«Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφου» του Άρτουρ Σοπεγχάουερ (κριτική)

Για το βιβλίο σχετικά με τον Άρτουρ Σοπεγχάουερ [Arthur Schopenhauer] «Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφου» (μτφρ. Βάλια Κακοσίμου, Νάγια Παπασπύρου, εκδ. Printa).

Γράφει ο Γιώργος Βέης

Προβάλλεται εδώ δεόντως, μεταξύ άλλων, η πάγια άποψη του μονήρους φιλοσόφου της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης ονόματι Άρτουρ Σοπεγχάουερ (1788-1860), η οποία κατά λέξη έχει ως εξής: «Μια φιλοσοφία που φυλλομετρώντας τη, σελίδα τη σελίδα, δεν ακούμε οιμωγές, γόους, τριγμούς δοντιών, την τρομερή κλαγγή του αλληλοσκοτωμού, του παγκόσμιου φόνου, δεν είναι φιλοσοφία!». Πρόκειται για μια ιδιαιτέρως διαφωτιστική συλλογή μαρτυριών από Γερμανούς και μη, θαυμαστές, αλλά και εν μέρει αρνητές του, οι οποίοι συνάντησαν και συνομίλησαν κατά καιρούς με τον προαναφερόμενο στοχαστή. Είναι εκείνος, ως γνωστόν, που κατά τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μας πρότεινε μια μέθοδο κωδικοποίησης των νόμων του Σύμπαντος. Από τα 130 πρόσωπα, τα οποία συμμετέχουν στην πρόσφατη, επαυξημένη έκδοση των Συνομιλιών που φρόντισε ο Arthur Hübscher (βλ. Gesprӓche, Friedrich Frommann Verlag, Στουτγάρδη – Μπαντ Κάνστατ 1971), η μεταφράστρια επέλεξε να αναδείξει 33. Η αξιολόγηση έγινε, όπως η ίδια έσπευσε να τονίσει στον πρόλογο του βιβλίου, προκειμένου να φτάσουν στο αναγνωστικό μας κοινό οι συζητήσεις, οι πλέον έγκυρες και οι πλέον κατατοπιστικές συγχρόνως.

«Όταν ο γέρος αυτός συζητούσε, τον έπιανε οίστρος και κεντούσε στον βαρύ καμβά των γερμανικών στολίδια λατινικών, ελληνικών, γαλλικών, αγγλικών, ιταλικών με κέφι, σαφήνεια κι εξάρσεις έναν πλούτο παραθεμάτων, μιαν ακρίβεια λεπτομερειών που έκαναν τις ώρες να περνούν».

Φρονώ ότι η προσωπογραφία του Άρτουρ Σοπεγχάουερ, όπως αποδίδεται από τον συγγραφέα Γκραφ Αλεξάντρ Φουσέ ντε Καρέιγ στη σελ. 204 επ. του παρόντος, συνοψίζει τα κύρια χαρακτηριστικά του ινδάλματός τόσων και τόσων στοχαστών σε διεθνές επίπεδο. Παραθέτω τα εξής αυτούσια, ενδεικτικά αποσπάσματα από την άψογη απόδοση στη γλώσσα μας: «Όταν τον είδα για πρώτη φορά, το 1859, στο τραπέζι του ξενοδοχείου Englischer Hof, στη Φραγκφούρτη, ήταν ήδη γέρος, με μάτια γαλανά, ζωηρά και διαπεραστικά, χείλη λεπτά κι ελαφρώς σαρκαστικά, με ένα αδιόρατο χαμόγελο, και το πλατύ του μέτωπο, μισοκρυμμένο στα πλάγια από δυο τούφες λευκών μαλλιών, αναδείκνυε μια ευγενική καί ιδιόμορφη φυσιογνωμία ενός ανθρώπου λαμπρού, πνευματώδους και μοχθηρού [...] Οι τρόποι του ευχάριστοι. Συνήθως επιφυλακτικός, και φοβισμένος από φυσικού του σε σημείο να σε υποψιάζει, δεν ηρεμούσε παρά μόνον με τους ανθρώπους του στενού του περιβάλλοντος ή με τους ξένους που ήταν περαστικοί από την Φραγκφούρτη. Οι κινήσεις του ζωηρές, γίνονταν έντονες πάνω στη συζήτηση. Απέφευγε τις μάταιες κουβέντες και λογομαχίες, για να χαρεί καλύτερα τη μαγεία μιας φιλικής συνομιλίας. Κατείχε και μιλούσε εξίσου τέλεια τέσσερις γλώσσες: (γερμανικά), γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά και μέτρια ισπανικά. Όταν ο γέρος αυτός συζητούσε, τον έπιανε οίστρος και κεντούσε στον βαρύ καμβά των γερμανικών στολίδια λατινικών, ελληνικών, γαλλικών, αγγλικών, ιταλικών με κέφι, σαφήνεια κι εξάρσεις έναν πλούτο παραθεμάτων, μιαν ακρίβεια λεπτομερειών που έκαναν τις ώρες να περνούν. Μερικές φορές, ο μικρός κύκλος των στενών του συναναστροφών τον άκουγε μέχρι τα μεσάνυχτα, χωρίς ούτε μια στιγμή κούρασης να σκιάσει τα χαρακτηριστικά του φιλοσόφου ή να καταλαγιάσει για ένα λεπτό τη φλόγα του βλέμματός του. Ο καθαρός του λόγος κι οι επιτονισμοί του αιχμαλώτιζαν το ακροατήριο – σκιαγραφούσε και συγχρόνως ανέλυε, μια λεπτή ευαισθησία δυνάμωνε τη φλόγα του, ήταν ακριβής και σαφής σε κάθε θέμα. Ένας Γερμανός που είχε ταξιδέψει πολύ στην Αβησσυνία, ακούγοντάς τον μια φορά να παραθέτει ένα σωρό λεπτομέρειες σχετικά με τα διαφορετικά είδη κροκοδείλων και τις συνήθειές τους, έμεινε κατάπληκτος και νόμισε ότι είχε μπροστά του έναν παλιό σύντροφο των ταξιδιών του. Ευτυχείς όσοι άκουσαν τον τελευταίο αυτόν συζητητή της γενιάς του 18ου αιώνα! Ήταν σύγχρονος του Βολταίρου, του Ντιντερό, του Ελβέτιου και του Σαμφόρ».

Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφουΕπισημαίνω ότι προβάλλονται αρκούντως εδώ πλείστα όσα στοιχεία, τα οποία, εκτός των άλλων, αναφέρονται στις κυριότερες θεματολογικές εστίες του προκείμενου φιλοσοφικού καταπιστεύματος. Όπως είναι φέρ’ ειπείν: α) η συστηματική μελέτη και η περαιτέρω ανάδειξη της βούλησης σε πρώτο κινούν, β) η αιτιολόγηση της ψευδαίσθησης του πραγματικού και η συσχέτιση με το πέπλο, ήτοι με τη Μάγια των Ινδουιστών, η οποία καλύπτει επιμελώς και διαρκώς το όντως ον, γ) η ιδιότυπη πτυχή της απαισιόδοξης κοσμοθεωρίας του, δ) η έννοια, η πρακτική και η συγκεκριμένη ωφέλεια, την οποία κομίζουμε από την απελευθερωτική εν τέλει δράση του ασκητισμού, ε) η ευεργετική, διά βίου συναναστροφή με έργα Τέχνης, στ) η κριτική της ψευδαίσθησης, την οποία αποκαλούμε κατ΄ ανάγκην συλλήβδην «εγώ» και ζ) η προάσπιση των δικαιωμάτων των ζώων, στο πλαίσιο μάλιστα της εξ αντικειμένου καθημερινότητάς μας.

Εξαίρεται επίσης η εμφανέστατη επίδραση, την οποία άσκησε η καταλυτική γνωμάτευση του εν λόγω φιλοσόφου για την ανθρώπινη ύπαρξη και για ό, τι αμέσως και εμμέσως την αφορά, στον παρεπόμενο σχηματισμό των θεωριών τόσο του όμαιμου, του εκρηκτικού Φρήντριχ Νίτσε (1844 – 1900), όσο και του Αυστριακού Ζίγκμουντ Φρόιντ (1856 – 1939). Κατ΄ αντιστοιχία, η αποδόμηση των θέσεων του συμπατριώτη του Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ (1770 - 1831) διατυπώνεται με απόλυτη σαφήνεια. Τα συναφή ακαταμάχητα τεκμήρια σε αρκετές σελίδες αποτελούν πράγματι αποκτήματα λεπτολόγου εμβάθυνσης στο είναι.

Κοντολογίς, η ιδιάζουσα καυστικότητα της λεκτικής μηχανής του Άρτουρ Σοπεγχάουερ συνιστά μνημείο πολεμικής ρητορικής. Στους αντίποδες όμως αυτής της αδυσώπητης κριτικής, απαντά η άμεση, η ανενδοίαστη αναγνώριση της οφειλής στον ομόγλωσσό του Ιμμάνουελ Καντ (1724 – 1804) και βεβαίως στον Πλάτωνα. Ανάλογα όμως ισχύουν και για τις Ουπανισάδες. Εξ ου και η εκ βαθέων εξομολόγηση: «Είχα την ευτυχία [...] να μυηθώ στις Βέδες, όπου με έμπασαν οι Ουπανισάδες. Τι μεγάλο ευεργέτημα! Ο αιώνας αυτός, κατά τη γνώμη μου, θα επηρεαστεί από τη σανσκριτική γραμματεία ακριβώς όπως ο 16ος από την επανανακάλυψη των Ελλήνων».


 *Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή κειμένων «Καταυλισμός» (εκδ. Ύψιλον).

Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Μέγιστο μειονέκτημα του χριστιανισμού θεωρούσε την αδιαφορία για τα ζώα [...] Τα ζώα δεν διαφέρουν και τόσο πολύ απ’ τον άνθρωπο, όπως νομίζουν μερικοί [...] Πρέπει να τα διαβάσετε όλα, κάθε μου αράδα. Δεν επαναλαμβάνομαι˙ ένα αντικείμενο το προσπελάζω από διαφορετικές μεριές και προσπαθώ πάντοτε, γράφοντας με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σαφήνεια, αλλά και με τη χρήση παρομοιώσεων συχνά, να διευκολύνω τους αναγνώστες μου στην κατανόηση δύσκολων μεταφυσικών εννοιών [...] Έχω πατήσει τα εξήντα, τούτα τα μαλλιά άσπρισαν, και μπόρεσα να μάθω πόσο πρέπει να υπολογίζει κανείς στην καλοσύνη του ανθρώπου. Ο Λα Ροσφουκώ κι ο Σπινόζα, παρά τις προσπάθειές τους, δεν κατάφεραν να υπογραμμίσουν ικανοποιητικά την άγρια βία του εγωισμού. Είμαι ακράδαντα πεπεισμένος πως, αν υπήρχαν δύο μόνο άνθρωποι στον κόσμο, ο πιο δυνατός, αν είχε να γυαλίσει τις μπότες του, δεν θα δίσταζε ούτε λεπτό να σκοτώσει τον μοναδικό του σύντροφο για το λίπος του. Τι σημασία έχει; Ο καλός Σαμαρείτης κι ο φονιάς είναι εξίσου καταδικασμένοι να γνωρίσουν τη συνέπεια κάθε πόνου˙ αρετή για τον ένα, μοίρα για τον άλλο, το συναίσθημα αυτό τους κυνηγάει παντού και δεν το ξεφορτώνονται ούτε καν φεύγοντας στην έρημο, κλείνοντας τα μάτια στη δημιουργία».

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαρίκα Κοτοπούλη» του Μήτσου Μυράτ (βιογραφία) – Η βεντέτα της αθηναϊκής Μπελ Επόκ ξαναζεί σε μια προσεγμένη έκδοση

«Μαρίκα Κοτοπούλη» του Μήτσου Μυράτ (βιογραφία) – Η βεντέτα της αθηναϊκής Μπελ Επόκ ξαναζεί σε μια προσεγμένη έκδοση

Για τη βιογραφία του Μήτσου Μυράτ «Μαρίκα Κοτοπούλη» (εκδ. Όταν). Εικόνα: Η Κοτοπούλη με τον Ίωνα Δραγούμη στην Κωνσταντινούπολη το 1908.

Γράφει ο Βάλτερ Πούχνερ

Στο μαλακό υπογάστριο της έρευνας του ελληνικού θεάτρου του 2...

«Έρωτας και εξορία» του Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ (κριτική) – Πορτραίτο του συγγραφέα σε νεαρή ηλικία

«Έρωτας και εξορία» του Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ (κριτική) – Πορτραίτο του συγγραφέα σε νεαρή ηλικία

Για την αυτοβιογραφική τριλογία του Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ (Isaac Bashevis Singer) «Έρωτας και εξορία» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Εικόνα: Από το εξώφυλλο αγγλικής έκδοσης του «A day of pleasure» του Σίνγκερ. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Το χρυσό κλουβί» του Βαγγέλη Δημητριάδη (κριτική) – Εξερευνώντας την Ιστορία της Σάμου μέσα από προσωπικά βιώματα

«Το χρυσό κλουβί» του Βαγγέλη Δημητριάδη (κριτική) – Εξερευνώντας την Ιστορία της Σάμου μέσα από προσωπικά βιώματα

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βαγγέλη Δημητριάδη «Το χρυσό κλουβί» (εκδ. Απόπλους). Εικόνα: Ο ναός της θεάς Ήρας στη Σάμο.

Γράφει η Χρύσα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

Για τον τόμο με δοκίμια του Γκέοργκ Λούκατς [György Lukács] «Τόμας Μαν» (μτφρ., σχόλια, επιμέλεια Μαρία Ηώς Δούκα, Νίκος Φούφας, εκδ. Ήτωρ). Κεντρική εικόνα: Ο Γκέοργκ Λούκατς και ο Τόμας Μαν όταν συναντήθηκαν για μια και μοναδική φορά στο Hotel Imperial της Βιέννης, πιθανότατα στις 17 Ιανουαρίου 1922». 

Γρά...

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

Για την παράσταση «Οι Δωσίλογοι» της θεατρικής ομάδας elephas tiliensis βασισμένης στο ομώνυμο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, που ανεβαίνει στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα, στο Θέατρο «Χώρα», τη δραματοποίηση των e...

Νίκος Καχτίτσης: Εκδήλωση στην Πάτρα για τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Νίκος Καχτίτσης: Εκδήλωση στην Πάτρα για τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Το τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και οι εκδόσεις Κίχλη διοργανώνουν εκδήλωση για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Καχτίτση στην Πάτρα.

Επιμέλεια: Book Press

Την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026, στις 20:00, το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Κατρακάζου «Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Βρέθηκε τεσσεράμισι χρόνια μα...

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου «Πατρότητα», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Επίμετρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είμαι ο Αχιλλέας Χάριγκτον. Γεννήθηκα και ζω στην Κέρκυρα, αλλά έζησα ένα ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Σημαντικά βιβλία που διευρύνουν τη συζήτηση για τον φεμινισμό, τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και το πόσο [δεν θα έπρεπε να] μας αλλάζει το γήρας.

Επιλογή-παρουσίαση: Φανή Χατζή

...

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Φαντάσματα, μπαμπούλες και βρικόλακες της ελληνικής επαρχίας: Πέντε καλά λογοτεχνικά βιβλία λαογραφικού τρόμου που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Εικόνα: Από τη συλλογή «Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα» (εκδ. Ροές), παραλλαγή της κεντρικής εικόνας.

Επιλογή-παρουσίαση: ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ