Stunning Seaside Murals by Street Artist Sean Yoro aka HULA in Hawaii 2015 700

Για το βιβλίο της Σοφίας Νικολαΐδου Καλά και σήμερα - Το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Έλενας Μαρούτσου

Στο ποίημα του με τίτλο «Διερώτηση για να μην κάθομαι άνεργος» ο Ν. Καρούζος αναρωτιέται τι είναι τα ποιήματα. Μεταξύ άλλων γράφει: «Είναι ιώδιο; είναι φάρμακα; /είναι γάζες, επίδεσμοι; /παρηγόρια ή διαλείμματα;». Στο τελευταίο της βιβλίο με τίτλο Καλά και σήμερα, η Σοφία Νικολαϊδου έτσι χρησιμοποιεί τη γραφή: ως επίδεσμο, γάζα, ιώδιο και φάρμακο. Και ως «παρηγόρια», όπως λέει ο Καρούζος, αλλά και ως κάτι πιο αποτελεσματικό: ένα «πιάσιμο», σύμφωνα με την ορειβατική ορολογία, όχι μόνο για να μην κατρακυλήσει στο γκρεμό της αρρώστιας αλλά και για να πιαστεί να ανέβει στο πρώτο ξέφωτο.

Πρόκειται για χρονικό και όχι για μυθοπλασία. Πρόκειται για ωμή πραγματικότητα χωρίς να έχει μαγειρευτεί προηγουμένως από την πεζογράφο, που μας την ταΐζει όπως την έφαγε και αυτή: μέρα τη μέρα, σελίδα τη σελίδα, εν είδει ημερολογίου ασθενείας αλλά και σθένους.

Ημερολόγιο ασθενείας και σθένους

«Διαγνώστηκα με καρκίνο του μαστού στις 22 Σεπτεμβρίου του 2014. Έκανα μαστεκτομή την 1η Οκτωβρίου και άρχισα χημειοθεραπεία στις 29 του ίδιου μήνα. Αυτό είναι το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος», διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου που εξαρχής μας δηλώνει την ταυτότητά του: πρόκειται για χρονικό και όχι για μυθοπλασία. Πρόκειται για ωμή λοιπόν πραγματικότητα χωρίς να έχει μαγειρευτεί προηγουμένως από την πεζογράφο, που μας την ταΐζει όπως την έφαγε και αυτή: μέρα τη μέρα, σελίδα τη σελίδα, εν είδει ημερολογίου ασθενείας αλλά και σθένους.

«Όταν συνέβη ΑΥΤΟ, δεν δίστασα στιγμή. Με οδηγούσε το σώμα μου», γράφει η Νικολαϊδου εξηγώντας μας πώς από το πρώτο λεπτό άρχισε να καταγράφει την περιπέτεια της αρρώστιας όπως τη βίωσε στο σώμα της. «Όταν η ζωή εφορμά, η λογοτεχνία σωπαίνει», δηλώνει η λογοτέχνιδα. «Ας κλείσει επιτέλους το στόμα της να δούμε τι έχουν να πουν οι λέξεις όταν μένουν μόνες τους. Τι έχουν να πουν όταν έχουν απέναντί τους έναν άνθρωπο που νοσεί και πάσχει. Αν έχουν τα κότσια να παρηγορήσουν. Κι αν έχουν τη δύναμη να πουν τα πράγματα με το όνομά τους. [...] Καρκίνος. Πες το». Κι η Νικολαϊδου το λέει.

Ο καρκίνος με το όνομά του

Από την πρώτη στιγμή αυτού του χρονικού, αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης πως μέριμνα της συγγραφέως είναι να πει τα πράγματα με το όνομά τους. Να τα τιθασεύσει ονομάζοντάς τα. Να ξεφοβηθεί φωνάζοντάς τα. Να τα εξορκίσει. Απ’ ό,τι γνωρίζω πρόκειται για την πρώτη απόπειρα να καταγραφεί βήμα βήμα η περιπέτεια της συγκεκριμένης αρρώστιας από τη στιγμή της διάγνωσης μέχρι την (οριστική ευχόμαστε) ανάρρωσή της. Τον σκοπό αυτής της καταγραφής τον επαναλαμβάνει η συγγραφέας σε κάθε ευκαιρία: «Η συγγραφή έκανε την αρρώστια λιγότερο φοβερή – τολμώ να πω πιο ανάλαφρη. Μου έδωσε τον τρόπο να κρατήσω το μυαλό μου και να οργανώσω τη μέρα μου. Είναι φάρμακο και παρηγοριά. Δύναμη. Δεν ξέρω τι έχουν οι άλλοι να κρατηθούν. Εγώ έχω τους ανθρώπους και τις λέξεις».

Γιατί από αυτή την ιστορία, αυτόν τον πόλεμο, κανένας δεν βγαίνει αλώβητος. Αλλάζει αυτός που νοσεί, αλλάζει ο κόσμος του κι ο κόσμος γύρω απ’ τον κόσμο του.

Μαζί με τις λέξεις παρελαύνουν λοιπόν και οι άνθρωποι της πεζογράφου από τις σελίδες του βιβλίου. Ο άντρας της, το παιδί τους, οι συνάδελφοι, οι μαθητές, οι φίλοι γενικότερα αλλά και ειδικότερα, με τα ονόματα και τη στάση που κράτησε ο καθένας απέναντι στη νόσο και δίπλα στη νοσούσα. Μοιάζει μάλιστα σαν η τελευταία να θέλει αφενός να τους τιμήσει κι αφετέρου να μας εξηγήσει τι ήταν αυτό στην στάση του καθενός που βοήθησε, τι ήταν αυτό που πιθανόν να ενόχλησε, πώς πορεύτηκε ο καθένας μέσα σε αυτή την ιστορία και ποια θέση πήρε, πώς τελικά ο καρκίνος επηρέασε όλους του κοντινούς της ανθρώπους. Γιατί από αυτή την ιστορία, αυτόν τον πόλεμο, κανένας δεν βγαίνει αλώβητος. Αλλάζει αυτός που νοσεί, αλλάζει ο κόσμος του κι ο κόσμος γύρω απ’ τον κόσμο του.

Γράφοντας και διαβάζοντας με το σώμα

alt
    Η Σοφία Νικολαΐδου

Τις επίπονες αλλαγές παρακολουθούμε κι εμείς βήμα το βήμα, κι αυτή η λεπτομερής καταγραφή, μας βάζει σχεδόν μέσα στο σώμα της πάσχουσας. «Αυτό είναι το πιο προσωπικό, το πιο δικό μου βιβλίο. Γιατί το έχω γράψει με το σώμα μου», μας εξομολογείται. Το χρονικό αυτό το διαβάζει με τη σειρά του κι ο αναγνώστης «με το σώμα του», συμπάσχει, φοβάται, ελπίζει, κουράζεται, παίρνει ανάσα, βουτάει πάλι στα βαθιά, αγωνιά αν θα πιάσει πάτο, ξανανεβαίνει στο φως.

Με αυτή του την ιδιότητα, ως μια καταβύθιση στην πραγματική, απτή περιπέτεια του Άλλου, το βιβλίο αποκτάει νόημα όχι μόνο για τη συγγραφέα αλλά και για τον αναγνώστη. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επιστρέψω στη δήλωση της Νικολαϊδου πως έγραψε το βιβλίο «χωρίς επεξεργασία», σαν αντιγραφή ζωής. Χωρίς να την αμφισβητώ διόλου, πιστεύω πως η ιδιότητά της ως πεζογράφου, έκανε το εγχείρημα αυτής της καταγραφής, κοινωνήσιμο. Μπορεί η ίδια να αντέγραφε ατόφια τη μέρα όπως τη ζούσε, όμως όλα τα βιβλία που έχει γράψει μέχρι σήμερα έγραφαν μέσα από την πένα της.  Και μπορεί να έγραψε το βιβλίο αυτό με το αίμα της, όμως το αίμα της φέρει κι αυτό τα χρωμοσώματα του συγγραφέα.

Από ημερολόγιο, βιβλίο

Τι θέλω να πω; Θέλω να πω πως το βιβλίο μπορεί να αντλεί τη δύναμή του από το γεγονός πως είναι πραγματικό αλλά την αξία του τελικά την αντλεί από τον τρόπο που επικοινωνεί αυτή την πραγματικότητα, κι εδώ η επικοινωνία έχει ωφεληθεί τα πλείστα από την θητεία της Νικολαϊδου στη μυθοπλασία. Η συγγραφέας με τον μισό της εαυτό ζει και με τον άλλο μισό παρατηρεί τον εαυτό της να ζει κι αυτός ο απαραίτητος διχασμός που φέρουν όλοι όσοι ασχολούνται με το γράψιμο τής επιτρέπει, την ώρα που βιώνει στο πετσί της την πιο τρομακτική εμπειρία, να παίρνει απόσταση από αυτήν. Αυτή η απόσταση γεννάει μια σειρά από πολύ ενδιαφέρουσες σκέψεις σχετικά με την εξατομικευμένη εμπειρία της αρρώστιας («δεν υπάρχει ασθένεια αλλά ασθενείς»), την ταξική διάσταση της νόσου και της θεραπείας, τον πρωταθλητισμό του πόνου, την τρομοκρατία των στατιστικών κά.

Είτε χρονικό είτε μυθοπλασία, η δύναμη της γραφής εκεί έγκειται: άλλον ν’ αγγίζει το φτερό κι άλλος να ανατριχιάζει.

Για να συνοψίσω: Ο τρόπος της να εναλλάσσει πλοκή και σκέψη, οι αναδρομές, οι επαναλήψεις, οι ανατροπές, η αντανάκλαση του έξω κόσμου στον μέσα κι αντίστροφα, η ενστικτώδης υποταγή στις απαιτήσεις της γλώσσας, το αυτόματο πια νοιάξιμο της μορφής, όλα αυτά έχουν περάσει συνειδητά ή μη μέσα στην αφήγηση της Νικολαϊδου, μετατρέποντας τελικά ένα προσωπικό ημερολόγιο σε βιβλίο.

Ολοκληρώνοντας αυτές τις σκέψεις, θα μου επιτρέψετε να παρακάμψω την επιθυμία πολλών να διαβάζουν σε τέτοιου (αλλά και άλλου) είδους βιβλία κάποιο «μήνυμα». Ο Καρούζος μάλιστα έτσι κλείνει τη «διερώτησή» του για τα ποιήματα: «Πολλοί τα βαλσαμώνουν ως μηνύματα. / Εγώ τα λέω ενθύμια φρίκης». Ένα τέτοιο ενθύμιο είναι και τούτο το βιβλίο, όμως παρακαλώ μην πάρετε την «φρίκη» μόνο με τη φριχτή της έννοια. Θυμηθείτε αν θέλετε τη «φρικίαση», το ρίγος δηλαδή, το ανατρίχιασμα που διαπερνάει όποιον αγγίξει με το φτερό του άγγελος θανάτου. Γιατί, είτε χρονικό είτε μυθοπλασία, η δύναμη της γραφής εκεί έγκειται: άλλον ν’ αγγίζει το φτερό κι άλλος να ανατριχιάζει.

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΚαλά και σήμερα
Το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος
Σοφία Νικολαΐδου
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 344, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Τα νόστιμα σπιτικά φαγητά της οικογένειας ή αν η μαμά ήταν βίγκαν

Κρατώντας στα χέρια το βιβλίο «Τα Νόστιμα – Σπιτικά Φαγητά της Οικογένειας» (εκδ. Mind Power) που συνυπογράφουν οι Όλγα Γ. Γεριτσίδου και Τάνυα-Μαρία Γεριτσίδου αρκεί η προσεκτική ανάγνωση του λιτού και καλοσχεδιασμένου εξωφύλλου του για να μπούμε στο νόημα. Δεν είναι άλλο ένα βιβλίο συνταγών βγαλμένων από την «κουζ...

Οι κρυμμένες ιστορίες πίσω από τα τραγούδια και τα μουσικά γεγονότα, του Τάσου Βαφειάδη

Οι κρυμμένες ιστορίες πίσω από τα τραγούδια και τα μουσικά γεγονότα, του Τάσου Βαφειάδη

Για τα βιβλία του Τάσου Βαφειάδη «Οι κρυμμένες ιστορίες πίσω από τα τραγούδια – 101+1 πραγματικές αφηγήσεις για ό,τι δεν διακρίνεται με την ακρόαση» (εκδ. Ζήτη) και «Ιστορίες από τη μουσική πλευρά της ζωής, 102+2 αφηγήσεις για τραγούδια, άλμπουμ, συναυλίες και μουσικά γεγονότα από το 1893 ως σήμερα» (εκδ. Ζήτη)...

Τρεις χάριτες στον τοίχο & 199 σκαλοπάτια, της Πόλυς Χατζημανωλάκη

Τρεις χάριτες στον τοίχο & 199 σκαλοπάτια, της Πόλυς Χατζημανωλάκη

Για τον τόμο με τα ταξιδιωτικά αφηγήματα της Πόλυς Χατζημανωλάκη «Τρεις χάριτες στον τοίχο» & «199 σκαλοπάτια» (πρόλογος για την κάθε ενότητα: Νίκος Βατόπουλος, εκδ. Εύμαρος).

Της Κούλας Αδαλόγλου

Ίσως να ΄ναι το δικό μου μέτρημα βημάτων, ένας στόχ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μην πεις λέξη: Η κρυφή ιστορία του IRA, του Πάτρικ Ράντεν Κιφ

Μην πεις λέξη: Η κρυφή ιστορία του IRA, του Πάτρικ Ράντεν Κιφ

Για το βιβλίο του Patrick Radden Keefe «Μην πεις λέξη - Βία και προδοσία στη Βόρεια Ιρλανδία, Η κρυφή ιστορία του IRA» (Μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, η δολοφονημένη από τον IRA Jean-McConville, μαζί με τρία από τα δέκα παιδιά της (!) και τον σύζυγό της. 

...

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η πρώτη ποιητική συλλογή του Άκη Παπαντώνη «Bildungsroman» (εκδ. Κίχλη). 

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Bildungsroman ...

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μαρία Κάλλας: Τα βιβλία για τη μελαγχολική ντίβα

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 1977, πέθανε στο Παρίσι από καρδιακή προσβολή στα 54 της χρόνια η «θεία» Μαρία Κάλλας. 

Της Ελένης Κορόβηλα

Η μεγαλύτερη ντίβα της όπερας, η Μαρία Κάλλας, γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη στις 2 Δεκεμβρίου 1923. Η κόρη τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 31 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ