alt

Για το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού «Οι ρετσίνες του βασιλιά» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Πίσω από τον εντυπωτικό τίτλο του τελευταίου μυθιστορήματος του Ισίδωρου Ζουργού βρίσκουμε μια αφήγηση που εμπνέεται από τον Σαίξπηρ και τον Βασιλιά Ληρ, μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας: από τα χρόνια της Μεταπολίτευσης σε εκείνα της οικονομικής κρίσης και μετέπειτα.

Ο Έξαρχος είναι πλούσιος, έχει κύρος κι επιρροή στους ανθρώπους γύρω του, στην ουσία όμως είναι ολομόναχος. [...] Στο χωριό θα συναναστραφεί τον Ζαχαρία, ή αλλιώς Μασούρη· είναι ο τρελός του χωριού που ακολουθεί πιστά τον Έξαρχο με τον τρόπο που ακολουθούσε ο Σάντσο Πάντσα τον Δον Κιχώτη.

Ο Λεόντιος Έξαρχος είναι συνταξιούχος πολιτικός μηχανικός, που εγκαταλείπει την εστία στην Αθήνα ύστερα από τον χαμό της συζύγου του, Ουρανίας Ζαμάνη, και καταφεύγει στο χωριό και στον πύργο όπου ζούσε ο πατέρας της. Ο Έξαρχος είναι πλούσιος, έχει κύρος κι επιρροή στους ανθρώπους γύρω του, στην ουσία όμως είναι ολομόναχος. Οι τρεις κόρες του ζουν εκτός της σφαίρας επιρροής του. Στο χωριό θα συναναστραφεί τον Ζαχαρία, ή αλλιώς Μασούρη· είναι ο τρελός του χωριού που ακολουθεί πιστά τον Έξαρχο με τον τρόπο που ακολουθούσε ο Σάντσο Πάντσα τον Δον Κιχώτη: «Ο Ζαχαρίας, χωρίς να το καταλαβαίνει, εξελισσόταν σε έναν ιδιόμορφο μπάτλερ, έναν απρόβλεπτο άντρα ώριμης ηλικίας που φρόντιζε για την ηρεμία του κυρίου του». Ο Ζαχαρίας είναι τρυφερός, μελαγχολικός, αστείος, γκαφατζής, ανόητος και συμπονετικός· με λίγα λόγια πρόκειται για μία ολοκληρωμένη περσόνα της commedia dell’ arte και ίσως ο πιο ξεχωριστός δευτεραγωνιστής που έχει εμφανιστεί μέχρι στιγμής σε βιβλίο του Ζουργού.

Σταδιακά γνωρίζουμε τους υπόλοιπους χαρακτήρες: τον Φώτη, τον καφετζή του χωριού, τον παπα-Γιώργη, τον Πρόδρομο το Ζάρι, τον Μουσθένη, την ερωτική Πένυ... Επιπλέον, ερχόμαστε σε επαφή με τη σύγχρονη ζωή στο χωριό· τα παρατσούκλια, τις ξοδεμένες ώρες στο καφενείο, την αθόρυβη απελπισία της υπαίθρου κι άλλες χωριάτικες αμαρτίες:

«Τα μόνα συμβάντα ήταν η αλλαγή του καιρού κι όποιος απόηχος ερχόταν από τον έξω κόσμο, συνήθως ποδοσφαιρικά νέα, σεισμοί, λοιμοί, καταποντισμοί και οι εκάστοτε περικοπές από τα νέα οικονομικά μέτρα. Το χωριό, μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου, υποκρινόταν πως συμμετείχε βουβά στα πάθη της χώρας και ολόκληρης της ανθρωπότητας εν γένει».

alt

Το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού Ανεμώλια
κέρδισε το 2011 το Βραβείο Αναγνωστών ΕΚΕΒΙ-ΕΡΤ.
Από τα εννέα βιβλία που έχει γράψει, αυτό που 
σημείωσε τις περισσότερες επανεκδόσεις ήταν το 
μυθιστόρημα Σκηνές από τον βίο του
Ματίας Αλμοσίνο (2014).



Ένα από τα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία του μυθιστορήματος είναι οι αόρατοι συμπρωταγωνιστές ή δευτεραγωνιστές του βιβλίου: η εκλιπούσα σύζυγος Ουρανία, ο αυταρχικός πατέρας της, οι τρεις κόρες του Έξαρχου που είναι διαρκώς απούσες. Δεν θα ήταν υπερβολικός ο ισχυρισμός πως το ένατο βιβλίο του Ζουργού είναι γεμάτο φαντάσματα, αλλά και συμβολισμούς που έρχονται και παρέρχονται: η Πέρα Χώρα, το μέρος που βρίσκεται έξω από το χωριό που διαδραματίζεται η ιστορία, είναι μια αλληγορία που κινείται ανάμεσα στη Χώρα του Ποτέ του Τζέιμς Μπάρι, την ουτοπία του Εντουάρντο Γκαλεάνο και τον χριστιανικό παράδεισο, ενώ κι οι λέξεις «ρετσίνες» και «βασιλιάς» του τίτλου κρύβουν τα δικά τους νοήματα: η ρετσίνα ως έκφραση μιας χαμένης λαϊκότητας που μέσα στο περιβάλλον του χωριού κερδίζει ξανά έδαφος, κι ο βασιλιάς ως σύμβολο της εξουσίας αλλά και της καταρρέουσας πατριαρχίας. 

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερις μεγάλες ενότητες σύμφωνα με τις εποχές, εκκινώντας από το φθινόπωρο. Η αφήγηση στο μυθιστόρημα είναι στο μεγαλύτερο μέρος του σε τρίτο πρόσωπο, ενώ παρεμβάλλονται ημερολογιακές σημειώσεις, σημειωματάρια και e-mails σε δεύτερο ενικό που προσδίδουν στον λόγο ζωντάνια, ειδικά όταν ο Έξαρχος συνομιλεί με τους χαρακτήρες που δεν εμφανίζονται στο μυθιστόρημα με σάρκα και οστά.

Πέραν της συνομιλίας με τον σαιξπηρικό κόσμο, το μυθιστόρημα του Ζουργού επικοινωνεί και με τον Φρανσουά Ραμπελαί. Ο καρναβαλικός πολιτισμός του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης δίνει μια αίσθηση ανανέωσης (ή άραγε οριστικής ματαίωσης;) στον Έξαρχο: όπως ο Ραμπελαί έγραφε για να εκτονωθεί, το ίδιο κάνει κι ο Λεόντιος Έξαρχος κλεισμένος στον πύργο του. Μια αλλαγή συντελείται στο μυαλό του ήρωά μας:

«Ήταν τώρα ένας μοναχικός γέρος, ας πούμε κάπως διανοούμενος, ανύπαντρος και άτεκνος. Δε θα του έκανε καμιά εντύπωση αν πάνω στην ταυτότητά του ήταν γραμμένο άλλο όνομα».

Εν κατακλείδι, οι Ρετσίνες του βασιλιά είναι ένα βιβλίο ιδιαίτερο – ίσως το πιο ξεχωριστό του Ζουργού, βιβλίο ρεαλιστικό και συνάμα βαθιά ανθρώπινο. Το μυθιστόρημα καταπιάνεται με το πένθος και την απώλεια (και τη διαχείρισή τους σε μεγάλη ηλικία), τις έννοιες της προδοσίας και της κοινωνίας που αλλάζει με πρωτόφαντο τρόπο και την αδυναμία των μεγαλυτέρων ηλικιακά να ακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές. Κυρίως όμως καταγίνεται με την αίσθηση εκείνη που αφήνουν τα γηρατειά, καθώς ο κάθε άνθρωπος χάνει κάθε μέρα κι από λίγο, και πως το γέλιο –κυρίως το καρναβαλικό γέλιο– είναι το αληθινό προοίμιο του θανάτου και της τελεολογικής λύτρωσης.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος).

 Στην κεντρική εικόνα, πίνακας του © Sedat Girgin.


altΟι ρετσίνες του βασιλιά
Ισίδωρος Ζουργός
Πατάκης 2019
Σελ. 456, τιμή εκδότη €19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΖΟΥΡΓΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέον και στην εξαιρετικά επιτυχη...

Πολιτισμικά σενάρια στα μυθιστορήματα της Σώτης Τριανταφύλλου (κριτική)

Πολιτισμικά σενάρια στα μυθιστορήματα της Σώτης Τριανταφύλλου (κριτική)

Μια επισκόπηση του συγγραφικού έργου της Σώτης Τριανταφύλλου με αφορμή το τελευταίο της μυθιστόρημα «Σικελικό ειδύλλιο» (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ονομάζω «πολιτισμικό σενάριο» την προσπάθεια του συγγραφέα να εντάξει τη μυθοπλασία του σε...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη – Μονόλογοι και ομολογίες

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη – Μονόλογοι και ομολογίες

Για το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» (εκδ. Μελάνι).

Της Άννας Λυδάκη

«Έχεις δει ποτέ φωτογραφία με το πρόσωπο να κλαίει; Έχεις; Ενώ η φωνή είναι αλλιώς…» Όλοι έχουμε δει πρόσωπα να κλαίνε σε φωτογραφίες, όμως μόνο αν είναι ενσταντανέ, φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων προς βράβευση βιβλίων. Η καλύτερη μετάφραση θα ανακοινωθεί σε εκδήλωση που θα διοργανωθεί από το Φεστιβάλ ΛΕΑ [Λογοτεχνία εν Αθήναις] στο Μουσείο ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέον και στην εξαιρετικά επιτυχη...

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ