alt

Για τα αφηγήματα της Ελένης Γκίκα «Υπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων» (εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

«Ιστορίες σαν καντηλάκια για τους οικείους ζωντανούς και νεκρούς.
Αναμμένα κεράκια για τις Κυριακές του μπαμπά μου και τις Δευτέρες της μάνας μου. Για τις Μεγάλες Παρασκευές μου και για όλα τα πρωινά του Σαββάτου στη γειτονιά».

Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Είκοσι τέσσερα μικρά αφηγήματα που αποθησαυρίζουν πολύτιμες μνήμες – συχνά κάποιες σκηνές που ίσως περνούν απαρατήρητες όταν συμβαίνουν μέσα στον χρόνο τους, ωστόσο κάποτε παίρνουν τη θέση τους ανάμεσα στα τιμαλφή της ζωής. Οι προσφιλείς κεκοιμημένοι επιστρέφουν μέσα από τη γραφή και ξαναζωντανεύουν σε μια ζωή δεύτερη, λογοτεχνική. Ανοιχτό πλέον το τοπίο για τον αναγνώστη να εισχωρήσει, κι ας νιώθει πως ίσως παραβιάζει ιδιωτικό χώρο. Εκεί θα συναντήσει τους πενθούντες και οδοιπορούντες, ως δυνάμει (ελέω λογοτεχνικής γραφής) ταυτισμένους με τον ίδιο – κοινός τόπος άλλωστε ο ανθρώπινος πόνος μέσα στο άχθος της ζωής και στη σωρευμένη απώλεια των προσφιλών προσώπων. Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Στην αρχή η μνήμη του πατέρα· γι’ αυτόν οι τόσο ξεχωριστές Κυριακές στην πρώτη ενότητα με τίτλο «Οι Κυριακές του Μπαμπά». Γι’ αυτόν που τον ήθελε μέσα στον ύπνο της με φορεμένα τα παπούτσια του να διασχίσει τη ζεστή άμμο κι ας έφυγε εκείνο το τελευταίο πρωινό ξυπόλητος.

«Δρόμος χωρίς τα παπούτσια δεν περπατιέται· το έμαθε. Εκείνο εκεί το πρωί που τον είδε να φεύγει ξυπόλητος».

Είναι κι εκείνος ο Τρύγος – σωστό πανηγύρι στα Μεσόγεια. Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα. Μα, όπως γράφει η ίδια: «Ό,τι υπήρξε δεν γίνεται παρά/ για πάντα να υπάρχει». Με όποιον τρόπο έχει ο καθένας πρόσφορο, όσο αντέχει να θυμάται και, αν μπορεί, να καταγράφει.

Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα.

Ύστερα ακολουθεί η ενότητα «Οι Δευτέρες της μάνας μου», τα διηγήματα της οποίας, φέρνουν μνήμες πολύ παιδικές κι άλλες που μπερδεύουν τα πρόσωπα:

«Τις κοιτώ και δεν πιστεύω στα μάτια μου. Λες κι αντάλλαξαν μόνο τις φούστες τους. Όλα τ’ άλλα ίδια απαράλλαχτα· το καρό ζακετάκι κι η κούκλα της». 

ή ανταλλάσσουν τους ρόλους:

«Όταν ήμουν μικρή, με πήγαινε αυτή στο βουνό. Τώρα την πηγαίνω εγώ».

Δικές της είναι οι Παρασκευές, που μπορεί να είναι «Οι Μεγάλες μου Παρασκευές», αλλά μπορεί και να μην έχουν την αίγλη που αναλογεί στις Μεγαλοβδομαδιάτικες ή μπορεί να μην είναι και καθόλου Παρασκευές. Η μνήμη τους όμως έχει καταγραφεί κάπου ανάμεσα στο εδώ και στο εκεί, στο ορατό και στο αφανές του κόσμου. Γι’ αυτό και χωράει εδώ και η ενότητα «Η γυναίκα που ονειρεύεται πως γράφει». Η έξοχη αυτή μικρή παραδοχή που έχει μέσα της τη Βιρτζίνια Γουλφ (πριν από την πέτρα που την καταβύθισε στην ανυπαρξία) αλλά και τον Μπόρχες δίπλα στο κρεβάτι – αλήθεια, πώς αλλιώς ο Μπόρχες, παρά έτσι σε έκταση μικρή του χεριού, «πρόχειρος», προ-χειρός δηλαδή, για την ανάγκη να ακουμπήσεις κάπου. Κι ας μην ξέρει ακριβώς ποια η αρχή και ποιο το τέλος της κάθε ιστορίας:

«Αρχή. Κι από τον φόβο εκπορευόμενη για μια φορά στο τέλος. Τέλος. Δεν έχει ελπίδα, τι ελπίδα να έχει αφού έτσι φτάνει στο τέλος εξ αρχής».

alt
Η Ελένη Γκίκα έχει γράψει ποιητικές συλλογές,
μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων.
Ήταν υπεύθυνη στο ένθετο των βιβλίων στο
«Έθνος» και στο «Έθνος της Κυριακής», ενώ
τώρα αρθρογραφεί στην εφημερίδα 
«Φιλελεύθερος» και είναι στην εκδοτική
ομάδα του Fractal.



Επειδή όλα πρέπει να βρουν τον χώρο τους για να σταθούν, επειδή ο τόπος (αγαπημένος και οικείος, ικανός να αγκαλιάσει και τα περασμένα και τα τωρινά) είναι η σταθερή αναφορά σε ό,τι κάνουμε αλλά και σε ό,τι θυμόμαστε εντάσσοντας μέσα στα (ακόμη και μεταβαλλόμενα) τοπία του τον εαυτό μας, έρχεται η σειρά για το τέταρτο μέρος του βιβλίου: «Τα σαββατόβραδα στη γειτονιά».

«Μπορεί τότε να εξήγησες κι αυτή την ξαφνική ταραχή σου σ’ εκείνο τον δρόμο, κι ας ασφαλτοστρώθηκε χρόνια μετά. Με πέτρες τον βλέπεις, το χώμα που υπήρξε θα υπάρχει κι όσο και να σε πονά, το βλέπεις δεν το βλέπεις, ανεμοθύελλα και θα σε κυνηγά».

Η γραφή της Ελένης Γκίκα αγαπά την πολύ ευαίσθητη ισορροπία ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παραμύθι. Ακόμα κι όταν καταγράφει αληθινά γεγονότα της ζωής της, νιώθεις ότι δεν πατά με σιγουριά στο στέρεο έδαφος· λίγο πιο πάνω ή λίγο πιο πέρα από τα όρια του πραγματικού ανοίγεται ο πολύ προσωπικός τόνος μιας γραφής που απολαμβάνει διαφορετική θέα στον κόσμο – άλλωστε όσα δεν αντέχουν να πουν οι «ρεαλιστικές» λέξεις, τα αποτολμά η διείσδυση στο αθέατο αλλά μαγικό τοπίο του παραμυθητικού λόγου. Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους. Εκλεκτή η γραφή όσο ακουμπά στη μνήμη.

«Δικό μας είναι εκείνο που χάσαμε. Αυτό αποτελεί στις μέρες μας τη μοναδική της πια σιγουριά. Καθώς και το ότι γίνεται ανύπαρκτη η λήθη μπροστά έστω και στην ελάχιστη Μνήμη».

Αυτό γράφει η Ελένη Γκίκα και συνομιλεί έτσι με τον Μπόρχες και τη συμπυκνωμένη γνώση της κερδισμένης απώλειας:

Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους.

«Ξέρω πως έχω χάσει αμέτρητα πράγματα και πως, τώρα, αυτές οι απώλειες είναι τα μοναδικά δικά μου πράγματα. Ξέρω πως έχω χάσει το κίτρινο και το μαύρο, κι αυτά τ’ ασύλληπτα τα αναλογίζομαι όπως δεν τα αναλογίζονται όσοι βλέπουν. […] Δεν υπάρχουν άλλοι παράδεισοι από τους χαμένους παραδείσους». 
Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Κατοχή του χθες» (από τη συλλογή «Οι συνωμότες», μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, 1985).

Στο εξώφυλλο του βιβλίου (για μια ακόμη φορά αισθητικά άψογες οι ΑΩ εκδόσεις) μια σκηνή από τον «Καθρέφτη» του Ταρκόφσκι υπογραμμίζει την ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο – επιλογή των ιστοριών του βιβλίου η συνύπαρξη των δύο κόσμων.

 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική σελίδα, φωτογραφία της Αρμένιας © Nazik Armenakyan.


altΥπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων
Ελένη Γκίκα
ΑΩ 2019
Σελ. 96, τιμή εκδότη €11,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΓΚΙΚΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ