alt

Για το βιβλίο του Κωνσταντίνου Μάγνη Πώς κατάφερα ν' αρχίσω το τσιγάρο (εκδ. Πικραμένος).

Του Δημοσθένη Κερασίδη

Όπως θα πρότεινα ευχαρίστως τα όνειρα σε έναν μοναχικό άνθρωπο, κατά τον ίδιο τρόπο θα «συνταγογραφούσα» και το βιβλίο του Κωνσταντίνου Μάγνη σε έναν μανιώδη καπνιστή – αν αυτός είχε βέβαια και μια πετριά αυτογνωσίας…

Το κάπνισμα επί της ουσίας αποτελεί μια πρακτική αυτοπροστατευτική, ένα είδος ναρκισσιστικού αυτοελέγχου.

Αφού τελείωσα την επιμέλεια του εν λόγω κειμένου στο οποίο ο Μάγνης με κάλεσε να συμμετάσχω με ρόλο συμπρωταγωνιστή, σχεδόν αυτόν του γελωτοποιού του βασιλιά, χτύπησε το τζάμι του νου μου μια σκέψη-κοράκι, που, μες στην πολλή θολούρα μου λόγω κούρασης, μου φάνηκε άσχετη: τι είναι η Μαύρη Τρύπα… Μαύρη Τρύπα λοιπόν είναι ένα αστέρι που έχει καταπιεί τον εαυτό του. Όμως και ο καπνιστής εντέλει δεν καταπίνει τον εαυτό του λόγω μιας ασυνείδητης τάσης του για αυτοσυγκράτηση-αυτοσυγκρότηση-αυτοσυγκέντρωση; Κι αυτό γιατί το κάπνισμα επί της ουσίας αποτελεί μια πρακτική αυτοπροστατευτική, ένα είδος ναρκισσιστικού αυτοελέγχου. Ο Μάγνης, να υπενθυμίσω, επί χρόνια εισέπνεε καπνό και τελικά έγραψε ένα βιβλίο ως απόσταγμα της αναμέτρησης με την έξη του.

Έπειτα με απασχόλησε το ερώτημα «τι κάνω όταν καπνίζω». Αν και μοιάζει αναπάντητο, εγώ λέω να κόψω το φίλτρο και να το ανάψω. Λοιπόν, οι φάσεις αυτής της πράξης είναι τρεις: εισπνέω το παρελθόν (μάλλον καταπίνω τις ματαιώσεις και τη ματαιότητά μου, μα κυρίως κάποια συναισθήματα και διάφορα άλλα κατακάθια…), εκπνέω το μέλλον (δηλαδή φυσάω όσα με πιέζουν και καλώς ή κακώς τα εμπεριέχω), άρα το παρόν μου σκοτεινιάζει και με ζορίζει, οπότε καταφεύγω στην απουσία από τον χρόνο-εαυτό μου, και βέβαια όλο αυτό μου αρέσει, ασυνειδήτως πλην σαφώς.

«Είναι ηδονικό και σε αφήνει ανικανοποίητο… Τι περισσότερο μπορεί να ζητήσει κανείς;» μας λέει ο Όσκαρ Ουάιλντ.

Στη συνέχεια ο νους μου ταξίδεψε σε μια παλιά ατάκα του Αργύρη Χιόνη. «Η ποίηση –ή ο έρωτας, δεν θυμάμαι ακριβώς– θα έπρεπε να είναι σαν ζαχαρωμένο βότσαλο. Τότε που αρχίζεις να γλυκαίνεσαι, να σπας τα δόντια σου». Μήπως αυτό δεν κάνει εντέλει ο γελωτοποιός του βασιλιά στον βασιλιά; Του δείχνει τα δόντια του μέσα από χαμόγελα… Άραγε αυτή ακριβώς δεν είναι η αόρατη –μα και ορατή– ουσία του καπνίσματος; Μια τελετουργία αυτοκαταστροφής επενδυμένη με απόλαυση… «Το τσιγάρο είναι η τέλεια μορφή απόλαυσης. Είναι ηδονικό και σε αφήνει ανικανοποίητο… Τι περισσότερο μπορεί να ζητήσει κανείς;» μας λέει ο Όσκαρ Ουάιλντ.

Δοκίμιο καταγραφής μιας περιπέτειας

Το βιβλίο, σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, αυτό της προφάνειας, του «ισογείου», είναι ένα αυτοαναστοχαστικό δοκίμιο καταγραφής της περιπέτειας του συγγραφέα και της προσπάθειάς του να ξεπεράσει την έξη του, με πλούσιο και περίτεχνο λόγο, ρυθμό, εικόνες της καθημερινής του ζωής, αλλά και με πολύ ντουμάνι. Όμως σε ένα δεύτερο επίπεδο, αυτό της άδηλης ουσίας του, του «υπογείου» του, μας εισάγει σε ένα ενδιαφέρον παιχνίδι ταυτοτήτων και εσωτερικών συγκρούσεων. Είναι εντέλει ένας μονόλογος δύο φωνών, λόγιου και λαϊκού ιδιόλεκτου· με όρθια στοιχεία ο κεντρικός αφηγητής, με πλάγια ο επιμελητής-γελωτοποιός του βασιλιά, όπως σας είπα και στην αρχή.

Ο Μάγνης γίνεται συχνά πυκνά εξομολογητικός, όντας κρυμμένος πίσω από διάφορες μάσκες, ιδίως μέσω του «διαβολικού» επιμελητή του, που λειτουργεί σαν ένα ιδιότυπο Υπερεγώ του.

Ο Μάγνης γίνεται συχνά πυκνά εξομολογητικός, όντας κρυμμένος πίσω από διάφορες μάσκες, ιδίως μέσω του «διαβολικού» επιμελητή του, που λειτουργεί σαν ένα ιδιότυπο Υπερεγώ του. Εκτός από έμψυχες περσόνες, όπως οι γονείς, διάφορα συγγενικά πρόσωπα, αλλά και ο Χωροφύλακας, ο Εξουσιαστής, που παίζουν σε αυτόν τον πολυμελή θίασο, χρησιμοποιεί και μερικές άψυχες περσόνες-έννοιες, όπως το Καλό, το Κακό, η Υπέρτερη Αρχή, το Πακέτο, ο Αναπτήρας κτλ., και όλα αυτά με κεφαλαίο αρχικό γράμμα.

Στο κείμενό του, το κάπνισμα είναι νοηματοδοτημένο ως μια αντίδρομη διεργασία του πένθους. Κι αυτό γιατί μέσω της εν λόγω διεργασίας το υποκείμενο απαλλάσσεται-εκφορτίζεται από το συναισθηματικό βάρος μιας απώλειας, ενώ ο συγγραφέας μας, με το εισπνέω-εκπνέω και το κρύβομαι-αποκαλύπτομαι, έτεινε επί χρόνια να υλοποιήσει την αυτοκαταστροφική επιθυμία του να γίνει ο θυσιαστήριος ταύρος του λαβυρίνθου του… Κόβοντας το τσιγάρο, μπόρεσε να φυσήξει τον καπνό του άρρητου και της σιωπής από τη ζωή του, να ανέβει στο υψίπεδο του λόγου –αφού βεβαίως κατρακύλησε μέσα του– και να γράψει το βιβλίο αυτό, σαν ένα πολύτιμο λάφυρο από τη μάχη που έδωσε με τα φαντάσματά του.

Η γραφή σαν βάλσαμο

Η φαρμακευτική αγωγή που λέγεται γραφή, έστω και με τη μορφή του ημερολογίου, αποτοξινώνει, προσφέρει συγκινήσεις και παράγει ενδορφίνες.

«Το γράψιμο είναι μια μορφή ικεσίας», λέει ο Κάφκα· εγώ θα πρόσθετα «και ψυχοθεραπείας υπό ορισμένες συνθήκες». Άρα η καταφυγή στη γραφή μπορεί να λειτουργεί σαν βάλσαμο ή σαν μια ψυχοσωματική άσκηση υπέρβασης του χρόνου. Η φαρμακευτική αγωγή που λέγεται γραφή, έστω και με τη μορφή του ημερολογίου, αποτοξινώνει, προσφέρει συγκινήσεις και παράγει ενδορφίνες. Σίγουρα είναι προτιμότερο να γεμίζεις σελίδες αντί για τασάκια και δεν αποκλείεται, με έμπνευση τη διαδικασία αυτή, να υποψιαστείς κάποια στιγμή τι σημαίνει αυτογνωσία. Ο Αχιλλέας Κυριακίδης μάς πηγαίνει πιο μακριά, πιθανόν στο κέντρο αυτής της κατάστασης, υπενθυμίζοντάς μας πολύ απλά: «Γράφουμε για να μην τρελαθούμε».

Γράφω σημαίνει σπάζω το κέλυφος των πραγμάτων που με πιέζουν και αναδημιουργώ-αναδημιουργούμαι. Μια παρέκβαση σε αυτό το σημείο είναι αναγκαία: το κάπνισμα συνδέεται εξωτερικά με τη λειτουργία της αναπνοής και εσωτερικά με τη λειτουργία της έκφρασης. Οι πνεύμονες είναι εξίσου σημαντικό όργανο με το δέρμα όσον αφορά την επαφή-επικοινωνία με τους άλλους, καθότι παίρνω ανάσα-αέρα για να υπάρχω. Ας μην το ξεχνάμε: «ψυχή» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει ανάσα, πνοή.

Aν και κάπως βαρύ το θέμα του, διαθέτει μια εσωτερική οικονομία και συνάμα μεστό περιεχόμενο, ενώ η γλώσσα του είναι επαρκώς επεξεργασμένη, έχει ανοιχτό ορίζοντα και ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες, γι’ αυτό και διαβάζεται, χωρίς ψυχικό κόστος, κι από μη καπνιστές.

Ο Μάγνης κάποια στιγμή ανοίχτηκε μέσα του και βάδισε σε αυτή την οδό αυτοθεραπείας και απελευθέρωσης. Μπορείτε εύκολα να το διαπιστώσετε, αν βεβαίως δεν θαμπωθείτε από την επιφάνεια του κειμένου του, αν προσπεράσετε τον έξυπνο λόγο, το διάχυτο χιούμορ, τους επιτυχείς νεολογισμούς, αλλά βέβαια και τις θυμικές εκρήξεις του (τις οποίες πρέπει, ως παράπονο, να τονίσω ότι συνήθως βάζει στο στόμα του επιμελητή, ενώ αυτός παραμένει κύριος… να θυμίσω εδώ τα «να πάν’ να γαμηθούνε οι γιατροί!» ή «στα παπάρια μας!» και πολλά άλλα).

Η δομή των κεφαλαίων είναι σπονδυλωτή, χαρίζοντας φυσικότητα στον τρόπο διάταξης του υλικού του, ενώ η όλη αρχιτεκτονική του βιβλίου είναι λεπτουργημένη και λειτουργική. Παρόλο που οι λέξεις του είναι περισσότερο νοητικής τάξεως ή ιδιοσυγκρασίας –έχουν πάντα «φίλτρο»– και γενικά ο λόγος είναι αρμονικά ενορχηστρωμένος, δεν λείπουν και οι «άφιλτρες» συναισθηματικές στιγμές, οπότε η ένταση και η φόρτιση ανεβαίνουν αισθητά, γι’ αυτό και θα έλεγα ότι έχουμε να κάνουμε με ένα δοκίμιο στα όρια της λογοτεχνίας.

Το βιβλίο Πώς κατάφερα ν’ αρχίσω το κάπνισμα ως ανάγνωσμα είναι απολαυστικό και για έναν επιπρόσθετο λόγο: διότι μέσα από τις στιγμές του αυτοσαρκασμού του και την ευρεία αναφορικότητά του ο συγγραφέας δημιουργεί μια «σχέση χειραψίας» με τον αναγνώστη. Επίσης, αν και κάπως βαρύ το θέμα του, διαθέτει μια εσωτερική οικονομία και συνάμα μεστό περιεχόμενο, ενώ η γλώσσα του είναι επαρκώς επεξεργασμένη, έχει ανοιχτό ορίζοντα και ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες, γι’ αυτό και διαβάζεται, χωρίς ψυχικό κόστος, κι από μη καπνιστές.

* Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΕΡΑΣΙΔΗΣ είναι επιμελητής εκδόσεων.

altΠώς κατάφερα ν' αρχίσω το τσιγάρο
Κωνσταντίνος Μάγνης
Πικραμένος 2016
Σελ. 136, τιμή εκδότη €11,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

«Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας» (εκδ. Κέδρος).

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου

Το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου τιτλοφο...

Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου

Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου

Για την έκδοση «Αναζητώντας την Άνδρο: Κείμενα και εικόνες 15ου – 19ου αι. από τη Συλλογή Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου» (εκδ. Μουσείο Μπενάκη και Καΐρειος Βιβλιοθήκη). 

Της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου

Πριν από λίγες ημέρες έλαβα μια έκδοση του Μουσε...

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Κρατώντας στα χέρια το βιβλίο «Τα Νόστιμα – Σπιτικά Φαγητά της Οικογένειας» (εκδ. Mind Power) που συνυπογράφουν οι Όλγα Γ. Γεριτσίδου και Τάνυα-Μαρία Γεριτσίδου αρκεί η προσεκτική ανάγνωση του λιτού και καλοσχεδιασμένου εξωφύλλου του για να μπούμε στο νόημα. Δεν είναι άλλο ένα βιβλίο συνταγών βγαλμένων από την «κουζ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Μια παράσταση βασισμένη στα «Κόκκινα Φανάρια» του Αλέκου Γαλανού, στο CARTEL Τεχνοχώρος, στο Παλιό Μηχανουργείο στην περιοχή του Ρέντη (που έχει παραχωρηθεί από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση). Κάθε Σάββατο & Κυριακή στις 21.00 και κάθε Δευτέρα στις 20.00 (από τη Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου)

Επιμέλεια: B...

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Το επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Κριτική πολλά και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιβλία, τόσο τίτλοι μεταφρασμένης και ελληνικής λογοτεχνίας, όσο και δοκίμια, μελέτες κ.ά. Δείτε τα αναλυτικά στο άρθρο που ακολουθεί. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Σήμερα, 24 Ιανουαρίου 2022, συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας για πάντα στραμμένους τους προβολείς στην πολυβραβευμένη διαδρομή του στην Έβδομη Τέχνη. Λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών η εκδήλωση «Αφιέρωμα στο Θόδωρο Αγγελόπουλο» που είχε προγρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ