alt

Για το αφήγημα του Πρόσπερ Μεριμέ Α. ΜΠ. - Μια προσωπογραφία του Σταντάλ (πρόλογος-μετάφραση Νίκος Αλιφέρης) και τη συλλογή άρθρων του Stendhal Τα προνόμια (μτφρ. Αλόη Σιδέρη) από τις εκδ. Άγρα. 

Του Γιώργου Βέη

Ας ξεχωρίσω τα εξής, όπως αποθησαυρίζονται επί λέξει στην επιλογική σελίδα του παρόντος τομιδίου: «Δέκα φορές το χρόνο, ο προνομιούχος θα μπορεί να μεταφέρεται σε όποιον τόπο θέλει με ταχύτητα εκατό λεύγες την ώρα· στο διάστημα της μεταφοράς θα κοιμάται». Πρόκειται για ένα ακόμη δημιουργικό, ας το ονομάσω, όνειρο του Γάλλου μετρ, ο οποίος, μεταξύ άλλων, υπογράφει το Μοναστήρι της Πάρμας. Σήμερα τον φέρνει κοντά μας ένας πιστός φίλος του, ο Πρόσπερ Μεριμέ (1803-1870), ο δημιουργός της πασίγνωστης ανά την υφήλιο Κάρμεν. Η σύντομη αυτή προσωπογραφία του Σταντάλ ή κατά κόσμον Ανρί Μπελ (1783-1842) εκδόθηκε πρώτη φορά το 1850. Με τον εβδομηκοστό δεύτερο στίχο από τη ραψωδία λ της Οδύσσειας, δίκην προμετωπίδας και μάλιστα στο πρωτότυπο, εισάγεται κανείς στο κλίμα ενός κομψού, υποδειγματικού επικηδείου. Ήτοι: «μη μ' άκλαυτον άθαπτον ιών όπισθεν καταλείπειν». Τελειώνει δε με την ευχή: «θα ήταν άλλωστε ευχής έργο να δημοσιευθούν μια ημέρα οι επιστολές του Μπ. [Μπελ]· θα έκαναν το κοινό να γνωρίσει και να αγαπήσει έναν άνδρα του οποίου το πνεύμα και τα σπάνια χαρίσματα δεν ζουν παρά στη μνήμη ενός στενού κύκλου φίλων».

Ο έμπειρος περί των ανθρωπίνων πραγμάτων βιογράφος καταθέτει εδώ ασφαλώς με τη θέρμη του εκλεκτού πνευματικού συντρόφου, αλλά με τη ρηματική συνέπεια και με τη δόκιμη πιστότητα που χαρακτηρίζει έναν ταλαντούχο, δηλαδή έναν αυτοελεγχόμενο υφολογικά συγγραφέα. 

Δεν πρόκειται για μια τυπική αγιογραφία ούτε για μιαν έμμεση, εκ του πονηρού δηλαδή, αποδόμηση του έργου του οτρηρού συγγραφέα του Κόκκινου και του Μαύρου. Ο έμπειρος περί των ανθρωπίνων πραγμάτων βιογράφος καταθέτει εδώ ασφαλώς με τη θέρμη του εκλεκτού πνευματικού συντρόφου, αλλά με τη ρηματική συνέπεια και με τη δόκιμη πιστότητα που χαρακτηρίζει έναν ταλαντούχο, δηλαδή έναν αυτοελεγχόμενο υφολογικά συγγραφέα. Εξού και η ομολογούμενη γοητεία του κειμένου: η κάθε λακωνική αποτίμηση συνιστά λυσιτελές επίγραμμα, η κάθε πρόταση αποτελεί γερό σκαλοπάτι για να στηριχθεί η αμέσως επόμενη. Εν κατακλείδι, η κάθε αποστροφή θα έκανε, εικάζω, τον Σταντάλ να χαμογελάσει.

Οι κρυφές πτυχές του ερωτισμού του συνυπάρχουν με τις ευθύβολες αναλύσεις των θεματολογικών του προαιρέσεων. Τα ειδικότερα συμπεράσματα αποφεύγουν συστηματικά τη χρήση ρητορικών υπερβολών ή νοσηρών κοινοτοπιών, ενώ δεν παραλείπονται περιεκτικές αναφορές και κρίσιμες επισημάνσεις, οι οποίες φωτίζουν επαρκώς τον χαρακτήρα του. Υποστηρίζω δε ότι ο Πρόσπερ Μεριμέ θα είχε λάβει υπόψιν του τις ανάλογες δομές βιογραφικών εμπεδώσεων, τις οποίες μας έχει κληροδοτήσει, μεταξύ άλλων, ο Πλούταρχος. Γι' αυτό και το στοιχείο της επιτήδευσης, το οποίο συνήθως παρεισφρέει σε συναφείς περιπτώσεις μαζί με το αντίστοιχο της κενολογίας, έχει εκ των προτέρων αποκλεισθεί.

alt
Ο Prosper Mérimée
Ο Σταντάλ του Πρόσπερ Μεριμέ εμφανίζεται ως ρηξικέλευθος σπουδαστής του ατομικού του βίου. Ρίχνεται στη μελέτη της ίδιας του της ζωής, με όλες τις κεραίες του νου και της καρδιάς σε πλήρη λειτουργία. Ταυτοχρόνως δεν παραλείπει να κρίνει σκαιώς τα ινδάλματα των άλλων. Διακρίνω ενδεικτικά από τη σελίδα 41: «Ο Μολιέρος είναι ένας μασκαράς που απέφυγε να παρουσιάσει επί σκηνής τον αυλοκόλακα, επειδή ο Λουδοβίκος ΙΔ! δεν το θεωρούσε πρέπον». Κατά τα άλλα, πλήττεται από τις εμμονές των «Γότθων», υποφέρει ως αρχετυπικός ιδεαλιστής, δυσανασχετεί σχεδόν καθημερινά ως φιλότεχνος, ο οποίος –φευ– βλέπει να περνάει δίπλα του το οχληρό άρμα της Ασχήμιας, απογοητεύεται κατά κράτος ως ρομαντικός, αλλά δεν καταρρέει. Βλέπει πάντα κάποιες αξίες, ναι, εν κινδύνω αλλά αλώβητες εντέλει, να λάμπουν μέσα στον ζόφο της βιοτής. Όπως εμφαίνεται κυρίως στην αρένα των ατελεύτητων, αιματηρών πολέμων της εποχής του κι όπως χαρακτηριστικά απεικονίζεται στο σημαίνον έργο του περιώνυμου συνομηλίκου του, εκείνου, εννοώ, του κατ΄ εξακολούθηση μονήρους της Δρέσδης και της Φρανκφούρτης, του Άρτουρ Σοπενχάουερ (1788-1860), η ανθρώπινη περιπέτεια συνιστά ανέκκλητα το μέγα όνειδος. Η δυσαρμονία, η οποία καταστατικά επικρατεί στην επικράτεια της Αυτοκρατορίας, μετατρέπεται όμως σε γόνιμο υλικό. Έτσι, καθαρίζοντας από τη λάσπη και τα επιγενόμενα της ηλιθιότητας τον πολίτη των ημερών του, ο Σταντάλ θα πλάσει εντέχνως τη μακέτα μιας καθόλα έντιμης συμφιλίωσης με το κοσμικό δράμα και τα όποια συμφραζόμενά του. Όσο κι αν φθείρεται η ψυχή και το σώμα, τόσο περισσότερο θα ενισχύεται αφ΄ εαυτού ο μηχανισμός άμυνας του εγώ. Όπως ακριβώς δηλαδή προκύπτει και από την προσεκτική ανάγνωση του κομβικού έργου του Περί έρωτος. Εκεί, ως γνωστόν, ο ευφυέστατος αγώνας για την κατάκτηση του δυσερμήνευτου, απροσμάχητου θήλεος δικαιώνεται στο τέλος, διότι το διαρκώς αμήχανο, απορούν άρρεν μαθαίνει, βιώνει σε απόλυτο βαθμό την Αλήθεια, η οποία το αφορά αποκλειστικά.

Η κατάφαση στη ζωή παρέχεται στην προκειμένη περίπτωση υπό έναν όρο: εκεί που συνήθως ανθεί η μετριότητα, οφείλουμε να επιδιώκουμε το Κάλλος.

H έκδοση συνοδεύεται από τα επίσης σύντομα, παιγνιώδη Προνόμια του Σταντάλ. Σημειώνω ότι κυκλοφορήθηκαν σε ευχετήριο βιβλίδιο, εκτός εμπορίου, για τους φίλους και συνεργάτες των Εκδόσεων Άγρα, τα Χριστούγεννα του 2002. Εδώ η κειμενική πρόθεση κατορθώνει να περισώσει με τη δέουσα λεκτική συστολή το άλας της συμπεριφοράς ενός επαρκούς, πολλαπλώς ευέλικτου υποκειμένου. Είναι αυτό, το οποίο, στη θέα του ήδη τετριμμένου, του αθεράπευτα ανιαρού και του εξόφθαλμα περιττού, υψώνει το ισχυρό φράγμα της πολύτιμης ιδιοπροσωπίας του. Κοντολογίς, η κατάφαση στη ζωή παρέχεται στην προκειμένη περίπτωση υπό έναν όρο: εκεί που συνήθως ανθεί η μετριότητα, οφείλουμε να επιδιώκουμε το Κάλλος.

 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή ταξιδιωτικών κειμένων «Εκεί» (εκδ. Κέδρος).


altΑ. Μπ. - Τα προνόμια
Μια προσωπογραφία του Σταντάλ
Prosper Mérimée - Stendhal
Μτφρ. Νίκος Αλιφέρης, Αλόη Σιδέρη
Άγρα 2016
Σελ. 72, τιμή εκδότη €8,90
 
politeia link
 
ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΩΝ PROSPER MÉRIMÉE ΚΑΙ STENDHAL

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

«Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας» (εκδ. Κέδρος).

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου

Το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου τιτλοφο...

Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου

Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου

Για την έκδοση «Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες 15ου – 19ου αι. από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου» (εκδ. Μουσείο Μπενάκη και Καΐρειος Βιβλιοθήκη). 

Της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου

Πριν από λίγες ημέρες έλαβα μια έκδοση του Μουσε...

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Κρατώντας στα χέρια το βιβλίο «Τα Νόστιμα – Σπιτικά Φαγητά της Οικογένειας» (εκδ. Mind Power) που συνυπογράφουν οι Όλγα Γ. Γεριτσίδου και Τάνυα-Μαρία Γεριτσίδου αρκεί η προσεκτική ανάγνωση του λιτού και καλοσχεδιασμένου εξωφύλλου του για να μπούμε στο νόημα. Δεν είναι άλλο ένα βιβλίο συνταγών βγαλμένων από την «κουζ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

Το νέο βιβλίο της βραβευμένης με Μπούκερ Βρετανής συγγραφέα Μπερναρντίν Εβαρίστο δεν είναι μυθοπλαστικό. Ανήκει στο είδος της αυτοβ...

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Νάγιας Δαλακούρα «Το λουλούδι της θάλασσας» (εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα από την τηλεοπτική σειρά «The Τerror» για την αποστολή του 1845.

Της Λεύκης Σαραντινού

Την αίσθηση μαγείας από τον παγωμένο και σιωπηλό Βορρά, με το...

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Δέκατος χρόνος» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Φωτογραφία: Άγαλμα στον υπαίθριο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας © Mika/Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη 

Οι αρχαίοι μύθοι ήταν και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ