alt

Για τα αφηγήματα της Ελένης Γκίκα «Υπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων» (εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

«Ιστορίες σαν καντηλάκια για τους οικείους ζωντανούς και νεκρούς.
Αναμμένα κεράκια για τις Κυριακές του μπαμπά μου και τις Δευτέρες της μάνας μου. Για τις Μεγάλες Παρασκευές μου και για όλα τα πρωινά του Σαββάτου στη γειτονιά».

Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Είκοσι τέσσερα μικρά αφηγήματα που αποθησαυρίζουν πολύτιμες μνήμες – συχνά κάποιες σκηνές που ίσως περνούν απαρατήρητες όταν συμβαίνουν μέσα στον χρόνο τους, ωστόσο κάποτε παίρνουν τη θέση τους ανάμεσα στα τιμαλφή της ζωής. Οι προσφιλείς κεκοιμημένοι επιστρέφουν μέσα από τη γραφή και ξαναζωντανεύουν σε μια ζωή δεύτερη, λογοτεχνική. Ανοιχτό πλέον το τοπίο για τον αναγνώστη να εισχωρήσει, κι ας νιώθει πως ίσως παραβιάζει ιδιωτικό χώρο. Εκεί θα συναντήσει τους πενθούντες και οδοιπορούντες, ως δυνάμει (ελέω λογοτεχνικής γραφής) ταυτισμένους με τον ίδιο – κοινός τόπος άλλωστε ο ανθρώπινος πόνος μέσα στο άχθος της ζωής και στη σωρευμένη απώλεια των προσφιλών προσώπων. Η Ελένη Γκίκα γράφει έτσι κι αλλιώς με ένα απολύτως προσωπικό ύφος που έχει εγγενή την πρόσκληση του άλλου να συμπορευτεί με τις ιστορίες της. Πολύ περισσότερο εδώ που καταγράφει τα πολύ δικά της πράγματα.

Στην αρχή η μνήμη του πατέρα· γι’ αυτόν οι τόσο ξεχωριστές Κυριακές στην πρώτη ενότητα με τίτλο «Οι Κυριακές του Μπαμπά». Γι’ αυτόν που τον ήθελε μέσα στον ύπνο της με φορεμένα τα παπούτσια του να διασχίσει τη ζεστή άμμο κι ας έφυγε εκείνο το τελευταίο πρωινό ξυπόλητος.

«Δρόμος χωρίς τα παπούτσια δεν περπατιέται· το έμαθε. Εκείνο εκεί το πρωί που τον είδε να φεύγει ξυπόλητος».

Είναι κι εκείνος ο Τρύγος – σωστό πανηγύρι στα Μεσόγεια. Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα. Μα, όπως γράφει η ίδια: «Ό,τι υπήρξε δεν γίνεται παρά/ για πάντα να υπάρχει». Με όποιον τρόπο έχει ο καθένας πρόσφορο, όσο αντέχει να θυμάται και, αν μπορεί, να καταγράφει.

Μόνο που κάποτε απομένει μόνο η μνήμη του, καθώς όλα αλλάζουν στο τοπίο γύρω και μαζί με τα πρόσωπα χάνονται και οι ασχολίες τους, τα πράγματα.

Ύστερα ακολουθεί η ενότητα «Οι Δευτέρες της μάνας μου», τα διηγήματα της οποίας, φέρνουν μνήμες πολύ παιδικές κι άλλες που μπερδεύουν τα πρόσωπα:

«Τις κοιτώ και δεν πιστεύω στα μάτια μου. Λες κι αντάλλαξαν μόνο τις φούστες τους. Όλα τ’ άλλα ίδια απαράλλαχτα· το καρό ζακετάκι κι η κούκλα της». 

ή ανταλλάσσουν τους ρόλους:

«Όταν ήμουν μικρή, με πήγαινε αυτή στο βουνό. Τώρα την πηγαίνω εγώ».

Δικές της είναι οι Παρασκευές, που μπορεί να είναι «Οι Μεγάλες μου Παρασκευές», αλλά μπορεί και να μην έχουν την αίγλη που αναλογεί στις Μεγαλοβδομαδιάτικες ή μπορεί να μην είναι και καθόλου Παρασκευές. Η μνήμη τους όμως έχει καταγραφεί κάπου ανάμεσα στο εδώ και στο εκεί, στο ορατό και στο αφανές του κόσμου. Γι’ αυτό και χωράει εδώ και η ενότητα «Η γυναίκα που ονειρεύεται πως γράφει». Η έξοχη αυτή μικρή παραδοχή που έχει μέσα της τη Βιρτζίνια Γουλφ (πριν από την πέτρα που την καταβύθισε στην ανυπαρξία) αλλά και τον Μπόρχες δίπλα στο κρεβάτι – αλήθεια, πώς αλλιώς ο Μπόρχες, παρά έτσι σε έκταση μικρή του χεριού, «πρόχειρος», προ-χειρός δηλαδή, για την ανάγκη να ακουμπήσεις κάπου. Κι ας μην ξέρει ακριβώς ποια η αρχή και ποιο το τέλος της κάθε ιστορίας:

«Αρχή. Κι από τον φόβο εκπορευόμενη για μια φορά στο τέλος. Τέλος. Δεν έχει ελπίδα, τι ελπίδα να έχει αφού έτσι φτάνει στο τέλος εξ αρχής».

alt
Η Ελένη Γκίκα έχει γράψει ποιητικές συλλογές,
μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων.
Ήταν υπεύθυνη στο ένθετο των βιβλίων στο
«Έθνος» και στο «Έθνος της Κυριακής», ενώ
τώρα αρθρογραφεί στην εφημερίδα 
«Φιλελεύθερος» και είναι στην εκδοτική
ομάδα του Fractal.



Επειδή όλα πρέπει να βρουν τον χώρο τους για να σταθούν, επειδή ο τόπος (αγαπημένος και οικείος, ικανός να αγκαλιάσει και τα περασμένα και τα τωρινά) είναι η σταθερή αναφορά σε ό,τι κάνουμε αλλά και σε ό,τι θυμόμαστε εντάσσοντας μέσα στα (ακόμη και μεταβαλλόμενα) τοπία του τον εαυτό μας, έρχεται η σειρά για το τέταρτο μέρος του βιβλίου: «Τα σαββατόβραδα στη γειτονιά».

«Μπορεί τότε να εξήγησες κι αυτή την ξαφνική ταραχή σου σ’ εκείνο τον δρόμο, κι ας ασφαλτοστρώθηκε χρόνια μετά. Με πέτρες τον βλέπεις, το χώμα που υπήρξε θα υπάρχει κι όσο και να σε πονά, το βλέπεις δεν το βλέπεις, ανεμοθύελλα και θα σε κυνηγά».

Η γραφή της Ελένης Γκίκα αγαπά την πολύ ευαίσθητη ισορροπία ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παραμύθι. Ακόμα κι όταν καταγράφει αληθινά γεγονότα της ζωής της, νιώθεις ότι δεν πατά με σιγουριά στο στέρεο έδαφος· λίγο πιο πάνω ή λίγο πιο πέρα από τα όρια του πραγματικού ανοίγεται ο πολύ προσωπικός τόνος μιας γραφής που απολαμβάνει διαφορετική θέα στον κόσμο – άλλωστε όσα δεν αντέχουν να πουν οι «ρεαλιστικές» λέξεις, τα αποτολμά η διείσδυση στο αθέατο αλλά μαγικό τοπίο του παραμυθητικού λόγου. Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους. Εκλεκτή η γραφή όσο ακουμπά στη μνήμη.

«Δικό μας είναι εκείνο που χάσαμε. Αυτό αποτελεί στις μέρες μας τη μοναδική της πια σιγουριά. Καθώς και το ότι γίνεται ανύπαρκτη η λήθη μπροστά έστω και στην ελάχιστη Μνήμη».

Αυτό γράφει η Ελένη Γκίκα και συνομιλεί έτσι με τον Μπόρχες και τη συμπυκνωμένη γνώση της κερδισμένης απώλειας:

Μια μορφή παρηγοριάς καταλήγει έτσι η γραφή, μια ίαση πολύτιμη για το άχθος της ζωής. Πενθούντες και οδοιπορούντες σε συμπόρευση με τους κεκοιμημένους τους.

«Ξέρω πως έχω χάσει αμέτρητα πράγματα και πως, τώρα, αυτές οι απώλειες είναι τα μοναδικά δικά μου πράγματα. Ξέρω πως έχω χάσει το κίτρινο και το μαύρο, κι αυτά τ’ ασύλληπτα τα αναλογίζομαι όπως δεν τα αναλογίζονται όσοι βλέπουν. […] Δεν υπάρχουν άλλοι παράδεισοι από τους χαμένους παραδείσους». 
Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Κατοχή του χθες» (από τη συλλογή «Οι συνωμότες», μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, 1985).

Στο εξώφυλλο του βιβλίου (για μια ακόμη φορά αισθητικά άψογες οι ΑΩ εκδόσεις) μια σκηνή από τον «Καθρέφτη» του Ταρκόφσκι υπογραμμίζει την ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο – επιλογή των ιστοριών του βιβλίου η συνύπαρξη των δύο κόσμων.

 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική σελίδα, φωτογραφία της Αρμένιας © Nazik Armenakyan.


altΥπέρ κεκοιμημένων, πενθούντων, οδοιπορούντων
Ελένη Γκίκα
ΑΩ 2019
Σελ. 96, τιμή εκδότη €11,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΓΚΙΚΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Πέθανε ο ποιητής και ζωγράφος Γιώργος Κακουλίδης

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τον θάνατο του Γιώργου Κακουλίδη.

Η Εταιρεία Συγγραφέων εκφράζει τη λύπη της για τον θάνατο του καταξιωμένου ποιητή Γιώργου Κακουλίδη. Συγγραφέας αλλά και ζωγράφος, ο Γιώργος Κακουλίδης υιοθέτησε από νέος, έναν τρόπο ζωή...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ