alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Χ. Λουκόπουλου «Οι πόλεις το χειμώνα – Μικροκείμενα και διηγήματα μπονζάι» (εκδ. Έναστρον).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Η μορφή ή το περιεχόμενο κάνουν ένα έργο τέχνης; Γνωρίζω τις απαντήσεις που κατά καιρούς έχουν δοθεί, απ’ τον φορμαλισμό, τον Μπαχτίν, τη μαρξιστική θεωρία της λογοτεχνίας, τη Νέα Κριτική, τον δομισμό, τον μεταδομισμό, τις θεωρίες της πρόσληψης. Κουτσά στραβά έχω σχηματίσει και τη δική μου θέση, αυτή που υπερασπίζομαι στα κριτικά μου σημειώματα, αυτή που υπηρετώ στα δικά μου λογοτεχνικά γραφτά. Αλλά κάποια ερωτήματα είναι προορισμένα να επανέρχονται ακόμα και στα καλά καθούμενα και ας νομίζουν οι θεωρίες της λογοτεχνίας και ας νομίζεις και εσύ ότι τα ’χετε οριστικά λυμένα. Για παράδειγμα, πιάνεις να διαβάσεις ένα βιβλίο και βρίσκεις τον εαυτό σου ενώπιον του ίδιου και του αυτού ερωτήματος: τελικά, η μορφή ή το περιεχόμενο κάνουν ένα έργο τέχνης;

Η συλλογή μικροκειμένων και διηγημάτων μπονζάι «Οι πόλεις το χειμώνα» είναι μια μαθητεία στα όρια της γλώσσας, στους μαιάνδρους, στις σπειροειδείς και στις παράλληλες πορείες της.

Διαβάζω, λοιπόν, το βιβλίο Οι πόλεις το χειμώνα του Κωνσταντίνου Χ. Λουκόπουλου. Όπου από μια ήσσονα αφορμή, που νομίζεις ότι δεν έχει τίποτα άλλο να πει απ’ το να δηλώσει το θέμα της και να σωπάσει, βλέπεις τον λόγο να εξακτινώνεται, να απλώνεται, να διακλαδίζεται χωρίς να φλυαρεί και χωρίς να σε κουράζει ή ακόμη και όταν ξεκινά από κάτι που σου φαίνεται μείζον θέμα, ικανό δηλαδή να γεμίσει σελίδες επί σελίδων, σχεδόν να το ξεχνάς από τη δεύτερη αράδα παρασυρμένος/η απ’ τη γοητεία της γλώσσας, τα παράλληλα σύμπαντα των ιδεών της και το πλήθος των εικόνων της. Την οποία γλώσσα βλέπεις να ξεμακραίνει, να ελίσσεται, ενίοτε δε να επιχειρεί χορευτικές κινήσεις δίχως τίποτα το επιτηδευμένο, το φτιασιδωμένο, το βαρύ και πάντα να κρατά το νοηματικό υφάδι της και να επιστρέφει στην αρχική κοιτίδα για να κομίσει το τελικό της νόημα, εμπλουτισμένο με ό,τι στην πορεία μεσολάβησε.

Η συλλογή μικροκειμένων και διηγημάτων μπονζάι Οι πόλεις το χειμώνα είναι μια μαθητεία στα όρια της γλώσσας, στους μαιάνδρους, στις σπειροειδείς και στις παράλληλες πορείες της. Με έναν πολύ καθιερωμένο χαρακτηρισμό θα ’λεγα ότι έχουμε εδώ να κάνουμε με έναν στιλίστα της γραφής, αλλά πολύ φοβάμαι ότι το στερεοτυπικό περίγραμμα του χαρακτηρισμού θα αδικούσε λογοτεχνικά τη γραφή του Λουκόπουλου, που μπορεί να ξεμακραίνει απ’ το θέμα αλλά δεν εκφέρεται ερήμην του θέματος, δεν το υποτιμά, δεν στέκεται αδιάφορο απέναντί του – πολύ δε περισσότερο δεν αυταρέσκεται, δεν κομπάζει και δεν καμώνεται την καμπόση.

alt
Ο Κωνσταντίνος Χ. Λουκόπουλος γεννήθηκε στην
Ελευσίνα και εργάζεται ως καθηγητής Φυσικής. 
Κείμενά του και ποιήματα στοιχειοθέτησαν την
παράσταση των Αισχυλείων 2017, Επιτάφιος εν
Ελευσίνι
, σε σκηνοθεσία Χρήστου Δήμα με τη
συμμετοχή της «Λαϊκής Ορχήστρας Μίκης
Θεοδωράκης».


Επιμένω στο ζήτημα αυτό, γιατί εδώ ακριβώς κρύβεται το βασικό πλεονέκτημα της εξαιρετικής αυτής συλλογής από μικρά πεζά και μερικά ποιήματα. Ότι δηλαδή η γλώσσα του Λουκόπουλου αντλώντας απ’ τις θετικές επιστήμες, τη λογοτεχνική παράδοση και άλλες τέχνες (π.χ. ζωγραφική) συνομιλεί με προγενέστερα έργα, προωθεί το εξεταζόμενο θέμα, ενώ παράλληλα νιώθεις τη χάρη ενός χορευτή, την αλαφράδα ενός ποιητή και τη στιβαρότητα ενός θετικού επιστήμονα να ισορροπούν πίσω από κάθε φράση, τεντώνοντας τα όριά της, προεκτείνοντας την εκφραστικότητα και βαθαίνοντας τα νοήματά της και μάλιστα χωρίς τα συνήθη στραμπουλήγματα, τις ακραίες γλωσσικές ακροβασίες και κυρίως την ετεροβαρή αυτή αίσθηση μιας επεξεργασμένης μορφής σε σχέση με ένα υποτιμημένο περιεχόμενο, που συχνά πυκνά δημιουργεί κάθε ανάλογο εγχείρημα.

Επανέρχομαι στον αρχικό μου προβληματισμό. Μορφή ή περιεχόμενο; Χρόνια τώρα επιμένω στο ζήτημα της ισορροπίας, της από κοινού δηλαδή αξίας, που ισομοιράζει την αισθητική διάσταση του έργου και εδώ και εκεί. Στη δική μου αντίληψη, το πιο ενδιαφέρον θέμα δίχως τη γλωσσική υποστήριξη καταλήγει αδιάφορο και η πιο εντυπωσιακή γλώσσα δίχως τη θεματική υποστήριξη καταλήγει κενολόγα. Αλλά έρχεται αυτό το βιβλίο του Λουκόπουλου που δια της μορφής μαγεύει το περιεχόμενο, για να ταράξει τις πιο βολικές παραδοχές μου και να θέσει ξανά σε κίνηση την αμφιβολία και το ξεσκόνισμα κάποιων βιβλίων θεωρίας της λογοτεχνίας.

Στη δική μου αντίληψη, το πιο ενδιαφέρον θέμα δίχως τη γλωσσική υποστήριξη καταλήγει αδιάφορο και η πιο εντυπωσιακή γλώσσα δίχως τη θεματική υποστήριξη καταλήγει κενολόγα.

Δεν έχει καμία σημασία αν τελικά ασπάζομαι αυτή τη θεωρητική αρχή και αυτό τον αισθητικό τρόπο επεξεργασίας. Σημασία έχει η ίδια η διανοητική πράξη του προβληματισμού, εννοώ της κίνησης της σκέψης έξω από τα βολικά της όρια. Θαρρώ ότι αυτή ακριβώς είναι η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στα καλά βιβλία, που κυκλοφορούν και είναι πολλά, και στα πολύ καλά βιβλία, που γράφονται ακόμη και αν δεν γίνονται γνωστά ή δεν εκτιμώνται όσο τους πρέπει από την επίσημη κριτική.

Σε αντίθεση, λοιπόν, με τα πρώτα που σε συντροφεύουν, σε ψυχαγωγούν, σε συγκινούν και σε ευχαριστούν, τα δεύτερα σε γρατζουνάνε, σε σκάβουν, σε τεντώνουν, σε σβαρνίζουν και κυρίως σε υποχρεώνουν να επανεξετάσεις τις βασικές αισθητικές, αλλά και ιδεολογικές, κοινωνικές, πολιτικές κτλ. παραδοχές σου. Έμεινα στο ζήτημα μορφής-περιεχομένου που έθεσε επικτακτικά ενώπιόν μου το βιβλίο του Λουκόπουλου, αλλά είναι και άλλα ζητήματα που μπορεί ο υποψιασμένος αναγνώστης να βρει στο ίδιο βιβλίο, και αισθητικά και ιδεολογικά, απολαμβάνοντας παράλληλα την πράξη της ανάγνωσης. Και αυτός νομίζω ότι είναι ο πιο σπουδαίος προορισμός της γραφής.

* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΜΩΗΣΙΑΔΗΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών «Η ιδιωτική μου αντωνυμία» (εκδ. Κίχλη).

→ Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από την ταινία του Wim Wenders, Η Αλίκη στις πόλεις (1974).


altΟι πόλεις το χειμώνα
Μικροκείμενα και διηγήματα μπονζάι
Κωνσταντίνος Χ. Λουκόπουλος
Έναστρον 2018
Σελ. 140, τιμή εκδότη €12,00
 
alt
 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ