ερήμωση), αλλά τα όρια, τα σύνορα και οι αποστάσεις δεν είναι ες αεί τείχη και αδιαπέραστα φράγματα, παρά μόνο όσο το διεθνές σύστημα τα ευνοεί και τα επιβάλλει.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


altΚεχριμπαρένια έρημος
Ο Δράκος της Πρέσπας II
Ιωάννα Μπουραζοπούλου
Καστανιώτης 2019
Σελ. 578, τιμή εκδότη €17,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η δεκαετία του ’10: αποτιμήσεις και προοπτικές της πεζογραφίας μας

Η δεκαετία του ’10: αποτιμήσεις και προοπτικές της πεζογραφίας μας

Η ελληνική πεζογραφία των δέκα τελευταίων χρόνων στο μικροσκόπιο. Τάσεις, ρεύματα, θεματολογίες, η επιρροή της κρίσης στα μυθιστορήματα, τις νουβέλες και τα διηγήματα. Συγγραφείς που συντονίζονται με τον καιρό τους και άλλοι που συνεχίζουν τον μοναχικό τους δρόμο.

Του ...

Ποίος ήτο ο φονεύς του παππού μου

Ποίος ήτο ο φονεύς του παππού μου

Για το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Είμαι όσα έχω ξεχάσει» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στο τελευταίο μυθιστόρημα (;) του Ηλία Μαγκλίνη συν...

Στην τύρβη των θρύλων και της Ιστορίας

Στην τύρβη των θρύλων και της Ιστορίας

Το μυθιστόρημα φαντασίας της Ιωάννας Μπουραζοπούλου Η κοιλάδα της λάσπης (εκδ. Καστανιώτη) διαδραματίζεται στις Πρέσπες. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το να χτίσεις έναν κόσμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

 «Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

«Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

Στον Σουηδό γενετιστή Σβάντε Πάιμπο, ο οποίος κατάφερε να διαβάσει το DNA των Νεάντερταλ και άλλων εξαφανισμένων συγγενών του σύγχρονου ανθρώπου, θα απονεμηθεί το φετινό βραβείο Νόμπελ Ιατρικής-Φυσιολογίας. Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ - Ιχνηλατώντας τα γονίδια μιας χαμένης μορφής ανθρώπου» (μτφρ. Ασπασ...

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας θα απονεμηθεί την Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022. Όπως κάθε χρόνο, τα προγνωστικά και τα διαδικτυακά στοιχήματα δίνουν και παίρνουν. Ουελμπέκ, Ερνό και Ρούσντι είναι μεταξύ των φαβορί. Θα επιβεβαιωθούν τα γραφεία στοιχημάτων ή η σουηδική Ακαδημία θα κάνει και πάλι την έκπληξη;

Επιμέλεια: ...

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ