alt

Της Έλενας Μαρούτσου

Ασθενείς είναι ο πρωτότυπος γαλλικός τίτλος του βιβλίου αυτού, που στα ελληνικά αποδόθηκε ως Πάντα ήρωες (μτφρ. Χάρις Αλεξίου) από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Πρόκειται για μια μαρτυρία από τον Γάλλο μουσικό Fabien Marsaud, που στα είκοσί του εξαιτίας ενός ατυχήματος διαγνώστηκε ως ατελώς τετραπληγικός και πέρασε δώδεκα μήνες σε κέντρο αποκατάστασης. Αυτούς τους μήνες περιγράφει ο συγγραφέας σε αυτό το βιβλίο μέχρι την ανέλπιστη και κόντρα στις προβλέψεις των γιατρών επανάκτηση της κινητικότητάς του, σχεδόν στο ακέραιο, αν εξαιρέσει κανείς μια πατερίτσα, ενθύμιο κι υπενθύμιση της κατάστασης που ονομάζουμε «αναπηρία».

«Χρειάζεται χρόνος για ν’ αποδεχτούμε αυτή τη λέξη.
Είναι μια λέξη που ήρθε για να μείνει.
Η επίσημη γλώσσα έχει επιλέξει αυτό τον όρο
εγώ δεν έχω τίποτε άλλο να προτείνω»,

λέει ο Fabien Marsaud σ’ ένα από τα slam κομμάτια του (ένα είδος ποίησης σε αρκετά καθημερινή γλώσσα που απαγγέλλεται με υπόκρουση μιας μίνιμαλ μουσικής), κι όμως, σκέφτομαι, με έναν τρόπο κάτι προτείνει. Ο πρωτότυπος τίτλος Patients νομίζω πως με τη διπλή του σημασία –«ασθενείς» αλλά και «υπομονετικοί»– αποδίδει εξαιρετικά εύστοχα την κατάσταση αδυναμίας στην οποία έχουν περιέλθει οι άνθρωποι που η τύχη στους χτύπησε με αυτό τον ακραία βίαιο τρόπο, αλλά και την ψυχική κατάσταση της υπομονής με την οποία αντιμετωπίζουν αυτό το χτύπημα.

Μη οδοιπόροι, μη ήρωες

Ο Fabien Marsaud μιλάει γι' αυτό το είδος ενεργητικής υπομονής, για το είδος του κουράγιου που δείχνουν αυτοί οι άνθρωποι, «αλλά όχι ενός κουράγιου ηρωικού, όχι» επιμένει στο τέλος του βιβλίου, εξού και δεν αντιλαμβάνομαι γιατί ο ελληνικός εκδοτικός οίκος παρέβλεψε αυτή τη ξεκάθαρη τοποθέτηση κι επέλεξε το συγκεκριμένο τίτλο.

Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τους ανθρώπους αυτούς (ας μου επιτραπεί να τους αποκαλέσω «συνοδοιπόρους του» έχοντας βέβαια συνείδηση της τραγικής ειρωνείας που υποδηλώνει ο όρος) ως τέλειους «μάρτυρες της ατιμίας και της αδικίας της ύπαρξης». Η θέση στην οποία βρίσκονται λοιπόν είναι τραγική, όχι με την αρχαία σημασία της λέξης (στις αρχαίες τραγωδίες υπάρχει αιτία για τις συμφορές που πλήττουν τα πρόσωπα, έστω κι αν πάνε πίσω αρκετές γενιές) αλλά με την υπαρξιακή, αυτή του παράλογου, του εντελώς αναίτιου και άρα άσκοπου.

Ο συγγραφέας τρέφει αναμφίβολα συμπάθεια και τρυφερότητα προς τα πρόσωπα που παρελαύνουν σε αυτές τις σελίδες αλλά δεν τους τοποθετεί στο βάθρο των ηρώων

Ο συγγραφέας τρέφει αναμφίβολα συμπάθεια και τρυφερότητα προς τα πρόσωπα που παρελαύνουν σε αυτές τις σελίδες –για τα οποία λέει στην αρχή πως οποιαδήποτε ομοιότητά τους με πρόσωπα που υπάρχουν ή που έχουν υπάρξει δεν είναι σε καμία περίπτωση αποτέλεσμα σύμπτωσης– αλλά δεν τους τοποθετεί στο βάθρο των ηρώων. Αντιθέτως, λέει πολύ χαρακτηριστικά, με αφορμή κάποιες σκέψεις του για το πώς βλέπουν οι άλλοι έναν ανάπηρο και πώς η ιστορία κι οι ιδιαιτερότητές του εξαφανίζονται κάνοντας την αναπηρία τη μόνη του ταυτότητα:

«Και όμως μπορούμε να βρούμε τα ίδια είδη προσωπικότητας όπως κι αλλού: έναν ντροπαλό, έναν θρασύ, έναν συμπαθητικό τύπο ή έναν χοντρομαλάκα».

Οι καθηλωμένοι «συνοδοιπόροι» του συγγραφέα είναι μάρτυρες αλλά όχι άγιοι. Δεν παρουσιάζονται με κάποια αύρα που θα μεσολαβούσε σαν πέπλο ανάμεσα σ’ εκείνους και τα μάτια του αναγνώστη. Ο Fabien Marsaud σηκώνει το πέπλο για να μας τους δείξει στην πραγματικότητά τους, μια πραγματικότητα συχνά ασφυκτική, τις περισσότερες φορές θλιβερή, πού και πού αστεία, κάποτε απεγνωσμένα επιθετική, στιγμές στιγμές εξευτελιστική ή εξαντλητική, ως επί το πλείστον μοναχική αλλά και με στιγμές συγκινητικής συντροφικότητας.

Αναπόφευκτα καθρεφτίσματα

Καθώς διάβαζα λοιπόν αυτό το βιβλίο σκεφτόμουν πως αν ήταν μυθιστόρημα δεν θα ήταν καλό. Πρόσωπα έρχονται κι εξαφανίζονται, η πλοκή δεν έχει ανατροπές ή κορυφώσεις, όλο κάτι πάει να γίνει που δεν γίνεται, ιστορίες μένουν στη μέση, η δομή κι η γλώσσα δεν παρουσιάζουν κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όμως το βιβλίο αυτό δεν είναι μυθιστόρημα κι έτσι όλα τα παραπάνω ίσως τελικά λειτουργούν υπέρ του. Εννοώ πως το βιβλίο αυτό έχει τα ελαττώματα που έχει κι η ίδια η ζωή. Ως μαρτυρία της λοιπόν κι όχι μετουσίωσή της ίσως είναι αναπόφευκτο, μπορεί και ωφέλιμο, να τα καθρεφτίζει.

Μέσα σε αυτόν τον καθρέφτη ο συγγραφέας μας δείχνει σκηνές που στην αρχή ίσως καταθλίβουν με την λεπτομερή καταγραφή της δύσκολης καθημερινότητάς τους –χαρακτηριστικό παράδειγμα η καταγραφή της διαδικασίας πρωινής τουαλέτας των ανθρώπων που δεν μπορούν να πάνε στην τουαλέτα– αλλά στην πορεία δημιουργούν έναν καμβά που σιγά σιγά τον συνηθίζεις (όπως το συνηθίζουν κι αυτοί) και αρχίζεις πάνω του να διακρίνεις πάνω του τα σχέδια που γράφουν αυτοί οι άνθρωποι με την επιθυμία τους για ζωή.

«Έξαφνα είδα πως ο πόνος γίνεται η πηγή για έμπνευση
κι οι σκιές του παρελθόντος δίνουν
στην πένα μου κατεύθυνση.
Αίσθημα παραγωγικό κι ο θυμός κι η απελπισία
μου δίνουν θέμα ισχυρό, να ξαναπώ την ιστορία.
να ελευθερώσω τις κραυγές μας,
τους πόνους μας να μοιραστώ
σε μια ριπή οφθαλμού γεννιέται
το λυπημένο μου γραφτό».

Γιατί γράφονται και γιατί διαβάζονται οι μαρτυρίες – μια άποψη

Έχω την αίσθηση πως πίσω από κάθε έργο από αυτά που ανήκουν στην κατηγορία της «μαρτυρίας», επειδή συνήθως πρόκειται για επώδυνες και δύσκολες εμπειρίες, υπάρχει η επιθυμία να «βγει» κάτι θετικό, κάτι που να δίνει νόημα σε αυτή την οδύνη, όσο αναίτια και άσκοπη κι αν μοιάζει. Αυτό το νόημα πιστεύω πως υπηρετεί η καταγραφή της και το μοίρασμά της με το αναγνωστικό κοινό.

Η αιτία που οι μαρτυρίες ασκούνε έλξη σε ένα μεγάλο μέρος αναγνωστών, νομίζω πως είναι η επιθυμία να διευρύνουμε την εμπειρία μας, το οπτικό μας πεδίο, για να συμπεριλάβει περιοχές που ίσως βρίσκονται στις παρυφές τους

Όσο για την άλλη πλευρά, η αιτία δηλαδή που οι μαρτυρίες ασκούνε έλξη σε ένα μεγάλο μέρος αναγνωστών, νομίζω πως είναι η επιθυμία να διευρύνουμε την εμπειρία μας, το οπτικό μας πεδίο, για να συμπεριλάβει περιοχές που ίσως βρίσκονται στις παρυφές τους. Δεν θα αγνοήσω και το κουράγιο που παίρνει κανείς απ’ τη πολυχρησιμοποιημένη προς παρηγορία σκέψη πως άλλοι βρίσκονται σε πολύ χειρότερη μοίρα, κάτι που συνήθως μας κάνει να αισθανόμαστε πολύ ελαφρύτερά τα δικά μας βάσανα. Όμως, η παρηγορητική λειτουργία αυτών των αναγνώσεων είναι κατά τη γνώμη μου βραχείας διάρκειας. Ο άνθρωπος -σαν αυτές τις κούκλες που έχουν στη βάση τους ένα βαρίδι κι όσο κι αν τις κουνήσεις πάντα επιστρέφουν στο κέντρο βάρος τους– έχει την τάση να επιστρέφει στα δικά του βάρη: μετά την ολόψυχη συμμετοχή στο δράμα της Σταύρωσης, όλοι παραπονιόμαστε για βαρύ στομάχι μετά την Ανάσταση. Αυτή είναι, κι ίσως πρέπει να είναι, η ανθρώπινη φύση.

Άλλωστε ούτε κι αυτό το βιβλίο ποντάρει στη διαρκή συναίσθηση του πόνου που συνοδεύει την «αναπηρία». Μάλλον αποκαθηλώνει τους τεραπληγικούς, τους παραπληγικούς και όλους τους παρομοίως πληγέντες, για να μας τους δείξει στις ανθρώπινές τους διαστάσεις. Μέσα από αυτό το πρίσμα μπορούμε εξάλλου και ταυτιζόμαστε, όσοι πάμε με τα πόδια κι όσοι με καροτσάκι, στο κοινό δρόμο μας που σημαδεύεται από την ευθραυστότητα της ύπαρξης και τη μεταβλητότητα της μοίρας.

«Σε τεντωμένα νήματα βαδίζουμε όλοι προφανώς,
κουτσαίνει η μοίρα καθενός
και η ύπαρξη είναι εύθραυστη σαν σπόνδυλος
αυχενικός». 

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΠάντα ήρωες
Fabien Marsaud
Μτφρ. Χάρις Αλεξίου
Μεταίχμιο 2014
Σελ. 192, τιμή € 11,00

alt

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

Για το ιστορικό αφήγημα του Γιώργου Π. Ιατρού «Ενέδρα στο δήμαρχο – Κερατέα-Λαύριο 1865» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Ο αφηγητής της ιστορίας, ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987).

Της Διώνης Δημητριάδου

Μια αφήγηση άγνωστη, δηλαδή αγνοημέ...

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

Για το βιβλίο «Συζητήσεις με τον Θεό – Ένας ασυνήθιστος διάλογος» του Neale Donald Walsch (μτφρ. Πηνελόπη Τριάδα, εκδ. Πεδίο)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Το εν λόγω βιβλίο, το δεύτερο από την τριλογία του συγγραφέα Neale Donald Walsch, έρχεται και επιχειρεί ν...

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

Για τον τόμο του Γιώργου Βέη με δοκίμια ποιητικής και κείμενα για την ποίηση «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Του Χρίστου Λάνδρου

Σχεδόν όλοι οι ποιητές επιχειρούν να δώσουν έναν ορισμό ποίησης ή να εξηγήσουν τον δικό τους δρό...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο Book Press και τα Public σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Annie Ernaux.

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη ...

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάρια...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ