alt

Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Κεχριμπαρένια έρημος», το δεύτερο μέρος της τριλογίας «Ο Δράκος της Πρέσπας» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Σε ηλεκτρονικά παιχνίδια που μπορεί κανείς να βρει στο διαδίκτυο, ο παίκτης εφορμά σε μια νεοκατακτηθείσα γη, την οποία επιχειρεί να εποικίσει, χτίζοντας σπίτια και κάστρα, να ανοίξει δρόμους, να φτιάξει καταστήματα, νοσοκομεία και δημόσια κτήρια, να τειχίσει το λιμάνι του, να κατασκευάσει μικρά και μεγάλα, φορητά και μόνιμα, αντικείμενα… Ο συγγραφέας συχνά είναι ένας τέτοιος μικρός «θεός» που με λέξεις και φανταστικά υλικά μπορεί να δημιουργήσει, να σηκώσει πόλεις και να κατασκευάσει ολόκληρους γαλαξίες.

Υπάρχει τελικά ο δράκος ή είναι άλλη μια μορφή κινδυνολογίας της υψηλής κυβέρνησης που θέλει να ελέγχει τα πάντα; Οι περιπέτειες, οι ανταγωνισμοί, οι αριβισμοί των ανθρώπων κι οι επιθέσεις του τέρατος δραματοποιούν την ιστορία και κινητοποιούν ήρωες, αντιήρωες και αναγνώστες.

Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου είναι η απόλυτη ενσάρκωση αυτού του προτύπου, καθώς τα έργα της είναι πρώτιστα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας κι έπειτα και κάτι άλλο (αλληγορία, παραμύθι, πολιτική λογοτεχνία κ.λπ.), φτιαγμένα με αφήγηση, φαντασία και χάρακα. Στο προκείμενο, λοιπόν, δεύτερο έργο της τριλογίας της «Ο δράκος της Πρέσπας», που ξεκίνησε με την Κοιλάδα της λάσπης, συνεχίζει το συνολικό πλάνο των τριών κειμένων της που μπορεί να διαβαστούν με όποια σειρά θέλει ο αναγνώστης. Παίρνει φαινομενικά υλικά από το τριεθνές των Πρεσπών κι αξιοποιεί ονόματα και ήχους των τριών χωρών, αλλά από εκεί και πέρα ορθώνει το δικό της σύμπαν που μετατρέπει την περιοχή σε έρημο με κεχριμπαρένιους κόκκους άμμου.

Σ’ αυτό το μέρος της δυτικής όχθης, που αντιστοιχεί στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία, δεκαέξι ομάδες δρακολόγων προσπαθούν να κατανοήσουν τι είναι ο δράκος που έχει στοιχειώσει την περιοχή. Κι ενώ οι Έλληνες ομότεχνοί τους στο προηγούμενο μυθιστόρημα θεωρούν το τέρας μια μεταλλαγμένη μορφή ζωής, οι Βορειομακεδόνες ερευνητές πιστεύουν ότι πρόκειται για εξωγήινο ον. Υπάρχει τελικά ο δράκος ή είναι άλλη μια μορφή κινδυνολογίας της υψηλής κυβέρνησης που θέλει να ελέγχει τα πάντα; Οι περιπέτειες, οι ανταγωνισμοί, οι αριβισμοί των ανθρώπων κι οι επιθέσεις του τέρατος δραματοποιούν την ιστορία και κινητοποιούν ήρωες, αντιήρωες και αναγνώστες.

Τι είναι εντέλει το τέρας και τι συμβολίζουν οι δρακολόγοι; Τι θέλει να πετύχει η συγγραφέας και τι εισπράττει ο αποδέκτης της αφήγησης; Τελικά, το εκ του μηδενός τίποτα μπορεί να γίνει κάτι; Αν όλη αυτή η ιστορία, όπως ξεδιπλώνεται στις τρεις όχθες της (πρώην) λίμνης, είναι απλώς μια ωραία ιστορία, που δεν έχει κανένα άλλο νόημα, τότε βγάζουμε το καπέλο στην πεζογράφο που κόβει, ράβει και μοιράζει την τράπουλα, προσφέροντας με τη νοητική της κατασκευή μια άκρως ευχάριστη και ενδιαφέρουσα ανάγνωση.

Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο δράκος είναι η φύση, μαζί ευχή και κατάρα, μαζί πηγή κέρδους αλλά και απειλή.

Αν όμως αυτή η επική κατασκευή περιέχει ή μπορεί να πάρει αλληγορικές διαστάσεις, τότε το τέρας ενδέχεται να ενσαρκώνει μια μεγάλη απειλή που κινητοποιεί δυνάμεις, οργανώνει δράσεις και ορθώνει ανθρώπινες ιδιότητες ώστε να το αντιμετωπίσουν. Τότε, είναι πιθανόν κανείς να υποθέσει ότι το τέρας είναι η κρίση, είναι μια διακρατική απειλή, είναι ο Θεός ή η μοίρα των εθνών, την οποία καθένα από αυτά διευθετεί με τον τρόπο με τον οποίο πιστεύει ότι θα την χαλιναγωγήσει. Ή πιο κοντά στο πνεύμα των παραλλαγών της λάσπης, της ερήμου και του χιονιού, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο δράκος είναι η φύση, μαζί ευχή και κατάρα, μαζί πηγή κέρδους αλλά και απειλή. Ακόμα πιο πιθανόν είναι ο αναγνώστης να θεωρήσει ότι η τριλογία θέτει στο κέντρο της την εξουσία, που μπροστά στον δράκο ρυθμίζει το πολιτικό και οικονομικό σύστημα ώστε να κερδίσει περισσότερα. 

Σ’ αυτό το ανοικτό πλαίσιο, που ανοίγεται προς διάφορες κατευθύνσεις, εξίσου λογικό είναι να δει κανείς πίσω από το παραμύθι (…που μάλιστα έχει δράκο) μια φιλοσοφική πραγματεία περί όντος και μη όντος ή μια κοινωνιολογική μελέτη για την οργάνωση της κοινωνίας ως πολιτικής σκακιέρας με ρόλους και κινήσεις. Πάνω από την έρημο, οκτώ εξέδρες διασταυρώνονται με οκτώ άλλες σε ένα δισδιάστατο πεδίο εξήντα τεσσάρων τετραγώνων και πολυάριθμων πιονιών που αγωνίζονται για τη νίκη απέναντι στον εχθρό. Το σκάκι αυτό θυμίζει την κοινωνία, όπου οι εσωτερικές διαμάχες δεν εμποδίζουν τη συλλογική δράση εναντίον της εξωτερικής απειλής· αλλά και τους αφ’ υψηλού άρχοντες, που παίζουν παιχνίδια πάνω στις πλάτες των ανυποψίαστων πιονιών.

alt
Το μυθιστόρημα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου Τι είδε
η γυναίκα του Λωτ; τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού
(δε)κατά «Athens Prize for Literature» (2008) και
κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα γαλλικά, αγγλικά και
βουλγαρικά. To 2013 ο Guardian το κατέταξε στα
καλύτερα βιβλία επιστημονικής φαντασίας της χρονιάς
και ήταν υποψήφιο για το «British Science Fiction
Association Award» της ίδιας χρονιάς. Το πιο πρόσφατο
έργο της, Ο Δράκος της Πρέσπας I – Η Κοιλάδα της
Λάσπης, τιμήθηκε το 2015 με το Βραβείο της Ακαδημίας
Αθηνών και το βραβείο του περιοδικού Κλεψύδρα.


Τελικά, η γνώμη μου που συναιρεί όλα τα παραπάνω τείνει προς την ερμηνεία του δι-εθνικού ανταγωνισμού στο κομβικό σημείο των Πρεσπών, ακόμα πιο επίκαιρο τώρα από ό,τι στο πρώτο βιβλίο της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, βάσει υπερεθνικών σκοπιμοτήτων. Αυτή η τριεθνής λιμναία περιοχή αποτέλεσε τη βάση πολλών μυθιστορηματικών σκηνικών. Η επιλογή της, λοιπόν, και η ισομοιρασμένη αφήγηση από την πλευρά της Ελλάδας (Ι), της Βόρειας Μακεδονίας (ΙΙ) και προσεχώς της Αλβανίας (ΙΙΙ) όπως και η αντίληψη του χώρου ως βάλτου, ως ερήμου και ως χιονισμένου βουνού από κάθε λαό υπαγορεύει τη σκέψη ότι η εθνική οπτική γωνία κι ο μεταξύ των λαών ανταγωνισμός είναι στο επίκεντρο της τριλογίας. Καθένας βλέπει τα ίδια πράγματα αλλιώς, ερμηνεύει με άλλον τρόπο την απειλή, αναπτύσσει τη δική του ιστορική και πολιτική τακτική. Η Βαλκανική πιεσμένη από πολιτικά και οικονομικά αδιέξοδα βρίσκει στον δράκο το δικό της Eldorado, για να αποκτήσει διεθνή αξία, ασχέτως πόσο πραγματικός είναι.

Όσο μάλιστα η ιστορία προχωράει, όλο και περισσότερο οι ενέργειες άρσης του εθνικισμού και διεθνικής προσέγγισης φαίνεται να κερδίζουν έδαφος. Πρωτεργάτης ο καπετάνιος Γκαβρήλ Καλεμάνοφ που οραματίζεται να έρθει σε (παράνομη) επαφή με έναν συμπαθή κάτοικο της Νότιας Όχθης και να γεφυρώσει τις διαφορές, που τους χωρίζουν. Ενώ όμως οι επιμέρους διαφορές (ποιες είναι άραγε, πέραν του δρακολογικού ανταγωνισμού;) κι οι προκαταλήψεις αίρονται βαθμιαία και οι προσπάθειες εντείνονται, όλα πέφτουν πάνω στον τοίχο της «Αυταρχικής Ισχύος» και των επιχειρηματικών συμφερόντων.

Οι λαοί βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά αλλά τα όρια, τα σύνορα και οι αποστάσεις δεν είναι ες αεί τείχη και αδιαπέραστα φράγματα...

Εντέλει, αν θέλουμε να κρατήσουμε έναν βόστρυχο που δένει αρμονικά τα ποικίλα νήματα, θα μπορούσαμε να εστιάσουμε στη διάθεση να επικοινωνήσουν οι λαοί και να άρουν τις (τεχνητές) διαφορές τους, οι οποίες στηρίζονται σε πλαστές απειλές, διάθεση όμως που προσκρούει στις άνωθεν πιέσεις. Ο μικρόκοσμος των Πρεσπών δεν είναι άσχετος με τα Βαλκάνια, που ζουν υπό συνεχές καθεστώς μίσους και ερίδων μεταξύ των κρατών: οι λαοί βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά (οι Έλληνες βλέπουν αέναη βροχή, ενώ οι Βορειομακεδόνες ερήμωση), αλλά τα όρια, τα σύνορα και οι αποστάσεις δεν είναι ες αεί τείχη και αδιαπέραστα φράγματα, παρά μόνο όσο το διεθνές σύστημα τα ευνοεί και τα επιβάλλει.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


altΚεχριμπαρένια έρημος
Ο Δράκος της Πρέσπας II
Ιωάννα Μπουραζοπούλου
Καστανιώτης 2019
Σελ. 578, τιμή εκδότη €17,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η δεκαετία του ’10: αποτιμήσεις και προοπτικές της πεζογραφίας μας

Η δεκαετία του ’10: αποτιμήσεις και προοπτικές της πεζογραφίας μας

Η ελληνική πεζογραφία των δέκα τελευταίων χρόνων στο μικροσκόπιο. Τάσεις, ρεύματα, θεματολογίες, η επιρροή της κρίσης στα μυθιστορήματα, τις νουβέλες και τα διηγήματα. Συγγραφείς που συντονίζονται με τον καιρό τους και άλλοι που συνεχίζουν τον μοναχικό τους δρόμο.

Του ...

Ποίος ήτο ο φονεύς του παππού μου

Ποίος ήτο ο φονεύς του παππού μου

Για το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Είμαι όσα έχω ξεχάσει» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στο τελευταίο μυθιστόρημα (;) του Ηλία Μαγκλίνη συν...

Στην τύρβη των θρύλων και της Ιστορίας

Στην τύρβη των θρύλων και της Ιστορίας

Το μυθιστόρημα φαντασίας της Ιωάννας Μπουραζοπούλου Η κοιλάδα της λάσπης (εκδ. Καστανιώτη) διαδραματίζεται στις Πρέσπες. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το να χτίσεις έναν κόσμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ