alt

Για το βιβλίο «Ο συγγραφέας του Ζαά - Δεκαοκτώ άγνωστα κείμενα των ελληνιστικών χρόνων» (μτφρ. – διασκευή – σημειώσεις: Γιώργης Γιατρομανωλάκης, εκδ. Άγρα).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Μετ’ ου πολύ ανεχώρησα και φυγών έφευγα. Και ήρθα και επορεύθηκα εντός του δρόμου όπου νύκτωρ μου ανοίγει και νύκτωρ μου κλείνει. Αναμεσός εις τες αμμώδεις τες ιτιές και εις τους κάκτους τους ανεμώδεις επορεύθην πάλιν. Μοναχός εις τον δρόμο που επήρα. Και ήρθα αργά αργά σιμώνοντας εις τον οίκον τον εμόν μέσα. Και φθάσας έθεσα επάνω εισέ το γήινον στρώμα ίνα υπνώσω ύπνον ολίγον. Αι δε ώραι εκείναι αι έντρομαι πάντα, ήδη εκεί παράδιπλά μου ούσαι. Ο δ’ εμός ο εν εμοί άνδρας εσπαργανωμένος. Ωσάν βρεφύλιον εις τες φασκιές της ευτυχίας της τότε. Ναι! Ως βρεφίσκος ήγειρα τότες κάτω χαμηλά τα ομμάτια μου κι έκλεισαν. Μόνος εγώ αυτός ως ήμουν ολόμονος. Εγώ ο άνευ τινός και ο όχι τινός. Εις δε το ολόγυρον γύρω το σύμπαν Στερέωμα νυξ σκότιος. Ήταν δε όλη η νυξ, νυξ».

«Κατά την άποψή μου», γράφει ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης στα εισαγωγικά του Συγγραφέα του Ζαά, «η όποια μετάφραση ενός αρχαίου ελληνικού κειμένου αυτό το οποίο κάνει είναι, απλώς και μόνο, να μεταφέρει μέρος του νοήματος του πρωτοτύπου στη νεοελληνική γλώσσα».

«Κατά την άποψή μου», γράφει ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης στα εισαγωγικά του Συγγραφέα του Ζαά, «η όποια μετάφραση ενός αρχαίου ελληνικού κειμένου αυτό το οποίο κάνει είναι, απλώς και μόνο, να μεταφέρει μέρος του νοήματος του πρωτοτύπου στη νεοελληνική γλώσσα. Η αρχαία λέξις, αυτές οι ίδιες οι παλαιές λέξεις, ο ήχος, η προφορά τους, η μετρική, η ακουστική βαρύτητά τους, η καθόλου δομή και η σύνταξη του πρωτοτύπου […] είναι ολωσδιόλου αδύνατον να αποδοθούν, να μεταφερθούν με ακρίβεια και πιστότητα στην οποιαδήποτε μετάφραση-μεταγραφή τους».

Αν ωστόσο δεν μεταφράζεται ακριβώς ένα ιδιότυπα συνταγμένο γλωσσικό αμάλγαμα από ελληνική Κοινή της εποχής του «Ζαά» (3ος μ.Χ. αι.), ομηρικές λέξεις και στοιχεία από διαλέκτους όπως οι μποχαϊρική, σαχιδική και φαγιουμική, άλλο τόσο δεν περιγράφεται ακριβώς η γοητεία που ασκούν στον αναγνώστη αυτά τα θαυμάσια, γριφώδη δεκαοχτώ κείμενα – και τούτη η γοητεία, αν οφείλεται στο πρόσωπο ή το προσωπείο του αγνώστου συγγραφέα (ενός κάποιου Ζαά, από το όνομα ή το παρωνύμιο, υποτίθεται, ενός Αιγύπτιου εργάτη που λέγεται πως βρήκε τον κώδικα σε μια παράνομη ανασκαφή στον Οξύρρυγχο στα μέσα της δεκαετίας του 1990), πρωτίστως οφείλεται στον κ. Γιατρομανωλάκη, που «μεταφράζει» με γλώσσα τολμηρή, λογοτεχνική, ρυθμική, διόλου comme il faut επιστημονική, μη διστάζοντας να χρησιμοποιήσει ανάκατες από αρχαίες λέξεις ως δημοτικές του κρητικού ιδιώματος.

Ο Γ.Γ. (έτσι θα λέμε από τούδε και εις το εξής τον ανώνυμο συγγραφέα) ήταν «μόνος γραφέας στους άμμους», πιθανώς εξόριστος· ένας κατεξοχήν διανοούμενος (και αναπάντεχα σύγχρονος, μάλιστα, στα νοητικά του ξεδιπλώματα και τα ποιητικά του άλματα), που γι’ αυτόν ένα σώμα επείχε θέση κειμένου κι ένα κείμενο θέση ανθρώπου (σε μια από τις πολλές εξιδανικευμένες ερωτικές σκηνές, η γυναικεία οπτασία την οποία συναντά και μαζί της συνευρίσκεται, αφού αυτός θέτει «το κεφαλάκι μου τότες εις τες όχθες των μηρών της και εις τες ακτές των αιδοίων αυτής», του λέει: «“Γράφε τώρα. Χωρίς δέλτους. Χωρίς χαρτία. Χωρίς μελάνϊα. Γράφε με γραφεύ!” […] Έτρεχεν η γραφή μου άυλη εις το διάστημα του σώματος αυτής»· αλλού μελανώνεται όλος, γίνεται ο ίδιος σύγκορμος κείμενο, κι αλλού πάλι, όταν αναζητεί την πόλη και δεν τη βρίσκει, του τη δείχνει η γυναίκα, «εστιγματισμένη» πάνω στο ίδιο του το σώμα: «Ιδού οι δρόμοι των κονιορτών. Τα βαρέα τα οχήματα, Να τα! Οι δ’ ανθρώποι να φτύνουν εις τες φούχτες το κέρδος. Ιδού τα μνημεία. Ιδού τα ευαγή καταστήματα. Να τα άλογα. Ιδού τα θηρία του ιπποδρόμου!»). Ο Γ.Γ. ερμηνεύει Όμηρο και, διαβάζοντας Αριστοτέλη, προσπαθεί να θέσει σε εφαρμογή τα συμπεράσματα του φιλοσόφου σ’ ένα γάτο (μα όχι όποιον κι όποιον: «Ο εραστής της βαθείας νυκτός εγέλασεν όπως γελώσιν οι Κάτες οι που έχουν κατοχήν των τα ψιχία της γης και τα επιδορπίδια των ουρανών»), καταλήγοντας να χορεύει με το ζώο και να μιλάει ο ίδιος γατίσια.

Ο Γ.Γ. είναι συνάμα σ’ απόσταση από τον εαυτό του, σάμπως να του είναι ξένος, και φυλακισμένος απόλυτα μες στον εαυτό του, θαρρείς και δεν υπάρχει κόσμος, μα το Σύμπαν ορίζεται από τον ίδιον όλο.

Ο Γ.Γ. είναι συνάμα σ’ απόσταση από τον εαυτό του, σάμπως να του είναι ξένος, και φυλακισμένος απόλυτα μες στον εαυτό του, θαρρείς και δεν υπάρχει κόσμος, μα το Σύμπαν ορίζεται από τον ίδιον όλο («Πλην δεν ηύρισκα ανοιχτή κανμία Πύλη εις το Στερέωμα του εγκεφάλου. […] Διό και εκαθόμουν εκεί, κάθοντας μέσα εις το καύκαλον του κρανίου μου, το ερραμένον πανταχόθεν από τραύματα»). Έτσι, γεννιέται στον αναγνώστη μια περίεργη διπλή εντύπωση, μια εντύπωση διπλής αποξένωσης και μιας «υποβολιμαίας» φωνής  («Ύστερις, ως ήλθεν ο λόγος ελθών εις με πάλιν, εμίλησα εισέ την γλώσσα της μάνας μου, ως την είχα ακουστά εντός της, αγέννητος ων, και είπα αποκριθείς προς αυτόν. “Η σιωπή κάθεται εις τον πάτον του ποτηρίου μου, ω άνερ”. Και εκείνος μου απήντησε πάλιν εισέ την γλώσσαν της παλλακίδος, “Ναι, αλλ’ εγώ έχω βρει τον πατέρα μου!” Και ως με είπεν αυτός αυτά, ήκουσα τότε εντός μου φωνή, “Ω εσύ όπου πλέον δεν ομοιάζεις εις εκείνον όπου ωμοίαζες!” Και ήτο η φωνή του δικού μου του αίματος»).

Είναι ο «εμός άνθρωπος ο εν εμοί», είναι ο «ανήρ ο εν εμοί ων». Συναντά τον εαυτό του ως μισό άνθρωπο, τον συναντά να πηγαίνει εκεί απ’ όπου ο ίδιος έρχεται, για να κάνει αυτό που ο ίδιος έχει ήδη κάνει. Συναντά το θάνατό του ως θηρία «ροχθούντα, λυσσώδη αιματοβόρα τε. Και ήκουα τες υλακές των καλά καλά και τα δυνατά τα γρούγρούγρού των, τα θλιβερότατα. Τα γρύζοντα ζώα του θανάτου μου σύες αργιόδοντες ως» – και συναντάει επίσης το Θάνατο, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, σε μιαν ιδιότυπη εκδοχή της Νέκυιας, στο τελευταίο από τα δεκαοχτώ κείμενα αυτού του περίεργου και τόσο γοητευτικού λογοτεχνικού παιγνίου.

 * Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Μαύρο νερό» (εκδ. Κίχλη).


altΟ συγγραφέας του Ζαά
Δεκαοκτώ άγνωστα κείμενα των ελληνιστικών χρόνων
Μτφρ. - Διασκευή - Σημειώσεις: Γιώργης Γιατρομανωλάκης
Άγρα 2019
Σελ. 152, τιμή εκδότη €13,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΗ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ