fais

Για το μυθιστόρημα του Μισέλ Φάις «Όπως ποτέ – Κωμωδία της κούρασης» (εκδ. Πατάκη).

Της Ελένης Παπαργυρίου

Το νέο μυθιστόρημα του Μισέλ Φάις Όπως ποτέ αποτελεί την κατάληξη μιας τριλογίας με θέμα την αφηγηματική πράξη στην εποχή της ψηφιακής μετανεωτερικότητας. Η ταραγμένη αυτή εποχή συνιστά τις συνθήκες δημιουργίας της αφήγησης, ενώ ταυτόχρονα στοιχειοθετεί τα προσκόμματα που την καταλύουν. Η τριλογία συναρμόζεται από τo μυθιστόρημα Από το πουθενά και τη νουβέλα Lady Cortisol.

Το νέο μυθιστόρημα του Μισέλ Φάις «Όπως ποτέ» αποτελεί την κατάληξη μιας τριλογίας με θέμα την αφηγηματική πράξη στην εποχή της ψηφιακής μετανεωτερικότητας.

Στο πρώτο διερευνάται εν γένει το ζήτημα της επικοινωνίας που μετατίθεται από το υποκείμενο στην παγκοσμιοποιημένη κοινότητα. Οι προσωπικές μας κρίσεις είναι τόσο τακτικές και επαναλαμβανόμενες που μεταμορφώνονται σε κλισέ, ένα κλισέ που δεν περιορίζεται στο πλαίσιο μιας χώρας ή μιας ηπείρου, αλλά εξακοντίζεται στο παγκοσμιοποιημένο χάος, στον λευκό θόρυβο εκατομμυρίων λέξεων συσσωρευμένου λόγου που υπερίπταται σαν στρατόσφαιρα πάνω από τον πλανήτη. Στη νουβέλα Lady Cortisol, δεύτερο μέρος της τριλογίας, ο συγγραφέας ψηλαφίζει την έννοια της ανησυχίας. Η Lady Cortisol είναι μια ηρωίδα αγχώδης. Μιλάει ακατάπαυστα προσπαθώντας να μην αφήσει δευτερόλεπτο σιωπής.  Πασχίζει να γεμίσει το κενό των ερωτήσεων. Πασχίζει μέσα από τις απαντήσεις της να συγκροτήσει εαυτόν, ενώ στην πραγματικότητα επιθυμεί διακαώς να ξεφύγει από αυτόν.

Στο νέο του βιβλίο ο Φάις ερευνά την έννοια της κούρασης. Η ιστορία του συστήνεται εξαρχής ως εξαντλημένη και ψάχνει τρόπο να αναπαυτεί: «Μια ιστορία κατάκοπη, με υπνηλία, σε διαρκή υπερένταση. Μια ιστορία εξόριστη από την επικράτεια του ύπνου. Εξού και κάθομαι αμίλητος πλάι της. Πέτρινη στήλη στο προσκέφαλό της. Μήπως και κλείσει λίγο τα βλέφαρά της. Μήπως και ηρεμήσει, χαλαρώσει ή ανακουφιστεί». Ωστόσο, γεννάται το ερώτημα: Σε τι ύπνο, όμως, σε τι είδους ύπνο μπορεί να ελπίζει μια ταραγμένη ιστορία;

Στο «Όπως ποτέ» είναι ένας άντρας και μια γυναίκα που θέτουν ο ένας τον άλλο αντιμέτωπο με τα όρια του εαυτού του. Ο άντρας, σε μια εύθραυστη προσωπική ισορροπία, προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο μυαλό μιας γυναίκας αόριστης.

Και στο βιβλίο αυτό, όπως και στα προηγούμενα, η ιστορία υπάρχει ως αποτέλεσμα μιας διαλογικής συνθήκης επικοινωνίας. Στο Από το πουθενά είναι ένας άντρας και η ψυχαναλύτριά του. Στο Lady Cortisol μια γυναίκα που στήνεται στον τοίχο, κυκλωμένη από τις βασανιστικές ερωτήσεις ενός άντρα. Στο Όπως ποτέ είναι ένας άντρας και μια γυναίκα που θέτουν ο ένας τον άλλο αντιμέτωπο με τα όρια του εαυτού του. Ο άντρας, σε μια εύθραυστη προσωπική ισορροπία, προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο μυαλό μιας γυναίκας αόριστης:

Μέσα της πώς είναι; Σαν να κυκλοφορείς σε χαμαιτυπείο, σε καταγώγιο, σε άτυπο πορνείο. Χαοτικό κτίριο. Ατέλειωτοι, μισοφώτιστοι διάδρομοι, στριφτές σκάλες, που τρίζουν σαν παλιά παπούτσια, κι αμέτρητα τυφλά δωμάτια, στενά σαν τάφοι, αν και ζεστά, εξαιρετικά ζεστά. Κυριαρχούν τόνοι του κόκκινου. Της πιπερόριζας, του κερασιού, του κρασιού, του αίματος, της φωτιάς, του κοραλλιού, της κιννάβαρης.

Το ανθρώπινο εσωτερικό είναι ένα δαιδαλώδες κτίριο που είναι αδύνατον να περιηγηθείς. Ποιος μπορεί να γνωρίζει τον χάρτη του; Γεμάτο διαδρόμους και στριφτές σκάλες (δηλωτική από αυτήν την άποψη είναι η φωτογραφία εξωφύλλου, τραβηγμένη από τον συγγραφέα), το εσωτερικό του άλλου είναι το ρημάδι της προσωπικής του ιστορίας. Υπάρχει άραγε ελπίδα να χαρτογραφηθεί ή είμαστε καταδικασμένοι να περιπλανιόμαστε αέναα στον λαβύρινθο της ύπαρξής του;

Ελέγχοντας ο ένας την ειλικρίνεια του άλλου, την ασυνέπεια και τις αντιφάσεις του, στην πραγματικότητα ο άντρας και η γυναίκα της ιστορίας εξερευνούν το αφηγηματικό δυναμικό τους. Κάποιος ρωτά και κάποιος απαντά ή προσπαθεί να απαντήσει. Τις περισσότερες φορές η απάντηση συνεπάγεται τη δήλωση αδυναμίας να απαντηθεί η ερώτηση. Αλλά και η αδυναμία απάντησης συνιστά μια απάντηση, είναι δηλαδή μια αφηγηματική αφετηρία.

Οι χαρακτήρες του μιλάνε πάντοτε εξ ονόματός τους, μιλάνε για τη διάρθρωση του μέσα τους ψηλαφώντας τα τοιχώματα των εσωτερικών ορίων τους. Και σταματούν εκεί.

Η ιστορία δεν νοείται από τον Φάις ως μυθοπλασία. Στην πορεία της συγγραφικής του καριέρας δεν δημιούργησε ποτέ ιστορίες με την έννοια της πλοκής, μια συνήθεια που συχνά ο ίδιος ερμηνεύει ως αδυναμία σύνθεσης. Η ιστορία είναι αφήγηση του εαυτού, αυτογραφία. Οι χαρακτήρες του μιλάνε πάντοτε εξ ονόματός τους, μιλάνε για τη διάρθρωση του μέσα τους ψηλαφώντας τα τοιχώματα των εσωτερικών ορίων τους. Και σταματούν εκεί. Δεν έχουν ποτέ τη γνώση του τι συμβαίνει πέρα από τα όρια του εαυτού τους, πολύ λιγότερο την ικανότητα ή την περιέργεια να το μάθουν.

Αν η αρχή της τριλογίας έδινε έμφαση στον χώρο, το τέλος της εστιάζει στον χρόνο. Στο μυθιστόρημα Από το πουθενά οι μεταβάσεις είναι χωρικές: καθώς ο αναγνώστης μεταφέρεται αιφνίδια από το ένα μέρος του πλανήτη στο άλλο αφουγκραζόμενος τις ιστορίες ανώνυμων ανθρώπων, ο χρόνος εκμηδενίζεται. Οι αφηγήσεις ακούγονται ταυτόχρονα: αποσπασματικές αφηγήσεις, όπως τα σπαράγματα ομιλιών που ακούει κανείς περαστικός στον δρόμο. Μιλώντας για εκείνο το βιβλίο του Φάις, ο ζωγράφος Γιώργος Ρόρρης παρατήρησε ότι ο συγγραφέας γράφει «με το ψαλίδι», σαν ένα είδος κοπτοραπτικής μιας μεγάλης αφήγησης που κατακερματίζεται, γίνεται ψηφίδες, κομμάτια ενός παζλ, τα οποία στη συνέχεια συντίθενται εκ νέου.

Αντιθέτως, στο Όπως ποτέ εστιάζει στον χρόνο που περνάει και επαναλαμβάνεται. Η επαναληπτικότητα ως περιοδική κίνηση του χρόνου επιρρώνεται από την κυκλική δομή του κειμένου, το οποίο αρθρώνεται σε πέντε μέρη, των οποίων κάθε φορά προηγείται ένα τμήμα που επιγράφεται «Η αρρώστια του χρόνου». Η γυναίκα λέει στον άντρα:

[...] ο χρόνος που μας αναλογεί είναι ο χρόνος που έχουμε απολέσει, απωθήσει, αφανίσει. Και παρ’ όλα αυτά, συνεχίζουμε να κατατριβόμαστε με τις μηδαμινότητες της ζωής μας. [...] Έρχομαι τυλιγμένη από τον χρόνο του ποτέ. Εκεί όπου ο αέρας, ο αέρας του ποτέ, ο αέρας που αναπνέεις, είναι τόσο ψυχρός και καθαρός που σε ναρκώνει όπως ο αιθέρας.

Απαξιώνουμε τον χρόνο προετοιμάζοντας τις πράξεις μας και όχι ζώντας τες. Ο χρόνος της απώλειας είναι ο χρόνος του ποτέ. Τι θα μπορούσε να έχει συμβεί αν ο χρόνος δεν είχε χαθεί; Αν ο χρόνος έπαυε να είναι μια παλλόμενη οντότητα που διαστέλλεται και συστέλλεται ασυντόνιστα;

Ο άντρας και η γυναίκα καταλήγουν ότι η συνομιλία τους θα συνεχιστεί επ’ άπειρον, διακινδυνεύοντας τα πάντα, ακόμα και την ανυπόφορη κούραση. Η αντίσταση στην κούραση είναι η ζωή. Αρχίζει έτσι ένας νέος κύκλος επικοινωνίας, με νέες τριβές και νέες ελπίδες.

Στο τέλος του βιβλίου το ερώτημα επανέρχεται: πώς μπορεί να αναπαυτεί η ιστορία; Μόνο με τη σιωπή. Στις καταληκτικές σελίδες, όταν το βάρος των λέξεων γίνεται ανυπόφορο, επιτάσσεται η σιωπή: «Σκάσε, θα το βουλώσεις; Ράψ’ το επιτέλους» κραυγάζει ο άντρας στη γυναίκα σε μια ύστατη σκηνή απελπισίας. Το αντίδοτο στο βάρος των ιστοριών είναι η απώλειά τους. Ωστόσο, η σιωπή είναι ανέφικτη, νοείται ως το κουκούλωμα του θανάτου. Ο άντρας και η γυναίκα καταλήγουν ότι η συνομιλία τους θα συνεχιστεί επ’ άπειρον, διακινδυνεύοντας τα πάντα, ακόμα και την ανυπόφορη κούραση. Η αντίσταση στην κούραση είναι η ζωή. Αρχίζει έτσι ένας νέος κύκλος επικοινωνίας, με νέες τριβές και νέες ελπίδες.

Τι είναι λοιπόν μια ιστορία; Πώς μπορεί να γίνει αληθινή, ενώ διαμεσολαβείται μόνο από την «παραδοπιστία των λέξεων»; Η επικοινωνιακή συνθήκη ως προϋπόθεση της αφήγησης είναι ένα βασικό μέλημα του Φάις τόσο στην πεζογραφία του όσο και στα θεατρικά του έργα. Τα κείμενά του, όσο άναρχα φαίνονται στην πρώτη ανάγνωση, τόσο βασίζονται στο στέρεο πάτημα μιας προσεκτικά αρχιτεκτονημένης κατασκευής που βασίζεται στην ιδέα της επικοινωνίας. Η γραφή του, σοφά αιωρούμενη ανάμεσα σε οικονομημένη πεζότητα και λυρισμό, είναι απαλλαγμένη από συναισθηματισμούς: με χιούμορ και σαρκασμό βάλλει ακόμα και εναντίον του εαυτού της. Περιμένουμε να δούμε ποια θα είναι η καινούρια περιπέτεια της γραφής του. 

* Η ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΡΓΥΡΙΟΥ είναι επίκουρη καθηγήτρια νεοελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.


altΌπως ποτέ
Κωμωδία της κούρασης
Μισέλ Φάις
Πατάκης 2019
Σελ. 160, τιμή εκδότη €8,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ