alt

Για τα αφηγήματα της Ελένης Γκίκα «Υπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων» (εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

«Ιστορίες σαν καντηλάκια για τους οικείους ζωντανούς και νεκρούς.
Αναμμένα κεράκια για τις Κυριακές του μπαμπά μου και τις Δευτέρες της μάνας μου. Για τις Μεγάλες Παρασκευές μου και για όλα τα πρωινά του Σαββάτου στη γειτονιά».

Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Είκοσι τέσσερα μικρά αφηγήματα που αποθησαυρίζουν πολύτιμες μνήμες – συχνά κάποιες σκηνές που ίσως περνούν απαρατήρητες όταν συμβαίνουν μέσα στον χρόνο τους, ωστόσο κάποτε παίρνουν τη θέση τους ανάμεσα στα τιμαλφή της ζωής. Οι προσφιλείς κεκοιμημένοι επιστρέφουν μέσα από τη γραφή και ξαναζωντανεύουν σε μια ζωή δεύτερη, λογοτεχνική. Ανοιχτό πλέον το τοπίο για τον αναγνώστη να εισχωρήσει, κι ας νιώθει πως ίσως παραβιάζει ιδιωτικό χώρο. Εκεί θα συναντήσει τους πενθούντες και οδοιπορούντες, ως δυνάμει (ελέω λογοτεχνικής γραφής) ταυτισμένους με τον ίδιο – κοινός τόπος άλλωστε ο ανθρώπινος πόνος μέσα στο άχθος της ζωής και στη σωρευμένη απώλεια των προσφιλών προσώπων. Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Στην αρχή η μνήμη του πατέρα· γι’ αυτόν οι τόσο ξεχωριστές Κυριακές στην πρώτη ενότητα με τίτλο «Οι Κυριακές του Μπαμπά». Γι’ αυτόν που τον ήθελε μέσα στον ύπνο της με φορεμένα τα παπούτσια του να διασχίσει τη ζεστή άμμο κι ας έφυγε εκείνο το τελευταίο πρωινό ξυπόλητος.

«Δρόμος χωρίς τα παπούτσια δεν περπατιέται· το έμαθε. Εκείνο εκεί το πρωί που τον είδε να φεύγει ξυπόλητος».

Είναι κι εκείνος ο Τρύγος – σωστό πανηγύρι στα Μεσόγεια. Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα. Μα, όπως γράφει η ίδια: «Ό,τι υπήρξε δεν γίνεται παρά/ για πάντα να υπάρχει». Με όποιον τρόπο έχει ο καθένας πρόσφορο, όσο αντέχει να θυμάται και, αν μπορεί, να καταγράφει.

Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα.

Ύστερα ακολουθεί η ενότητα «Οι Δευτέρες της μάνας μου», τα διηγήματα της οποίας, φέρνουν μνήμες πολύ παιδικές κι άλλες που μπερδεύουν τα πρόσωπα:

«Τις κοιτώ και δεν πιστεύω στα μάτια μου. Λες κι αντάλλαξαν μόνο τις φούστες τους. Όλα τ’ άλλα ίδια απαράλλαχτα· το καρό ζακετάκι κι η κούκλα της». 

ή ανταλλάσσουν τους ρόλους:

«Όταν ήμουν μικρή, με πήγαινε αυτή στο βουνό. Τώρα την πηγαίνω εγώ».

Δικές της είναι οι Παρασκευές, που μπορεί να είναι «Οι Μεγάλες μου Παρασκευές», αλλά μπορεί και να μην έχουν την αίγλη που αναλογεί στις Μεγαλοβδομαδιάτικες ή μπορεί να μην είναι και καθόλου Παρασκευές. Η μνήμη τους όμως έχει καταγραφεί κάπου ανάμεσα στο εδώ και στο εκεί, στο ορατό και στο αφανές του κόσμου. Γι’ αυτό και χωράει εδώ και η ενότητα «Η γυναίκα που ονειρεύεται πως γράφει». Η έξοχη αυτή μικρή παραδοχή που έχει μέσα της τη Βιρτζίνια Γουλφ (πριν από την πέτρα που την καταβύθισε στην ανυπαρξία) αλλά και τον Μπόρχες δίπλα στο κρεβάτι – αλήθεια, πώς αλλιώς ο Μπόρχες, παρά έτσι σε έκταση μικρή του χεριού, «πρόχειρος», προ-χειρός δηλαδή, για την ανάγκη να ακουμπήσεις κάπου. Κι ας μην ξέρει ακριβώς ποια η αρχή και ποιο το τέλος της κάθε ιστορίας:

«Αρχή. Κι από τον φόβο εκπορευόμενη για μια φορά στο τέλος. Τέλος. Δεν έχει ελπίδα, τι ελπίδα να έχει αφού έτσι φτάνει στο τέλος εξ αρχής».

alt
Η Ελένη Γκίκα έχει γράψει ποιητικές συλλογές,
μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων.
Ήταν υπεύθυνη στο ένθετο των βιβλίων στο
«Έθνος» και στο «Έθνος της Κυριακής», ενώ
τώρα αρθρογραφεί στην εφημερίδα 
«Φιλελεύθερος» και είναι στην εκδοτική
ομάδα του Fractal.



Επειδή όλα πρέπει να βρουν τον χώρο τους για να σταθούν, επειδή ο τόπος (αγαπημένος και οικείος, ικανός να αγκαλιάσει και τα περασμένα και τα τωρινά) είναι η σταθερή αναφορά σε ό,τι κάνουμε αλλά και σε ό,τι θυμόμαστε εντάσσοντας μέσα στα (ακόμη και μεταβαλλόμενα) τοπία του τον εαυτό μας, έρχεται η σειρά για το τέταρτο μέρος του βιβλίου: «Τα σαββατόβραδα στη γειτονιά».

«Μπορεί τότε να εξήγησες κι αυτή την ξαφνική ταραχή σου σ’ εκείνο τον δρόμο, κι ας ασφαλτοστρώθηκε χρόνια μετά. Με πέτρες τον βλέπεις, το χώμα που υπήρξε θα υπάρχει κι όσο και να σε πονά, το βλέπεις δεν το βλέπεις, ανεμοθύελλα και θα σε κυνηγά».

Η γραφή της Ελένης Γκίκα αγαπά την πολύ ευαίσθητη ισορροπία ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παραμύθι. Ακόμα κι όταν καταγράφει αληθινά γεγονότα της ζωής της, νιώθεις ότι δεν πατά με σιγουριά στο στέρεο έδαφος· λίγο πιο πάνω ή λίγο πιο πέρα από τα όρια του πραγματικού ανοίγεται ο πολύ προσωπικός τόνος μιας γραφής που απολαμβάνει διαφορετική θέα στον κόσμο – άλλωστε όσα δεν αντέχουν να πουν οι «ρεαλιστικές» λέξεις, τα αποτολμά η διείσδυση στο αθέατο αλλά μαγικό τοπίο του παραμυθητικού λόγου. Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους. Εκλεκτή η γραφή όσο ακουμπά στη μνήμη.

«Δικό μας είναι εκείνο που χάσαμε. Αυτό αποτελεί στις μέρες μας τη μοναδική της πια σιγουριά. Καθώς και το ότι γίνεται ανύπαρκτη η λήθη μπροστά έστω και στην ελάχιστη Μνήμη».

Αυτό γράφει η Ελένη Γκίκα και συνομιλεί έτσι με τον Μπόρχες και τη συμπυκνωμένη γνώση της κερδισμένης απώλειας:

Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους.

«Ξέρω πως έχω χάσει αμέτρητα πράγματα και πως, τώρα, αυτές οι απώλειες είναι τα μοναδικά δικά μου πράγματα. Ξέρω πως έχω χάσει το κίτρινο και το μαύρο, κι αυτά τ’ ασύλληπτα τα αναλογίζομαι όπως δεν τα αναλογίζονται όσοι βλέπουν. […] Δεν υπάρχουν άλλοι παράδεισοι από τους χαμένους παραδείσους». 
Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Κατοχή του χθες» (από τη συλλογή «Οι συνωμότες», μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, 1985).

Στο εξώφυλλο του βιβλίου (για μια ακόμη φορά αισθητικά άψογες οι ΑΩ εκδόσεις) μια σκηνή από τον «Καθρέφτη» του Ταρκόφσκι υπογραμμίζει την ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο – επιλογή των ιστοριών του βιβλίου η συνύπαρξη των δύο κόσμων.

 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική σελίδα, φωτογραφία της Αρμένιας © Nazik Armenakyan.


altΥπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων
Ελένη Γκίκα
ΑΩ 2019
Σελ. 96, τιμή εκδότη €11,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΓΚΙΚΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ