fanela me to 9

Για το βιβλίο του Δημήτρη Κόκορη «Άθλημα ή αθλιότης;» (εκδ. Πεδίο). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Φανέλα με το εννιά» που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Παροπλισμένο θεματικά ως ήσσονος σημασίας ή ακόμη και ως μη αποδεκτό στον ημεδαπό λογοτεχνικό κανόνα, το ποδόσφαιρο, καίτοι από τη φύση του είναι πρόξενος σπουδαίων δραμάτων, απαντάται σπάνια στην μυθοπλασία της χώρας μας.

Η αλήθεια είναι ότι πέρασαν αρκετά χρόνια μονομερούς αντιμετώπισης του φαινομένου «ποδόσφαιρο» από την ελληνική διανόηση που θεωρούσε ότι το λαϊκότερο όλων των αθλημάτων λειτουργεί ως «όπιο των λαών», είναι λειμώνας διαφόρων ανομιών και εντός του βρίσκουν εύκρατο έδαφος διάφοροι κομπιναδόροι, φανατικοί και λογής παρανομούντες για να δράσουν.

Σε αντίθεση με τον Καμύ ή τον Γκαλεάνο (δύο τρανταχτές περιπτώσεις) που αποθέωσαν την μπάλα δίχως ίχνος ενοχής, στη χώρα μας υπήρξε μια μεγάλη μερίδα της διανόησης (κυρίως αριστερών φρονημάτων) που θεωρούσε το ποδόσφαιρο «απαγορευμένο» θέμα. Η μελέτη του Δημήτρη Κόκορη Άθλημα ή αθλιότης (εκδ. Πεδίο) είναι ένα σημαντικό αποθησαύρισμα «τόπων» όπου η μπάλα και η λογοτεχνία συναντήθηκαν. Φυσικά, η «συνάντηση» δεν ήταν πάντα ευχάριστη ή ευκταία, ωστόσο επειδή τα παραδείγματα είναι αρκετά συνιστούν ένα «σώμα» άξιο μελέτης.

Να σημειωθεί εξαρχής πως το θέμα του βιβλίου φαίνεται να ενδιαφέρει μόνο όσους λατρεύουν το ποδόσφαιρο. Κι όμως, τούτο το βιβλίο με τον τρόπο που είναι γραμμένο (λείπει, ευτυχώς, ο στείρος ακαδημαϊσμός και η στεγνή φιλολογική ανάλυση) δίνει έναυσμα στο να σκύψουμε και σ’ αυτή την όψη της ελληνικής λογοτεχνίας, η οποία, ας μην κρυβόμαστε, ελάχιστα έχει μελετηθεί ως τώρα. Ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει φανατικός οπαδός του Εθνικού Πειραιώς, επομένως είναι «άμεσα» εμπλεκόμενος με το περιβάλλον του ποδοσφαίρου.

Ο Κόκορης «χτίζει» τη μελέτη του πάνω στη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και τη φιλοσοφία του στην ελληνική λογοτεχνία του 20ου αιώνα ξεκινώντας από τη δεκαετία του ‘30, οπότε και εμφανίζεται το πρώτο κείμενο.

Ένα σημαντικό έναυσμα 

Ο Κόκορης «χτίζει» τη μελέτη του πάνω στη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και τη φιλοσοφία του στην ελληνική λογοτεχνία του 20ου αιώνα ξεκινώντας από τη δεκαετία του ‘30, οπότε και εμφανίζεται το πρώτο κείμενο (θεατρικό εν προκειμένω) με θέμα το ποδόσφαιρο και φτάνει έως τους συγκαιρινούς ποιητές και συγγραφείς που άντλησαν θέματα από τα γήπεδα και τους πρωταγωνιστές τους.

Ένα από τα βασικά κριτήρια για να ενταχθούν δημιουργήματα στη χορεία της ποδοσφαιρικής θεματικής ήταν να αποτελούν κύριο «θέμα» κι όχι παράπλευρη αναφορά. Ως εκ τούτου, τα ποιήματα, τα διηγήματα και τα μυθιστορήματα στα οποία αναφέρεται ο Κόκορης στο βιβλίο του, όντως, εστιάζουν στο ποδόσφαιρο. Ανεξάρτητα αν το κάνουν με θετικό ή αρνητικό πρόσημο.

Για την ιστορία, θα πρέπει να ανατρέξουμε στο 1937 για να βρούμε τα πρώτα ποδοσφαιρικά δείγματα γραφής. Πρόκειται για μια μονόπρακτη ιταλική κωμωδία (σε μετάφραση Γιώργου Δέλιου) που παρουσιάστηκε από τον χρονογράφο Πωλ Νορ ως κλασικότροπη καβαφική παρωδία, αλλά και για τη γνωστή Eroica του Κοσμά Πολίτη.

Η αλήθεια είναι ότι η γενιά του ‘30 δεν διακατεχόταν από ευγενή αισθήματα για το ποδόσφαιρο, επομένως θα χρειαστεί να περιμένουμε πολλά χρόνια (σαφώς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο) για να ξαναβρούμε το ποδόσφαιρο ως θέμα κάποιου λογοτεχνικού κειμένου.

dimitris kokkoris

 Ο Δημήτρης Κόκορης (Πειραιάς, 1963) είναι καθηγητής νεοελληνικής γραμματείας στη Φιλοσοφική Σχολή (Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έλαβε μέρος ως εισηγητής σε συνέδρια και έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελετήματα και βιβλιο­κρισίες. Βιβλία του: Όψεις των σχέσεων της Αριστεράς με τη λογοτεχνία στον Μεσοπόλεμο (1927-1936) (Αχαϊκές Εκδόσεις, 1999, 22005), «Μια φωτιά. Η ποίηση». Σχόλια στο έργο του Γιάννη Ρίτσου (Εκδόσεις Σοκόλη, 2003), Για τον Χριστιανόπουλο. Κριτικά κείμενα για την ποίη­σή του (Εκδόσεις Αιγαίον, 2003), Ποιητικός ρυθμός. Παραδοσιακή και νεωτερική έκφραση (Εκδόσεις Νησίδες, 2006), Μεταφρασμένη ποίηση. Διδακτικές και κριτικές προτάσεις (Εργαστήριο Συγκριτικής Γραμματολογίας ΑΠΘ και Εκδόσεις Σφακιανάκη, 2007), Εισαγωγή στην ποίηση του Ρίτσου. Επιλογή κριτικών κειμένων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2009), «Λόγος γυμνός». Εισαγωγή στο έργο του Ντίνου Χριστιανόπουλου (Εκδόσεις Νησίδες, 2011), Για τον Ιωάννου. Κριτικά κείμενα (Εκδόσεις Αιγαίον, 2013), Φιλοσοφία και νεοελληνική λογοτεχνία. Πτυχές μιας σύνθετης σχέσης (Εκδόσεις I. Σιδέρης, 2015), Από την Αλληλογραφία Μανόλη Αναγνωστάκη – Τάκη Σινόπουλου 1958-1961 (Μικροφιλολογικά Τετράδια 21 = Παράρτημα περιοδικού μικρο-φιλολογικά, αρ. 40, 2016), Ο Καζαντζάκης ως ποιητής. Φιλοσοφική διάσταση, ρυθμική έκφραση, κριτική πρόσληψη (Εκδόσεις Πεδίο, 2020). Επιμελήθηκε τη χρηστική επανέκδοση του μυθιστορήματος του Κωνσταντίνου Θεοτόκη Οι σκλάβοι στα δεσμά τους (Σύλλογος προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2022) και την επανέκδοση της Ασκητικής του Νίκου Καζαντζάκη (Εκδόσεις Διόπτρα, 2023). 

Οι ποιητές

Αυτοί που φαίνεται να βρίσκονται πιο κοντά στο ποδόσφαιρο είναι οι ποιητές και λιγότερο ο πεζογράφοι. Οι περιπτώσεις του Άρη Δικταίου και του Μανόλη Αναγνωστάκη είναι χαρακτηριστικές. Ειδικά ο δεύτερος είναι ένας από τους επιφανέστερους λογοτέχνες μας που όχι μόνο δεν έκρυψε την αγάπη του για το ποδόσφαιρο, αλλά την υπερτόνισε αρκετές φορές σε ποιήματα ή κείμενά του.

Μεγαλύτερο δείγμα «ποδοσφαιρικής» γραφής βρίσκουμε πάλι στην ποίηση της γενιάς του ‘70. Εκεί βρίσκουμε μια έξοχη «τριπλέτα» ποιητών (Μαρκόπουλος, Βαγενάς, Βαρβέρης) που τείνουν το βλέμμα τους στο ποδόσφαιρο.

Είναι, άραγε, η οπαδική τους ροπή ή κάποια μορφή λατρείας προς το τόπι που τους οδηγεί σε αθλητικούς δρόμους; Η απάντηση είναι «όχι». Το ποδόσφαιρο χρησιμοποιείται για τους δραματικούς τονισμούς που μπορεί να προσφέρει.

Είναι η έντονη εικονοποιία του, το πάθος, το άγχος, η οδύνη της ήττας, αλλά και η φθορά που δίνουν στα ποιήματα των συγκεκριμένων τον τόνο.

Χαρακτηριστικότερη περίπτωση είναι το μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα Η φανέλα με το Νο 9 (εκδ. Κέδρος) που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη.

Από την άλλη, δεν θα πρέπει να παρασιωπήσουμε τις περιπτώσεις λογοτεχνών όπως ο Σεφέρης, ο Ασημάκης Πανσέληνος, ο Μιχάλης Γκανάς, ο Γ.Θ. Βαφόπουλος ή ο Χρίστος Λάσκαρης που στέκονται κριτικά ή ακόμη και αρνητικά διακείμενοι στην ποδοσφαιρική πραγματικότητα, καθώς βρίσκουν σ΄ αυτή (όπως αναφέρουμε προλογικά) πολλές παθογένειες που έχουν επίπτωση στην ελληνική κοινωνία.

Η φανέλα με το Εννιά

Η πεζογραφία αρχίζει να ασχολείται με το ποδόσφαιρο πολύ αργότερα και πάλι στη λογική της δραματυοποιίησης μέσω του «θεάτρου» ενός αγώνα ή ενός παίκτη.

Χαρακτηριστικότερη περίπτωση είναι το μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα Η φανέλα με το Εννιά (εκδ. Πατάκη) που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη.

Ο Κόκορης σημειώνει σωστά και τις περιπτώσεις των Θοδωρή Γκόνη, Βασίλη Τσιαμπούση και Αλμπέρτου Ναρ (μεταξύ άλλων) που χρησιμοποίησαν ως πρωτογενές υλικό το ποδόσφαιρο σε πεζογραφικά τους κείμενα.

Το βιβλίο του Δημήτρη Κόκορη είναι μια ουσιαστική και βαθιά μελέτη που δεν στερείται χιούμορ, δηκτικότητας, αλλά και άρτιας ερευνητικής προσπάθειας.

Όσο για την δοκιμιακή γραφή δεν γινόταν να μην αναφερθούν ο Κωστής Παπαγιώργης (έχει γράψει πλείστα όσα άρθρα για το ποδόσφαιρο) και ο Σωτήρης Κακίσης. Τέλος, υπάρχει και ένα ειδικό κεφάλαιο για τους στίχους που έντυσαν τραγούδια (γνωστά και μη) με ποδοσφαιρικό θέμα.

Οι στίχοι 

pedio kokkoris athlima h athliotisΤο πρώτο που θα μας έρθει στο μυαλό είναι το «Αρχίζει το ματς» του Λουκιανού Κηληδόνη, ωστόσο τραγούδια με παρόμοια θεματική έχουν τραγουδήσει τόσο ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης όσο και ο Μανώλης Αγγελλόπουλος.

Το βιβλίο του Δημήτρη Κόκορη είναι μια ουσιαστική και βαθιά μελέτη που δεν στερείται χιούμορ, δηκτικότητας, αλλά και άρτιας ερευνητικής προσπάθειας. Δίνει, δε, το κίνητρο να σκεφτούμε και λίγο εκτός των στερεοτύπων που επιμένουν ότι το ποδόσφαιρο θα ταίριαζε μόνο σε παραλογοτεχνίζοντες και ότι δεν μπορεί με τίποτα να ενταχθεί ως ξεχωριστή θεματική στο corpus της ελληνικής λογοτεχνίας.

Κι όμως, μπορεί. Αλήθεια, πόσοι ξέρουν ότι ο Μάνος Χατζιδάκις έχει γράψει ποίημα για τον Τζορτζ Μπεστ; Τον έκανε λιγότερο σημαντικό αυτή του η ποιητική απόφαση; Του προσέδωσε μια μορφή ελαφρότητας;

Τούτες οι γενικεύσεις περισσότερο στενεύουν τον αναγνωστικό ορίζοντά μας παρά μας προσφέρουν την άπλα να σκεφτούμε ελεύθερα προς όλες τις κατευθύνσεις. Να γιατί οι «υπηρεσίες» που προσφέρει αυτό το βιβλίο είναι άκρως σημαντικές και ουχί μόνο φιλολογικές ή ποδοσφαιρικές. 


Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

Για το βιβλίο του Στίβεν Γκ. Ποστ [Stephen G. Post] «Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη, εκδ. Αρμός), ένα βιβλίο για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φροντιστές ανθρώπων που πάσχουν από Αλτσχάιμερ. Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο πατέρας» με πρωταγωνιστή τον Άντονι Χ...

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

Για το βιβλίο της Μάργκαρετ Άτγουντ [Margaret Atwood] «Φλέγοντα Ερωτήματα» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ψυχογιός). Η δοκιμιακή πλευρά της Καναδής συγγραφέα που τοποθετείται με σαφήνεια για όλα τα σημαντικά ζητήματα των καιρών μας. Κεντρική εικόνα:© British Council/Jean Malek. 

Γράφει η Ελεάνα Κο...

«Άγρια σιωπή» της Ρέινορ Γουίν (κριτική) – Η συνέχεια μετά το «Μονοπάτι του αλατιού»

«Άγρια σιωπή» της Ρέινορ Γουίν (κριτική) – Η συνέχεια μετά το «Μονοπάτι του αλατιού»

Για το νέο βιβλίο της συγγραφέα του πολυδιαβασμένου «Το μονοπάτι του αλατιού,   Ρέινορ Γουίν [Raynor Winn] «Άγρια σιωπή» (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα: H Ρέινορ Γουίν και ο σύζυγός της, Μοθ © BBC Radio 4. 

Γράφει ο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Νέος φορέας για το βιβλίο: «Μέσα στον επόμενο μήνα η λειτουργία του» είπε μεταξύ άλλων ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας στην 20ή ΔΕΒΘ

Νέος φορέας για το βιβλίο: «Μέσα στον επόμενο μήνα η λειτουργία του» είπε μεταξύ άλλων ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας στην 20ή ΔΕΒΘ

Για το έντυπο βιβλίο στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τις προοπτικές της αγοράς βιβλίου, τον νέο νόμο για το βιβλίο, καθώς και τις ευκαιρίες και τις προοπτικές του κλάδου μίλησε ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Ο λόγος στις γυναίκες: Εκδότριες από την Ελλάδα και τη Σάρζα, στερεότυπα και νέα γενιά

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Ο λόγος στις γυναίκες: Εκδότριες από την Ελλάδα και τη Σάρζα, στερεότυπα και νέα γενιά

Πώς δουλεύουν οι εκδοτικοί οίκοι που έχουν στο τιμόνι τους γυναίκες; Πόσο επιδραστικοί είναι; Ποια είναι η εμπειρία εκδοτριών σε ένα εμιράτο; Μια σημαντική συζήτηση που ξεχώρισε κατά την 2η μέρα της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, ενώ λίγο αργότερα με αφορμή τον συλλογικό τόμο με εμπειρίες έφηβων και νέων γυν...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Τεχνητή Νοημοσύνη: Μια σχέση γονιού παιδιού ή κίνδυνος ενόψει;

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Τεχνητή Νοημοσύνη: Μια σχέση γονιού παιδιού ή κίνδυνος ενόψει;

Δύο σημαντικές συζητήσεις έγιναν κατά τη διάρκεια της 2ης ημέρας της 20ής ΔΕΒΘ για το κυρίαρχο ζήτημα της εποχής μας, την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Μια από τις βασικές θεματικές της 20ής ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Ο Αλγόριθμος» του Κυριάκου Κεντρωτή (προδημοσίευση)

«Ο Αλγόριθμος» του Κυριάκου Κεντρωτή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Κυριάκου Κεντρωτή «Ο Αλγόριθμος – Ιστορίες σαν παραμύθια», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ο ξεχασμένος ήρωας»

...
«Μαύρο πέπλο» της Μαρίας Φώσκολου (προδημοσίευση)

«Μαύρο πέπλο» της Μαρίας Φώσκολου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο μυθιστόρημα της Μαρίας Φώσκολου «Μαύρο πέπλο», το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η μεταλλική γεύση του αίματος παρέμενε ακόμη νωπή επάνω στα διψασμένα χείλη μ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ