«Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφου» του Άρτουρ Σοπεγχάουερ (κριτική)

Για το βιβλίο σχετικά με τον Άρτουρ Σοπεγχάουερ [Arthur Schopenhauer] «Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφου» (μτφρ. Βάλια Κακοσίμου, Νάγια Παπασπύρου, εκδ. Printa).

Γράφει ο Γιώργος Βέης

Προβάλλεται εδώ δεόντως, μεταξύ άλλων, η πάγια άποψη του μονήρους φιλοσόφου της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης ονόματι Άρτουρ Σοπεγχάουερ (1788-1860), η οποία κατά λέξη έχει ως εξής: «Μια φιλοσοφία που φυλλομετρώντας τη, σελίδα τη σελίδα, δεν ακούμε οιμωγές, γόους, τριγμούς δοντιών, την τρομερή κλαγγή του αλληλοσκοτωμού, του παγκόσμιου φόνου, δεν είναι φιλοσοφία!». Πρόκειται για μια ιδιαιτέρως διαφωτιστική συλλογή μαρτυριών από Γερμανούς και μη, θαυμαστές, αλλά και εν μέρει αρνητές του, οι οποίοι συνάντησαν και συνομίλησαν κατά καιρούς με τον προαναφερόμενο στοχαστή. Είναι εκείνος, ως γνωστόν, που κατά τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μας πρότεινε μια μέθοδο κωδικοποίησης των νόμων του Σύμπαντος. Από τα 130 πρόσωπα, τα οποία συμμετέχουν στην πρόσφατη, επαυξημένη έκδοση των Συνομιλιών που φρόντισε ο Arthur Hübscher (βλ. Gesprӓche, Friedrich Frommann Verlag, Στουτγάρδη – Μπαντ Κάνστατ 1971), η μεταφράστρια επέλεξε να αναδείξει 33. Η αξιολόγηση έγινε, όπως η ίδια έσπευσε να τονίσει στον πρόλογο του βιβλίου, προκειμένου να φτάσουν στο αναγνωστικό μας κοινό οι συζητήσεις, οι πλέον έγκυρες και οι πλέον κατατοπιστικές συγχρόνως.

«Όταν ο γέρος αυτός συζητούσε, τον έπιανε οίστρος και κεντούσε στον βαρύ καμβά των γερμανικών στολίδια λατινικών, ελληνικών, γαλλικών, αγγλικών, ιταλικών με κέφι, σαφήνεια κι εξάρσεις έναν πλούτο παραθεμάτων, μιαν ακρίβεια λεπτομερειών που έκαναν τις ώρες να περνούν».

Φρονώ ότι η προσωπογραφία του Άρτουρ Σοπεγχάουερ, όπως αποδίδεται από τον συγγραφέα Γκραφ Αλεξάντρ Φουσέ ντε Καρέιγ στη σελ. 204 επ. του παρόντος, συνοψίζει τα κύρια χαρακτηριστικά του ινδάλματός τόσων και τόσων στοχαστών σε διεθνές επίπεδο. Παραθέτω τα εξής αυτούσια, ενδεικτικά αποσπάσματα από την άψογη απόδοση στη γλώσσα μας: «Όταν τον είδα για πρώτη φορά, το 1859, στο τραπέζι του ξενοδοχείου Englischer Hof, στη Φραγκφούρτη, ήταν ήδη γέρος, με μάτια γαλανά, ζωηρά και διαπεραστικά, χείλη λεπτά κι ελαφρώς σαρκαστικά, με ένα αδιόρατο χαμόγελο, και το πλατύ του μέτωπο, μισοκρυμμένο στα πλάγια από δυο τούφες λευκών μαλλιών, αναδείκνυε μια ευγενική καί ιδιόμορφη φυσιογνωμία ενός ανθρώπου λαμπρού, πνευματώδους και μοχθηρού [...] Οι τρόποι του ευχάριστοι. Συνήθως επιφυλακτικός, και φοβισμένος από φυσικού του σε σημείο να σε υποψιάζει, δεν ηρεμούσε παρά μόνον με τους ανθρώπους του στενού του περιβάλλοντος ή με τους ξένους που ήταν περαστικοί από την Φραγκφούρτη. Οι κινήσεις του ζωηρές, γίνονταν έντονες πάνω στη συζήτηση. Απέφευγε τις μάταιες κουβέντες και λογομαχίες, για να χαρεί καλύτερα τη μαγεία μιας φιλικής συνομιλίας. Κατείχε και μιλούσε εξίσου τέλεια τέσσερις γλώσσες: (γερμανικά), γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά και μέτρια ισπανικά. Όταν ο γέρος αυτός συζητούσε, τον έπιανε οίστρος και κεντούσε στον βαρύ καμβά των γερμανικών στολίδια λατινικών, ελληνικών, γαλλικών, αγγλικών, ιταλικών με κέφι, σαφήνεια κι εξάρσεις έναν πλούτο παραθεμάτων, μιαν ακρίβεια λεπτομερειών που έκαναν τις ώρες να περνούν. Μερικές φορές, ο μικρός κύκλος των στενών του συναναστροφών τον άκουγε μέχρι τα μεσάνυχτα, χωρίς ούτε μια στιγμή κούρασης να σκιάσει τα χαρακτηριστικά του φιλοσόφου ή να καταλαγιάσει για ένα λεπτό τη φλόγα του βλέμματός του. Ο καθαρός του λόγος κι οι επιτονισμοί του αιχμαλώτιζαν το ακροατήριο – σκιαγραφούσε και συγχρόνως ανέλυε, μια λεπτή ευαισθησία δυνάμωνε τη φλόγα του, ήταν ακριβής και σαφής σε κάθε θέμα. Ένας Γερμανός που είχε ταξιδέψει πολύ στην Αβησσυνία, ακούγοντάς τον μια φορά να παραθέτει ένα σωρό λεπτομέρειες σχετικά με τα διαφορετικά είδη κροκοδείλων και τις συνήθειές τους, έμεινε κατάπληκτος και νόμισε ότι είχε μπροστά του έναν παλιό σύντροφο των ταξιδιών του. Ευτυχείς όσοι άκουσαν τον τελευταίο αυτόν συζητητή της γενιάς του 18ου αιώνα! Ήταν σύγχρονος του Βολταίρου, του Ντιντερό, του Ελβέτιου και του Σαμφόρ».

Συνομιλίες: Όψεις από τη ζωή και το έργο του φιλοσόφουΕπισημαίνω ότι προβάλλονται αρκούντως εδώ πλείστα όσα στοιχεία, τα οποία, εκτός των άλλων, αναφέρονται στις κυριότερες θεματολογικές εστίες του προκείμενου φιλοσοφικού καταπιστεύματος. Όπως είναι φέρ’ ειπείν: α) η συστηματική μελέτη και η περαιτέρω ανάδειξη της βούλησης σε πρώτο κινούν, β) η αιτιολόγηση της ψευδαίσθησης του πραγματικού και η συσχέτιση με το πέπλο, ήτοι με τη Μάγια των Ινδουιστών, η οποία καλύπτει επιμελώς και διαρκώς το όντως ον, γ) η ιδιότυπη πτυχή της απαισιόδοξης κοσμοθεωρίας του, δ) η έννοια, η πρακτική και η συγκεκριμένη ωφέλεια, την οποία κομίζουμε από την απελευθερωτική εν τέλει δράση του ασκητισμού, ε) η ευεργετική, διά βίου συναναστροφή με έργα Τέχνης, στ) η κριτική της ψευδαίσθησης, την οποία αποκαλούμε κατ΄ ανάγκην συλλήβδην «εγώ» και ζ) η προάσπιση των δικαιωμάτων των ζώων, στο πλαίσιο μάλιστα της εξ αντικειμένου καθημερινότητάς μας.

Εξαίρεται επίσης η εμφανέστατη επίδραση, την οποία άσκησε η καταλυτική γνωμάτευση του εν λόγω φιλοσόφου για την ανθρώπινη ύπαρξη και για ό, τι αμέσως και εμμέσως την αφορά, στον παρεπόμενο σχηματισμό των θεωριών τόσο του όμαιμου, του εκρηκτικού Φρήντριχ Νίτσε (1844 – 1900), όσο και του Αυστριακού Ζίγκμουντ Φρόιντ (1856 – 1939). Κατ΄ αντιστοιχία, η αποδόμηση των θέσεων του συμπατριώτη του Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ (1770 - 1831) διατυπώνεται με απόλυτη σαφήνεια. Τα συναφή ακαταμάχητα τεκμήρια σε αρκετές σελίδες αποτελούν πράγματι αποκτήματα λεπτολόγου εμβάθυνσης στο είναι.

Κοντολογίς, η ιδιάζουσα καυστικότητα της λεκτικής μηχανής του Άρτουρ Σοπεγχάουερ συνιστά μνημείο πολεμικής ρητορικής. Στους αντίποδες όμως αυτής της αδυσώπητης κριτικής, απαντά η άμεση, η ανενδοίαστη αναγνώριση της οφειλής στον ομόγλωσσό του Ιμμάνουελ Καντ (1724 – 1804) και βεβαίως στον Πλάτωνα. Ανάλογα όμως ισχύουν και για τις Ουπανισάδες. Εξ ου και η εκ βαθέων εξομολόγηση: «Είχα την ευτυχία [...] να μυηθώ στις Βέδες, όπου με έμπασαν οι Ουπανισάδες. Τι μεγάλο ευεργέτημα! Ο αιώνας αυτός, κατά τη γνώμη μου, θα επηρεαστεί από τη σανσκριτική γραμματεία ακριβώς όπως ο 16ος από την επανανακάλυψη των Ελλήνων».


 *Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή κειμένων «Καταυλισμός» (εκδ. Ύψιλον).

Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Μέγιστο μειονέκτημα του χριστιανισμού θεωρούσε την αδιαφορία για τα ζώα [...] Τα ζώα δεν διαφέρουν και τόσο πολύ απ’ τον άνθρωπο, όπως νομίζουν μερικοί [...] Πρέπει να τα διαβάσετε όλα, κάθε μου αράδα. Δεν επαναλαμβάνομαι˙ ένα αντικείμενο το προσπελάζω από διαφορετικές μεριές και προσπαθώ πάντοτε, γράφοντας με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σαφήνεια, αλλά και με τη χρήση παρομοιώσεων συχνά, να διευκολύνω τους αναγνώστες μου στην κατανόηση δύσκολων μεταφυσικών εννοιών [...] Έχω πατήσει τα εξήντα, τούτα τα μαλλιά άσπρισαν, και μπόρεσα να μάθω πόσο πρέπει να υπολογίζει κανείς στην καλοσύνη του ανθρώπου. Ο Λα Ροσφουκώ κι ο Σπινόζα, παρά τις προσπάθειές τους, δεν κατάφεραν να υπογραμμίσουν ικανοποιητικά την άγρια βία του εγωισμού. Είμαι ακράδαντα πεπεισμένος πως, αν υπήρχαν δύο μόνο άνθρωποι στον κόσμο, ο πιο δυνατός, αν είχε να γυαλίσει τις μπότες του, δεν θα δίσταζε ούτε λεπτό να σκοτώσει τον μοναδικό του σύντροφο για το λίπος του. Τι σημασία έχει; Ο καλός Σαμαρείτης κι ο φονιάς είναι εξίσου καταδικασμένοι να γνωρίσουν τη συνέπεια κάθε πόνου˙ αρετή για τον ένα, μοίρα για τον άλλο, το συναίσθημα αυτό τους κυνηγάει παντού και δεν το ξεφορτώνονται ούτε καν φεύγοντας στην έρημο, κλείνοντας τα μάτια στη δημιουργία».

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

Για το βιβλίο της Σόνια Παρνέλ [Sonia Purnell] «Μια ασήμαντη γυναίκα» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Μίνωας). Κεντρική εικόνα: Η κατάσκοπος Βιρτζίνια Χολ. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Η επιβλητική θωριά και το απαράμιλλο σ...

«Φλεγόμενο αγόρι» του Πολ Όστερ (κριτική) – Στίβεν Κρέιν, ένας πρωτοπόρος που χάθηκε νωρίς

«Φλεγόμενο αγόρι» του Πολ Όστερ (κριτική) – Στίβεν Κρέιν, ένας πρωτοπόρος που χάθηκε νωρίς

Για το βιβλίο του Πολ Όστερ [Paul Auster] «Φλεγόμενο αγόρι» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Ο Στίβεν Κρέιν [Stephen Crane] όπως φωτογραφήθηκε το 1897 (© Britannica). 

Γράφει ο Μιχάλης Πιτένης

Κά...

«Elon Musk: Η επίσημη βιογραφία» του Γουόλτερ Άιζακσον (κριτική) – Μια αμφιλεγόμενη φυσιογνωμία

«Elon Musk: Η επίσημη βιογραφία» του Γουόλτερ Άιζακσον (κριτική) – Μια αμφιλεγόμενη φυσιογνωμία

Για το βιβλίο του Γουόλτερ Άιζακσον [Walter Isaacson] «Elon Musk: Η επίσημη βιογραφία» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Κλειδάριθμος).

Γράφει ο  Διονύσης Μαρίνος

Πριν από λίγες ημέρες ο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ