Mideia

Για το βιβλίο του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου «Μήδεια - Προσεγγίζοντας τη μαγεία και τη θεραπευτική της προϊστορίας» (εκδ. Βήτα)

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Στον τομέα του πολιτισμού της ιατρικής ανήκει το βιβλίο του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου, γιατρού-ογκολόγου, αλλά και εμβριθούς μελετητή της ιατρικής στη συνάφειά της με τη αρχαιοελληνική και νεοελληνική γραμματεία, καθώς και με τη λαογραφία. Στο βιβλίο Μήδεια - Προσεγγίζοντας τη μαγεία και τη θεραπευτική της προϊστορίας ο συγγραφέας μελετά τη ζωή και την προσωπικότητα της μυθολογικής αυτής βασίλισσας.

Στη μελέτη του ο συγγραφέας ξεκινά από την «ονομάτων επίσκεψις».

Η Μήδεια, πρόσωπο εμβληματικό κατά τη μετάβαση από τη μητριαρχία προς την πατριαρχία, που το όνομά της, καθώς παράγεται από το ρήμα «μήδομαι», συσχετίζεται σημασιολογικά άμεσα με τις έννοιες: συλλογίζομαι, έχω στο νου μου αλλά και μηχανεύομαι, βρίσκω τεχνάσματα, καθώς και φροντίζω, προνοώ, εφευρίσκω, παρασκευάζω, απασχολεί τον Γεράσιμο Ρηγάτο στο ομώνυμο βιβλίο του κυρίως ως μάγισσα, θεραπεύτρια, τιμωρός για τους εχθρούς και πολύτιμη βοηθός για τους φίλους, αποκαλύπτοντας τη γνώση των φαρμάκων και τη δράση τους, καλή ή κακή στον άνθρωπο, κατά την προϊστορική περίοδο. Στη μελέτη του ο συγγραφέας αυτή ξεκινά από την «ονομάτων επίσκεψις». Ανατρέχοντας σε έγκυρα λεξικά, όπως του Ησύχιου, στον Σούδα, στο Etymologicon Magnum, στο Liddell & Scott κ.ά. διερευνά τη σημασιολογική σχέση όλης της οικογένειας λέξεων που σχετίζονται με τη Μήδεια, με βάση τη ρίζα μηδ-, λατινικά med- του ονόματός της, αναδεικνύοντας τη συσχέτισή του με λέξεις που συνάπτονται με την ιατρική ή το φάρμακο ως δηλητήριο, μαγικό σκεύασμα, αλλά και ως θεραπευτικό μέσον. Ανατρέχοντας δε σε κείμενα, όπως στα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου, στα Αργοναυτικά, Α΄ τόμο των Ορφικών (Ανώνυμου), στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη, στα Ομηρικά Έπη, στο Θεόκριτο, καθώς και σε ξένες μυθολογίες και στη σχετική βιβλιογραφία μάς αποκαλύπτει όχι μόνο τον πλούτο των φαρμάκων της εποχής εκείνης αλλά και τη γνώση των ιδιοτήτων τους και τρόπους εφαρμογής τους. Τα Ορφικά Αργοναυτικά ανάμεσα σε άλλα προσφέρουν στο συγγραφέα πολύτιμο υλικό με την αναφορά στον κήπο με τα φαρμακευτικά βότανα και φυτά που προστατεύει η θεά Εκάτη, ιέρεια της οποίας ήταν η Μήδεια. Ο συγγραφέας παραθέτει όχι μόνο το αρχαίο απόσπασμα με τη καταγραφή εικοσιπέντε βοτάνων, πολλά από τα οποία χρησιμοποιούνται και σήμερα για τη θεραπεία διαφόρων νοσημάτων, αλλά και τη μετάφρασή του στη νεοελληνική γλώσσα. Ο Γερ. Ρηγάτος ακολουθεί αυτόν τον κανόνα για όλα τα αποσπάσματα αρχαίων κειμένων που παραθέτει, παραπέμποντας πολλές φορές και σε διαφορετικές, έγκυρες μεταφράσεις, αναδεικνύοντας και τον πλούτο της λεκτικής απόδοσης των αρχαίων στη νεοελληνική γλώσσα.

Rigatos photoΠαράλληλα, ακολουθώντας το μύθο του Αργοναυτικού Κύκλου και εστιάζοντας σε κομβικά σημεία της ζωής της Μήδειας, καθώς και του Ιάσονα, ανασύρει μέσα από τα αρχαία κείμενα τις  «θεραπευτικές πράξεις» της Μήδειας, καθώς και ιδιότητες φαρμάκων της εποχής που ισχύουν μέχρι τις μέρες μας. Ενδεικτικά αναφέρω τη χρήση του χυμού από κολχικό κρόκο για να προφυλαχθεί ο Ιάσονας από τα εγκαύματα που θα του προκαλούσαν τα καυτά χνώτα των ταύρων του Ηφαίστου. Η κολχικίνη χρησιμοποιείται και σήμερα για τη θεραπεία της ουρικής αρθρίτιδας. Η αναφορά στη θεραπεία της νύμφης Αταλάντης, το ξανάνιωμα της νύμφης Μάκριδος και των αδερφών της με την ανανέωση του αίματός τους παραπέμπει στη σύγχρονη αφαιμαξομετάγγιση ή αιμοκάθαρση. Ωστόσο, ο μελετητής δεν παραλείπει να κάνει λόγο για την απαγγελία επωδών για τον καθησυχασμό του δράκου και στη συνέχεια για τη χρήση του φυτικού υπνωτικού, του «άρκευθου», μέθοδο γνωστή από την προϊπποκρατική ιατρική που είναι σε χρήση ως τις μέρες μας. Ακόμη, μέσα από τις περιπέτειες της ηρωΐδας ο Γερ. Ρηγάτος εντοπίζει τη γνώση φαρμάκων που χρησιμοποιούσε η θεραπεύτρια Μήδεια εναντίον της στειρότητας ή ψυχικών νοσημάτων, καθώς και γενικότερες υγειονομικές γνώσεις για τον έλεγχο των επιδημιών και τη δημόσια υγεία.

Όπως ορθά επισημαίνει ο Γερ. Ρηγάτος ο Ευριπίδης πρώτος της αποδίδει τον τίτλο της παιδοκτόνου. Ωστόσο, προγενέστερες παραδόσεις, που τις αναφέρει, καταλογίζουν την τιμωρία των παιδιών στους Κορίνθιους ή σε ανθρώπους του Κρέοντα που τα εκδικούνται για τη μεταφορά των δολοφονικών γαμήλιων δώρων στη Γλαύκη. 

Ολοκληρώνοντας το πορτρέτο της μελετά ιδιαίτερα τις εχθρικές προς τον άνθρωπο χρήσεις των φαρμάκων. Η Μήδεια ως μάγισσα κυριαρχεί τόσο στη μυθολογία όσο και στα λογοτεχνικά κείμενα. Ο Ρηγάτος με συστηματικό τρόπο αναφέρεται και στις «φονικές παρεμβάσεις» της, κάνοντας λόγο για την πρόκληση του θανάτου του τελευταίου «χάλκινου ανθρώπου», του ημίθεου Τάλω, από τη Μήδεια, είτε με ξόρκια και προσευχές είτε με χορηγία υπναγωγών φαρμάκων που της επέτρεψαν να βγάλει το καρφί που έκλεινε τη μοναδική φλέβα, να φύγει όλο το ιχώρ και να επέλθει ο θάνατος. Η ολέθρια χρήση των γνώσεών της αποκαλύπτεται στη διαδικασία της θανάτωσης του Πελία, με το δέλεαρ ότι αυτός θα ξανανιώσει. Ακόμη, τη γνώση των δηλητηριωδών ιδιοτήτων των βοτάνων τη χρησιμοποιεί πολλές φορές για την εξόντωση όσων αντιτίθενται στις επιδιώξεις της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δηλητηρίαση του Κορίνθου ώστε να γίνει βασιλιάς ο Ιάσονας ή η γνωστή από τον Ευριπίδη δηλητηρίαση της Γλαύκης, της νέας συζύγου του Ιάσονα, με τρόπο ιδιαίτερα ειδεχθή. Τέλος, ολοκληρώνει το εκδικητικό προς τον Ιάσονα έργο με τη δολοφονία των ίδιων των παιδιών της. Όπως ορθά επισημαίνει ο Γερ. Ρηγάτος ο Ευριπίδης πρώτος της αποδίδει τον τίτλο της παιδοκτόνου. Ωστόσο, προγενέστερες παραδόσεις, που τις αναφέρει, καταλογίζουν την τιμωρία των παιδιών στους Κορίνθιους ή σε ανθρώπους του Κρέοντα που τα εκδικούνται για τη μεταφορά των δολοφονικών γαμήλιων δώρων στη Γλαύκη. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τις περιπλανήσεις της Μήδειας και μετά τη δολοφονία των παιδιών της στη Θήβα, όπου σώζει τον Ηρακλή από τη μανία στην οποία τον είχε καταδικάσει η Ήρα χάρη στη γνώση των ψυχοδραστικών φαρμάκων. Τέλος, φθάνει στην Αθήνα όπου επιχειρεί ανεπιτυχώς να δολοφονήσει με δηλητήριο τον Θησέα για να εξασφαλίσει το βασίλειο της Αθήνας στο γιο της Μήδο που είχε αποκτήσει με τον Αιγέα. Αυτή η ολέθρια πράξη της είχε ως αποτέλεσμα την εξορία της από την πόλη.

Η συνθετική αυτή μελέτη των μύθων για τη Μήδεια, γραμμένη με γλώσσα άμεση, βασισμένη σε πολυετή μελέτη των πηγών τόσο φιλολογικών όσο και ιατρικών, επικεντρωμένη στις πράξεις της που σχετίζονται με τις φαρμακευτικές της γνώσεις αποκαλύπτει ότι «οι γνώσεις της Μήδειας είναι ανάλογες του Μινωϊκού και Μυκηναϊκού πολιτισμού, ανάλογες των γραφομένων στα ομηρικά έπη και εκείνων που προκύπτουν από τα ευρήματα της προϊστορικής αρχαιολογίας» (σ.39).

Το τελευταίο κεφάλαιο, που αναφέρεται στην επίδραση του μύθου και των πράξεων της Μήδειας σε νεότερους συγγραφείς, συνθέτες, ζωγράφους και σκηνοθέτες, καθώς και ψυχολόγους και ψυχιάτρους αποδεικνύει το διαχρονικό ενδιαφέρον που έχει κινήσει η ευρυπίδεια αυτή ηρωϊδα, η οποία σύμφωνα με τον Κερένι «δεν παύει να είναι “μια θεϊκή αθάνατη και ισχυρή μορφή συνδεδεμένη με την αρχέγονη Μεγάλη Μητέρα. Ως κυρία της ζωής και του θανάτου επιδεικνύει την αλήθεια της αρχέγονης γυναικείας φύσης”» (σ.47).

Με την ένθεση στο κείμενο φωτογραφιών από έργα τέχνης που αποτυπώνουν τις πράξεις της Μήδειας το βιβλίο προσφέρει στον αναγνώστη τη συνολική επιρροή της προσωπικότητάς της στο χώρο του πολιτισμού.

* Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Ομ. Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

rigatosΜήδεια
Προσεγγίζοντας τη μαγεία και τη θεραπευτική της προϊστορίας
Γεράσιμος Α. Ρηγάτος
Το εξώφυλλο- οπισθόφυλλο κοσμούν έργα του γλύπτη Θεόδωρου Παπαγιάννη
Εκδόσεις ΒΗΤΑ 2015
Σελ. 58, τιμή εκδότη € 12,00

politeia link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ Α. ΡΗΓΑΤΟΥ  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα σχέδια» του Φραντς Κάφκα (κριτική) – Μια σημαντική έκδοση με τα μέχρι πρότινος άγνωστα σχέδιά του

«Τα σχέδια» του Φραντς Κάφκα (κριτική) – Μια σημαντική έκδοση με τα μέχρι πρότινος άγνωστα σχέδιά του

Για το βιβλίο «Σχέδια» του Φραντς Κάφκα [Franz Kafka] (μτφρ. Μαρία Μπεζαντάκου, Σοφία Χρυσαφοπούλου, εκδ. Οξύ).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Φιγούρες αιωρούμενες, ρευστές, δίχως χαρακτηριστικά στα πρόσωπα, άμορφες, σχεδόν μη α...

«Κινηματογραφικοί στοχασμοί» του Κουέντιν Ταραντίνο (κριτική) – Οι ταινίες που σημάδεψαν τον πιο αιρετικό σκηνοθέτη των καιρών μας

«Κινηματογραφικοί στοχασμοί» του Κουέντιν Ταραντίνο (κριτική) – Οι ταινίες που σημάδεψαν τον πιο αιρετικό σκηνοθέτη των καιρών μας

Για το βιβλίο του Κουέντιν Ταραντίνο [Quentin Tarantino] «Κινηματογραφικοί στοχασμοί» (μτφρ. Άρης Σφακιανάκης – Ηρώ Σκάρου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Οι «κακ...

«Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη» του Ράτζα Σεχάντε (κριτική) – Μερικές νηφάλιες σκέψεις για το πώς φτάσαμε εδώ

«Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη» του Ράτζα Σεχάντε (κριτική) – Μερικές νηφάλιες σκέψεις για το πώς φτάσαμε εδώ

Για το βιβλίο του Ράτζα Σεχάντε [Raja Shehadeh] «Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη;» (μτφρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Οκτώ μήνες αφότου ξεκίνησε ο καταστροφικός και αδιέξ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ