Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας» (εκδ. Κέδρος).
Του Σόλωνα Παπαγεωργίου
Το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου τιτλοφορείται Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Λίγη, διότι ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος δεν ενδιαφέρεται να συνθέσει μια ακαδημαϊκή μελέτη, αλλά να μιλήσει για την πλευρά των νεοελληνικών γραμμάτων που του είναι οικεία, που αγαπάει. Οι καλοί συγγραφείς είναι επιμελείς αναγνώστες. Όταν αναφέρονται σε κείμενα των ομοτέχνων τους, συχνά μας αποκαλύπτουν κομμάτια της δικής τους συγγραφικής ταυτότητας.
Η «κρυφή» ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Το βιβλίο απαρτίζεται από τριάντα εννέα κείμενα και συνεντεύξεις, τα οποία δημοσιεύθηκαν στον Τύπο κατά την εικοσαετία 1985-2004. Στις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν προσωπικότητες των γραμμάτων όπως ο Βασιλικός, ο Νόλλας, ο Χωμενίδης, αλλά και ονόματα, δημιουργοί που τράβηξαν το ενδιαφέρον του Ραπτόπουλου και που πλέον σπάνια μνημονεύονται. Κατά μια έννοια, λοιπόν, το συγκεκριμένο βιβλίο αγκαλιάζει και την «κρυφή» ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, καθώς αναφέρεται τόσο σε δημοφιλή έργα, όσο και σε λησμονημένα.
Το αποτέλεσμα είναι η σκιαγράφηση μιας εποχής, η οποία κατά τον Ραπτόπουλο, είναι μια εποχή μπερδεμένη, πιθανώς μεταβατική, εφόσον έχει εγκαταλείψει τα συλλογικά οράματα προς όφελος του κέρδους. Ο κυνισμός, η μοναξιά των μεγάλων αστικών κέντρων, η έντονη στροφή προς την τεχνολογία, ο Νεοέλληνας δίχως σαφή ταυτότητα που πασχίζει να γίνει Ευρωπαίος· αυτά τα χαρακτηριστικά εμφανίζονται στο νέο λογοτεχνικό ρεύμα που ακολουθεί και ο ίδιος ο Ραπτόπουλος.
Αναπτύσσοντας τις απόψεις του για σημαντικά έργα και για πρόσωπα των γραμμάτων και των τεχνών, ο Ραπτόπουλος φιλοτεχνεί με τρόπο ανορθόδοξο το δικό του πορτρέτο.
Τα βιβλία που παρουσιάζονται είναι διαφορετικά είδη καρπών που έδωσε το ίδιο δέντρο: η Ελλάδα του σήμερα – ή καλύτερα, η Ελλάδα εκείνης της εικοσαετίας, εφόσον το βιβλίο φέρει τον απόηχο μιας περασμένης εποχής. Αναπτύσσοντας τις απόψεις του για σημαντικά έργα και για πρόσωπα των γραμμάτων και των τεχνών, ο Ραπτόπουλος φιλοτεχνεί με τρόπο ανορθόδοξο το δικό του πορτρέτο. Φανερώνει τις κύριες επιρροές του, τους μέντορές του, μιλά για τον Κουμανταρέα, για τον Πετρόπουλο και άλλους, καθώς και τις θεματικές που εμφανίζονται στα γραπτά του. Προσεγγίζει τη λογοτεχνία με τον ενθουσιασμό του συγγραφέα που ανακαλύπτει σημεία τομής μεταξύ των δικών του έργων και της λογοτεχνίας των άλλων.
Μελετώντας το άλμα του Αντρέα Φραγκιά από τον ρεαλισμό στην αλληγορία, τον υπαρξισμό που κρύβεται πίσω από τις λέξεις του Άρη Αλεξάνδρου στο Κιβώτιο, καθώς και τη στροφή του Νόλλα και του Παπαγιώργη προς την αυτοβιογραφία, ο Ραπτόπουλος των περασμένων δεκαετιών προαναγγέλλει την εμφάνιση όλων αυτών των στοιχείων στη δική του πεζογραφία, το ενδιαφέρον του για τους συμβολισμούς στη λογοτεχνία του φανταστικού (περίτρανη απόδειξη είναι το βιβλίο Ο άνθρωπος που έκαψε την Ελλάδα) και την ενασχόλησή του με την αυτοβιογραφία και το χρονικό.
Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην αναφερθώ στη γοητεία που ασκούν οι συνεντεύξεις που καταγράφονται στο βιβλίο. Ο Ραπτόπουλος συνδιαλέγεται με σημαντικούς διανοητές – από τις συζητήσεις τους καλύπτεται ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από τη θεωρία και τις προβλέψεις του Βασίλη Βασιλικού για την επιρροή του δυτικού κόσμου στον χώρο των τεχνών, μέχρι τα αμιγώς πρακτικά ζητήματα, όπως η εξομολόγηση του Θανάση Βαλτινού για τις (ελάχιστες) απολαβές από τη συγγραφή και τη σχέση κράτους και καλλιτέχνη.
Εντέλει, αυτό που μένει από τη Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας είναι η αγάπη ενός δημιουργού για την τέχνη του. Δεν διστάζει να εγκωμιάσει όσα τον εντυπωσιάζουν και να επικρίνει όσα τον βρίσκουν αισθητικά και ιδεολογικά αντίθετο. Προβληματίζεται για το μέλλον της μυθοπλασίας, για το μέλλον του σύγχρονου, απομαγεμένου κόσμου της παγκοσμιοποίησης.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι φοιτητής Φαρμακευτικής. Αρθρογραφεί και γράφει πεζογραφία.
